Jodłownik – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Jodłownik.

Położenie administracyjne

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Jodłownik. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

W miejscowości działało państwowe gospodarstwo rolne – Zakład Rolny Jodłownik. W 1993 po przekształceniu jako Ośrodek Hodowli Zarodowej Jodłownik wchodził w skład Przedsiębiorstwa Rolno-Przemysłowego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa Straszęcin.

Nazwa Nazwa wsi pochodzi prawdopodobnie od rozległych lasów jodłowych, które kiedyś porastały okoliczne góry i wzniesienia.

Toponimia 1361 Jodłownik, 1364 Jodlownik, 1398 Jodlownyky, Jodlowniki, 1402 Jodlownijkij, 1403 Jodlownikij, Jodlowniky, 1408 Iodlownik, 1416 Iodlownijk, 1425 Jodlowa, 1427 Yodlownik, Yodlowniki, 1428 Jogdlownik, 1432 Jedlowniky, Jedlownik, 1446 Gijedlownik, 1449 Yadlowniky, Iadlowniky, 1454 Jadowniki, 1483 Gyodlownyk.

Wieś w liczbach Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku liczba ludności we wsi wynosi 1 130. 49,5% mieszkańców stanowią kobiety, a 50,5% ludności to mężczyźni. Miejscowość zamieszkuje 13,0% mieszkańców gminy. Współrzędne GPS wsi Jodłownik to (20.240556, 49.777222).

Części wsi +Integralne części wsi Jodłownik SIMC Nazwa Rodzaj0430226 Dobroniów część wsi0430232 Górki część wsi0430278 Markuszowa przysiółek0430249 Miękinów część wsi0430255 Poddębie część wsi0430261 Zagórznie część wsi

Historia Dzieje dawne Przynależność administracyjna: 1364 – dystrykt sądeckiZbiór dokumentów małopolskich, wyd. S. Kuraś i I. Sułkowska-Kurasiowa, cz. 1-8, Kraków 1962 – Wrocław 1975; cz. 4, s. 972; 1489 – pow. szczyrzyckiRejestry poradlnego województwa krakowskiego z lat 1490-1520, Archiwum Skarbu Koronnego, s. 143Źródła dziejowe, t. 14-15: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. 3-4: Małopolska, opisana przez A. Pawińskiego, Warszawa 1886, s. 50; 1489 – par. SkrzydlnaRejestry poradlnego ..., s. 143; Własność szlachecka: 1361 – jedna z pierwszych pisemnych wzmianek pochodzi z 1361 rokuP. Skoczek, s. 38. Właścicielem tych okolic był wówczas rycerz Mikołaj z rodu Ratołdów, jest odnotowany także Zauescius [Zawisza] z JodłownikaCodex diplomaticus Poloniae, t. 1-2, wyd. L. Rzyszczewski i A. Muczkowski; t. 3, wyd. J. Bartoszewicz; t. 4, wyd. M. Bobowski, Warszawa 1847-1887; t. 3, s. 129; 1388 – Mikołaj Miczek zw. Drobot z J. br. Jakusza z Kostrzy i Hanki ż. Dobka z Wierzbna, mąż Świętochny, ojciec Więcława i KatarzynyAntiquissimi libri iudiciales terrae Cracoviensis, ed. B. Ulanowski, Kraków 1884-1886; cz. 8, 7328, 9034, 9164 i dal.; 1428–1454 – Więcław (Waczslaus, Wenceslaus, Lathslaus, Latslaus, Laczslaus, Ladislaus, Wladislaus) z J. s. Mik. Drobota z J., mąż Weroniki, ojciec Bogdała, Mikołaja Bogdała zw. też Kolanem, Więcława i Anny, wójt dziedz. Ciężkowic 1438, starosta w Goleszu 1445Starodawne Prawa Polskiego Pomniki (wypisy) z ksiąg dawnych sądowych ziemskich i grodzkich ziemi krakowskiej, wyd. A. Z. Helcel, Kraków 1870, cz. 2, 2397 i dal.Krzepka J. Księga rozsiedlenia rodów ziemiańskich w dobie jagiellońskiej, cz.1: Małopolska, Kraków 1915, s. 434; Następnie wieś stała się własnością Lubomirskich; 1531 – Jodłownik został zakupiony przez Niewiarowskich z Niewiarowa (herbu Półkozic). Przecław Niewiarowski w 1585 ufundował tu drewniany kościół, zachowany do dziś. W 1595 Przecław zmarł i zgodnie z testamentem cały jego majątek przeszedł w ręce zakonu Dominikanów z Krakowa; Jodłownik pozostawał w ich rękach aż do 1784, czyli do konfiskaty dóbr zakonnych przez rząd austriacki.

Inne W 1630 matematyk i pisarz, profesor Akademii Krakowskiej, Jan Brożek, opracował zachowaną do dziś dokładną mapę Jodłownika. W II połowie XVIII w., kiedy dobra Jodłownik były własnością dominikanów krakowskich, przez kilkanaście lat majątkiem tym zarządzał Stanisław Slaski, teolog i wykładowca w studium dominikańskim w Krakowie, który był bardzo dobrym gospodarzem co miało wpływ na rozwój okolicy. W XIX wieku Jodłownik był własnością zakonu Cystersów z pobliskiego Szczyrzyca. Przeprowadzili oni wówczas generalny remont kościoła, założyli cmentarz i zbudowali most na rzeceP. Skoczek, s. 39. 6 września 1939 wkraczające oddziały Wehrmachtu dokonały we wsi zbrodni wojennej. Zabito 58 osób z okolicznych miejscowościJózef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 239.. W latach 1981–1987 mieszkańcy wsi zbudowali nowy kościół, który przejął funkcję kościoła parafialnego.

Obecnie większość mieszkańców Jodłownika utrzymuje się z rolnictwa: sadownictwa, krzewiarstwa i hodowli bydła.

Zabytki Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny z otoczeniem w granicach ogrodzenia. Kościół powstał w 1587 r. z funduszy Przecława Niewiarowskiego (w przedsionku kościoła znajduje się jego portret z około 1600 r.).

Geografia Jodłownik położony jest na pograniczu Beskidu Wyspowego i Pogórza Wiśnickiego, w odległości ok. 3 km od SzczyrzycaM. Michniewska, s.56. Znajduje się na wysokości ok. 310–440 m n.p.m. Jest jedną z najniżej położonych miejscowości w powiecie limanowskim. Przez wieś przepływa rzeka Tarnawa.

1 stycznia 2023 temperatura w Jodłowniku wzrosła do 19,0 °C i jest to najwyższa zanotowana w styczniu w Polsce wartość od początku pomiarów. Dla przykładu tego dnia w regionie było : 11,5 °C w Limanowej, 15,3 °C w Krakowie, 16,7 °C w Mszanie Dolnej i Zakopanem. Maksymalna suma dobowa opadu zanotowana została 20 czerwca 2020 i wyniosła 151,7 mm.

Religia Kościół w Jodłowniku istniał już od 1585, ale dopiero w 1925 wieś doczekała się erygowania samodzielnej parafii pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

Aż do lat 80. XX wieku funkcję głównego kościoła we wsi spełniał modrzewiowy kościółek z XVI wieku. Był on własnością kolejno zakonu Dominikanów a następnie Cystersów z niedalekiego Szczyrzyca.

Obecnie jej kościołem parafialnym jest nowy kościół.

Osoby związane z miejscowością

Turystyka Wieś Jadłownik położona jest w malowniczej dolince u podnóża góry Kamionka (580 m) i Świnia Góra (611 m).

Wiodą tam szlaki turystyczne:

- od Kostrza (730 m) do Jadłownik (324 m)

- od Szczyrzyc (331 m) do Jadłownik (324 m)

Przypisy

Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie w powiecie limanowskim