thumb|Dyslokacja sztabów jednostek Armii Radzieckiej w tym sztabu 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej na terytorium Niemieckiej Republiki Demokratycznej. 1991. thumb|Uroczystość 75-lecia sformowania 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej, 2018 1 Gwardyjska Armia Pancerna (ros. 1-я гвардейская танковая армия) – związek operacyjny Armii Czerwonej i Armii Radzieckiej, a obecnie Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej.
Historia 1 Gwardyjska Armia Pancerna powstała w dniu 25 kwietnia 1944 roku z przekształcenia 1 Armii Pancernej. Początkowo wchodziła w skład 1 Frontu Ukraińskiego, w składzie którego wzięła udział w operacji lwowsko-sandomierskiej. Latem 1944 uczestniczyła w walkach przeciw armii niemieckiej o utworzenie przyczółka baranowsko-sandomierskiego. Pod koniec 1944 roku weszła w skład 1 Frontu Białoruskiego w składzie którego uczestniczyła w operacjach: warszawsko-poznańskiej, pomorskiej (bitwa o Białogard) i berlińskiej. W czasie operacji warszawsko-poznańskiej w ciągu 18 dni przeszła w boju około 600 km przełamując niemieckie linie obronne i forsując z marszu trzy rzeki: Pilicę, Wartę, Odrę. Szybkość ofensywy wojsk 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej uniemożliwiła Niemcom w Gnieźnie grabież zabytków, które mieli już spakowane do wywozu. Były nimi najcenniejsze elementy wyposażenia katedry, łącznie z romańskimi Drzwiami Gnieźnieńskimi. Uczestniczyła również w walkach o Aleksandrów Łódzki, zdobycie miasta 18 stycznia 1945 roku zakończyło okupację niemiecką na tym terenie. 1 Gwardyjska Armia Pancerna uczestniczyła w operacji berlińskiej, zakończonej 2 maja zdobyciem stolicy III Rzeszy. To jej gen. Gieorgij Żukow wydał rozkaz aby jako pierwsza wkroczyła do Berlina i zatknęła Sztandar Zwycięstwa.
Po zakończeniu II wojny światowej stacjonowała do początków lat dziewięćdziesiątych na terenie NRD (w składzie Grupy Wojsk Radzieckich w Niemczech). Dowództwo i sztab mieściło się w Dreźnie, następnie przeniesiona została do Smoleńska i rozwiązana w 1998 roku.
W listopadzie 2014 roku na podstawie decyzji prezydenta Federacji Rosyjskiej zdecydowano o odtworzeniu i rozpoczęto ponowne formowanie 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej. Organizacyjnie Armia należy do Zachodniego Okręgu Wojskowego. Sztab mieści się w miejscowości Bakowka (część miasta Odincowo) w obwodzie moskiewskim. W 2022 roku wzięła udział w inwazji na Ukrainę, zdaniem gen. Waldemara Skrzypczaka ponosząc znaczne stratyrozmowa z Igorem Janke na You Tube: "Q&A z Generałem Waldemarem Skrzypczakiem w Układzie Otwartym - Pytania i odpowiedzi - Live".
Dowództwo armii Dowódcy: gen. płk Michaił Katukow (1944 – 1947) ... gen. mjr Wiktor Roszczin ros. Виктор Михайлович Рощин (1995 – 1998) gen. mjr Aleksander Czajko ros. Александр Юрьевич Чайко (2014 – 2017) gen. mjr Aleksiej Awdiejew ros. Алексей Юрьевич Авдеев (2017 – 2018) gen. mjr/por. Siergiej Kisiel ros. Сергей Александрович Кисель (2018 –2022) gen. por. Nikołaj Tierieszczenko (2022-2024); gen. por. Witalij Podlesnyj (2024-2025); gen. mjr Igor Tomszyn (2024-);
Członek Rady Wojennej: gen. por. Nikołaj Popiel Szefowie sztabu: gen. por. Michaił Szalin (25.04.1944 - 09.05.1945)
Struktura organizacyjna Skład 1944–1945 8 Gwardyjski Korpus Zmechanizowany 11 Gwardyjski Korpus Pancerny
Skład w 1990 9 Bobrujsko-Berlińska Dywizja Pancerna – Riesa; 11 Gwardyjska Przykarpacko-Berlińska Dywizja Pancerna – Drezno; 20 Gwardyjska Przykarpacko-Berlińska Dywizja Zmechanizowana – Grimma; Jednostki podporządkowania armijnego: 181 Gwardyjska Nowozybkowska Brygada Rakiet Operacyjno-Taktycznych – Kohstadt; 432 Brygada Rakiet Operacyjno-Taktycznych – Btirchen; 308 Brygada Artylerii Armat – Zeithaim; 53 Brygada Rakiet Przeciwlotniczych – Altenburg; 443 Brandenburska Brygada Inżynieryjno-Saperska – Drezno; 41 Brygada Zabezpieczenia Materiałowego – Drezno; 225 pułk śmigłowców – Allstedt; 485 pułk śmigłowców – Brandis; 204 pułk rakiet przeciwlotniczych – Drezno; 68 pułk pontonowo-mostowy – Drezno; 3 Gwardyjski Przykarpacki pułk łączności – Drezno; 253 pułk radiotechniczny – Malsenburg; 1044 batalion desantowo-szturmowy – Konigsburg; 234 batalion ochrony – Drezno; 6 eskadra śmigłowców – Klotosze; 269 eskadra Bezzałogowych Statków Powietrznych – Brandis; 489 dywizjon artylerii przeciwpancernej – Meiningen; 51 batalion radiotechniczny – Drezno; 106 batalion WRE – Wittenberga; 829 batalion radioliniowy – Miśnia; 443 batalion inżynieryjno-saperski – Drezno; 595 batalion rozpoznania i obrony przeciwchemicznej – Chemnitz;
Skład w 2016 4 Gwardyjska Kantemirowska Dywizja Pancerna; 2 Gwardyjska Tamańska Dywizja Zmechanizowana; 27 Samodzielna Gwardyjska Sewastopolska Brygada Zmechanizowana; 6 Samodzielna Gwardyjska Częstochowska Brygada Pancerna; 288 Gwardyjska Warszawsko-Brandenburska Brygada Artylerii; 112 Gwardyjska Noworosyjska Brygada Rakietowa; 49 Brygada Rakietowa Obrony Przeciwlotniczej; 96 Samodzielna Brygada Rozpoznawcza; 60 Brygada Dowodzenia; 6 pułk inżynieryjny; 20 pułk chemiczny.
Upamiętnienie W okresie PRL-u w Ozorkowie w ścianę budynku przy ulicy Stefana Wyszyńskiego 7 wmurowano tablicę ku czci żołnierzy 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej i Wojska Polskiego, którzy 18 stycznia 1945 roku brali udział w jego zdobyciu, kończącego okupację niemiecką Ozorkowa.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Strona 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej samsv.narod.ru
Kategoria:Gwardyjskie armie pancerne ZSRR Kategoria:Radzieckie oddziały wojskowe z okresu II wojny światowej Kategoria:Wojsko w Smoleńsku Kategoria:Armie Zachodniego Okręgu Wojskowego (Federacja Rosyjska) Kategoria:1 Gwardyjska Armia Pancerna Kategoria:Zachodnia Grupa Wojsk Kategoria:Armie 1 Frontu Białoruskiego Kategoria:Odincowo Kategoria:Radzieckie jednostki pancerne utworzone w 1944 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1998 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 2014