Zbrojnikowate, kiryśniki, zbrojniki (Loricariidae) – rodzina słodkowodnych ryb sumokształtnych (Siluriformes), zaliczana do sumików pancernych. Obejmuje ponad 900 gatunków i jest najliczniejszą w gatunki rodziną sumokształtnych. Duża różnorodność kształtów i ubarwienia, upodobania pokarmowe, stosunkowo niewielkie rozmiary i duże zdolności przystosowawcze, a dzięki temu możliwość hodowania w akwariach, spowodowały w ostatnich latach olbrzymi wzrost zainteresowania tymi rybami, w handlu akwarystycznym często nazywanymi plekostomusami (ang. plecostomus) lub pleko (ang. pleco). Co roku odkrywane są nowe gatunki, wiele z nich nie zostało jeszcze naukowo opisanych, nie nadano im naukowych nazw.
Występowanie Ameryka Środkowa (Kostaryka, Panama) i tropikalna oraz subtropikalna część Ameryki Południowej – nie występują w Chile. Spotykane są w większości zbiorników słodkowodnych, od wolno płynących, nizinnych po rwące strumienie położone na wysokości 3000 m n.p.m.
W zapisie kopalnym zbrojnikowate występują bardzo rzadko. Spotykane były w warstwach datowanych na miocen. Płytki kostne przypisywane przedstawicielom tej rodziny występują jako skamieniałości z eocenu lub oligocenu Brazylii, a inne szczątki z Ameryki Południowej pochodzą z okresu miocenu. Skamieniałości †Taubateia paraiba pochodzą z późnego oligocenu lub wczesnego miocenu Brazylii.
Cechy charakterystyczne Ciało spłaszczone grzbietobrzusznie, z bardzo długim trzonem ogonowym u Loricaria i Farlowella. Ciało wielu gatunków jest szersze niż wyższe. Otwór gębowy w położeniu dolnym, przekształcony w okrągłą przyssawkę umożliwiającą przytwierdzenie się do podłoża, a nawet pokonywanie silnego nurtu wody. thumb|left|Przyssawka zbrojnika z widocznymi przydatkami okołogębowymi Na głowie oraz w okolicach otworu gębowego mogą występować wąsiki, brodatkowate wyrostki skórne oraz odontody, zwykle znacznie większe u samców. U większości zbrojników skóra pokryta jest nakładającymi się na siebie płytkami kostnymi, tworzącymi rodzaj pancerza, rzadko naga, często z naroślami, zgrubieniami lub kolcami, często kontrastowo ubarwiona. Zęby szczękowe tworzą rodzaj tarki umożliwiającej zeskrobywanie glonów.
Pierwszy promień w płetwach (z wyjątkiem ogonowej) jest twardy, w płetwach piersiowych tworzy twardy kolec, który u wielu gatunków wykorzystywany jest jako groźna broń. Płetwa tłuszczowa, jeśli występuje, również jest uzbrojona w twardy promień. Liczba kręgów: 23–38.
Prawie wszystkie gatunki mają zdolność oddychania powietrzem atmosferycznym, nabierają powietrza z powierzchni wody i wtłaczają je do silnie ukrwionego jelita lub żołądka (Ancistrus i Hypostomus).
thumb|Wąsacz niebieski (Ancistrus dolichopterus) thumb|Peckoltia lujani Zbrojnikowate prowadzą głównie nocny tryb życia. Zeskrobują glony z kamieni, liści i korzeni. Osiągają od 2,2 cm do 35 cm, tylko kilka gatunków powyżej 50 cm długości; najmniejszymi znanymi gatunkami są Nannoplecostomus eleonorae, Otocinclus tapirape, Corumbataia britskii, Parotocinclus amazonensis i Parotocinclus collinsae, z których żaden nie przekracza długości 2,6 cm długości standardowej (SL), a największymi, osiągającymi 60 cm SL – Acanthicus hystrix i Pseudacanthicus major. W publikacjach naukowych pojawiła się wzmianka o 90 cm SL u Pseudacanthicus histrix, co jednak nie znalazło potwierdzenia.
thumb|Baryancistrus chrysolomus
Klasyfikacja Rodzaje zaliczane do tej rodziny są grupowane w podrodzinach:
Rodzaje incertae sedis (o nieustalonej pozycji): Nannoplecostomus Microplecostomus
Wyróżniana wcześniej podrodzina Ancistrinae przez większość autorów przesunięta została w randze plemienia Ancistrini do podrodziny Hypostominae.
Rodzajem typowym rodziny Loricariidae jest Loricaria.
Zobacz też numeracja L, numeracja LDA, numeracja LG lista rodzin ryb
Przypisy Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973
Nazewnictwo ryb egzotycznych, AKWARIUM, Nr 1-2/70
Bibliografia
Linki zewnętrzne Planetcatfish.com – serwis poświęcony zbrojnikom (j.angielski)