Wrzeciążka, biedronka wrzeciążka (Propylea quatuordecimpunctata) – gatunek chrząszcza z rodziny biedronkowatych.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linneusza w dziesiątym wydaniu Systema Naturae pod nazwą Coccinella quatuordecimpunctata. W 1846 roku Étienne Mulsant przeniósł go do nowego rodzaju Propylea, dla którego stanowi gatunek typowy.
Morfologia Owad dorosły thumb|left|Forma barwna thumb|left|Widok od spodu Ciało szerokie, owalne, umiarkowanie wypukłe, długości od 3,5 do 4,5 mm (według innych źródeł od 3 5,5 mm). Głowa zabarwiona na żółto, przy jej nadustku znajduje się trójkątna plamka, która czasem może zajmować prawie całą głowę. Przednio-boczne kąty nadustka wystające. Przedplecze żółte. Na nim znajduje się 4 do 8 czarnych plam, czasem łączących się w dużą plamę zapełniającą większość przedplecza. Tło pokryw żółte z czarnymi, kanciastymi plamami. Położenie, kształt oraz ilość plam jest bardzo zróżnicowane ze względu na dużą zmienność tego gatunku. Mogą zlewać się ze sobą w najróżniejszych kombinacjach. Czasem zajmują taką część pokryw, że te wydają się czarne z żółtymi plamami, lecz wówczas brzegi ich pozostają żółte. Boczne brzegi pokryw i przedplecza lekko rozpłaszczone, a podgięcia pokryw opadające w kierunku zewnętrznym. Wyrostek przedpiersia wyposażony w wąską listewkę boczną, wchodzący w łukowate wycięcie na krawędzi śródpiersia. Odnóża żółte z przyciemnionymi przy goleniach udami.
Larwa Głowa z wyraźnymi szwami czołowymi. Aparat gębowy z żuwaczkami wyposażonymi w retynakulum i ząb przedwierzchołkowy, a u wierzchołka podzielonymi na dwa zęby. Brak na żuwaczkach piłkowania. Tarsungulus z wyrostkiem u nasady. Terga śródtułowia i zatułowia z dwoma sklerytami. Odwłok o tergach od pierwszego do ósmego wyposażonych w strumae, z których każda opatrzona jest kilkoma chalazae różnej wielkości. Dziewiąty tergit ma pośrodku tylnej krawędzi wyraźnie widoczny, krótki wyrostek o ściętym wierzchołku.
Ekologia thumb|left|Kopulacja thumb|Białoruski znaczek pocztowy Gatunek zasiedla rozmaite siedliska od wilgotnych po suche. Liczny na polach, łąkach i w ogrodach. Szczególnie częsty w zbiorowiskach ruderalnych. Unika lasów iglastych. Przebywa na krzewach, drzewach, bylinach, roślinach zielnych i trawach gdzie poluje na różne gatunki mszyc. Zimuje w ściółce, opadłych liściach lub zeschłych trawach. W Polsce należy do najpospolitszych biedronek.
Rozprzestrzenienie Gatunek pierwotnie palearktyczny, ale zawleczony do nearktycznej Ameryki Północnej.
W Europie znany jest z Portugalii, Andory, Hiszpanii (w tym z Balearów), Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji (w tym z Korsyki), Belgii, Luksemburga, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch (w tym z Sycylii i Sardynii), Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Białorusi, Ukrainy, Węgier, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji.
W Afryce podawany jest z Maroka. W Azji notowany jest z Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Cypru, anatolijskiej części Turcji, Syrii, Libanu, Izraela, syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, Kazachstanu, Iraku, Iranu, Pakistanu, Mongolii, Chin, Korei Północnej, Korei Południowej i Japonii.
Do północno-wschodnich Stanów Zjednoczonych kilkukrotnie, celowo introdukowany, jednak do 1985 nie udało się uzyskać stabilnej populacji. Stała populacja pojawiła się natomiast w kanadyjskim Quebecu, w nieznanych okolicznościach.
Przypisy
Linki zewnętrzne Zdjęcia w Atlasie Chrząszczy Polski
Kategoria:Biedronkowate Kategoria:Chrząszcze Ameryki Północnej Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Chin Kategoria:Chrząszcze Cypru Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Iraku Kategoria:Chrząszcze Iranu Kategoria:Chrząszcze Izraela Kategoria:Chrząszcze Japonii Kategoria:Chrząszcze Korei Kategoria:Chrząszcze Libanu Kategoria:Chrząszcze Maroka Kategoria:Chrząszcze Mongolii Kategoria:Chrząszcze Pakistanu Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Syrii Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza