Stokłosa żytnia, s. kostrzeba (Bromus secalinus L.) – gatunek rośliny jednorocznej (czasami dwuletniej) z rodziny wiechlinowatych. Jest gatunkiem rodzimym w strefie umiarkowanej Eurazji. Jako gatunek introdukowany rośnie w północnej Europie, wschodniej Azji, północnej Afryce, w Australii i na obu kontynentach amerykańskich. W Polsce ma status archeofita i jest dość rozpowszechniony, zwłaszcza na południowym wschodzie. Rośnie głównie jako chwast w zbożach ozimych.

Morfologia thumb|180px|left|Kwiatostan w czasie owocowania thumb|180px|left|Kłosek Łodyga Źdźbła o wysokości do 120 cm. Liście Pochwy liściowe rurkowate, zaokrąglone po stronie grzbietowej, prawie nagie. Języczki liściowe mają długość od 1 do 2 mm, są lekko ząbkowane. Płaskie blaszki liściowe o długości od 10 do 25 cm, o szerokości do 10 mm, zaostrzone, szorstkie. Kwiaty Zebrane w prostą, rozpierzchłą wiechę o długości 15–20 cm. Wiecha dość często jest jednostronna, a po przekwitnięciu zwisająca. Ma ona wydłużone gałązki z kilkoma kłoskami. Zielone, obłego kształtu kłoski mają długość 15–20 mm i składają się u różnych odmian stokłosy z 5–17 kwiatków. Ich ość rozpada się dość późno. Plewa dolna ma 3–7 nerwów, górna 5–9. Plewki w kwiatach mają długość 6,5–9 mm, a ich ość do 8 mm. Plewki dolne są na grzbiecie zaokrąglone i w okresie owocowania mają zwinięte brzegi. Plewka górna o długości mniej więcej równej długości plewki dolnej. Pylniki o długości 1–2 mm są zamknięte (klejstogamia). Roślina samopylna. Owoc Dość gruby ziarniak, o podwiniętych brzegach z rowkami na grzbietowej stronie.

Biologia i ekologia Jest chwastem segetalnym rosnącym w uprawach pszenicy i żyta na wilgotnych glebach. Poza tym występuje na przydrożach i ugorach. Kwitnie od czerwca do lipca. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Centauretalia cyanii, Ass. Vicietum tetraspermae, Ass. Consolido-Brometum. Liczba chromosomów 2n = 28Bromus secalinus na Flora of China [dostęp 2014-01-28]..

Zagrożenia Gatunek umieszczony był na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski z 2006 roku pośród gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia V). Na liście z 2016 roku takson nie został uznany za zagrożony.

Znaczenie i zastosowanie Jest chwastem zbóż znanym już z okresu neolitu. Miejscami stokłosa ta była też uprawiana jako zboże. Przed rozpowszechnieniem się metod chemicznego zwalczania chwastów w zbożach nasiona stokłosy żytniej miały dość znaczny udział w plonach i spożywane były razem ze zbożami, zwłaszcza w czasach prehistorycznych, gdy nie oczyszczano tak dokładnie ziarna. W okresach wielkiego głodu z ziarna stokłosy zbieranego na ugorach, przydrożach i w rowach sporządzano zacierkę, kaszę i wypiekano trochę gorzki, ale jadalny chleb.

Przypisy

Bibliografia Mała Encyklopedia Rolnicza, PWRiL, Warszawa, 1964.

Kategoria:Wiechlinowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza