Legia Akademicka (LA) – ochotnicza formacja wojskowa utworzona 11 listopada 1918 roku z młodzieży studenckiej uczelni warszawskich, w większości członków POW, 26 listopada 1918 roku przeformowana w regularny oddział piechoty, który 3 grudnia 1918 roku otrzymał nazwę 36 Pułk Piechoty5 kwietnia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych ustalił nazwę 36 pp – 36 Pułk Piechoty Legii Akademickiej. Nazwa nie obowiązywała w korespondencji służbowej kierowanej do pułku przez władze zwierzchnie, w pokojowym Ordre de Bataille, ani też w planach mobilizacyjnych (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 11 z 05.04.1929 r., poz. 104). 36 Pułk Piechoty kontynuował tradycje Legii Akademickiej, z której się wywodził, ale jego dalsze losy nie mają związku z organizacją Legii Akademickiej funkcjonującą w latach 1929–1932 i 1937-1939., powołana do życia powtórnie w 1929 roku, jako organizacja przysposobienia wojskowego słuchaczy szkół wyższych w Polsce, rozwiązana w sierpniu 1932 i ponownie reaktywowana w 1937 roku.
Początki Powstała 12 grudnia 1918 roku. Tworzyła ją młodzież, która wstąpiła do niej w ramach poboru lub ochotniczego zaciągu. Decyzja o utworzeniu Legii została podjęta 6 listopada 1918 podczas wiecu akademickiego na Politechnice Warszawskiej. Zgodę na wstępowanie studentów do Legii Akademickiej wyraziły senaty akademickie trzech warszawskich uczelni: Politechniki Warszawskiej, Uniwersytetu Warszawskiego i Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Oprócz Warszawy, Legie Akademickie zostały także utworzone w ośrodkach naukowych w: Lublinie, Krakowie, Poznaniu, Wilnie i Lwowie. Organizatorem i dowódcą batalionu akademickiego w Krakowie był Stanisław Miller.
11 listopada utworzono Akademicki Komitet Wykonawczy. Utworzono też Komendę Legii Akademickiej, która miała swoją siedzibę przy Al. Ujazdowskich 26. Natomiast studenci należący do Legii od 15 listopada zostali umieszczeni w koszarach przy ul. Nowowiejskiej (obecnie ten odcinek ulicy nosi nazwę Al. Wyzwolenia), skąd w niedługim czasie Legia całościowo została przeniesiona do koszar przy ul. 11 Listopada – na Pradze.
W pierwszych dniach po utworzeniu Legii Akademickiej jej członkowie pełnili służbę wartowniczą budynkach instytucji państwowych i wojskowych oraz składach i magazynach przejętych od wojsk niemieckich.
17 listopada Legia została przeorganizowana z zamiarem przydziału do 5 pułku piechoty Legionów. Organizatorem i pierwszym dowódcą tego dwubatalionowego oddziału Legii Akademickiej był por. Kazimierz Sawicki. Na dowódcę I batalionu został wyznaczony por. Roman Umiastowski (student Wydziału Humanistycznego), a II batalionu – por. Tadeusz Fiweger (student Wydziału Lekarskiego). 26 listopada mjr Zygmunt Bobrowski został wyznaczony na dowódcę pułku piechoty, który 3 grudnia 1918 roku otrzymał numer „36”.
Lata 20. i 30. XX w. thumb|240px|Ćwiczenia Legii Akademickiej w 1938 w Krakowie. Defiladę przyjmują mjr Jan Fryderyk Jerzy Chodorowski – komendant Legii Akademickiej w Krakowie (po lewej) i mjr art. Wilhelm Stanisław Polek – komendant Legii Akademickiej Uczelni. Wojna polsko-bolszewicka 1920 roku zakończyła działalność Legii Akademickiej. Reaktywowano ją dopiero w 1929, lecz na krótko, bowiem do początku sierpnia 1932 roku. Działalność Legii Akademickiej została reaktywowana 29 listopada 1937 roku, w rocznicę Nocy ListopadowejRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 listopada 1937 r. o obowiązku odbycia przysposobienia do wojskowej służby pomocniczej (Dz. U. z 1937 r. Nr 81, poz. 584).. Rada Ministrów nałożyła wówczas obowiązek odbycia przysposobienia do wojskowej służby pomocniczej na mężczyzn, studentów szkół akademickich i uczniów (słuchaczy) zwyczajnych (rzeczywistych) innych szkół wyższych państwowych i prywatnych uznanych za równorzędne. Wykonanie rozporządzenia powierzone zostało Ministrowi Spraw Wojskowych. 1 września 1938 roku weszła w życie Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowymDz. U. z 1938 r. Nr 25, poz. 220).. Ustawa po raz pierwszy sankcjonowała ochotniczy udział kobiet w powszechnym obowiązku wojskowym.
W tym czasie Legia Akademicka podporządkowana była bezpośrednio ministrowi spraw wojskowych. Naczelna Komenda Legii Akademickiej była organem ministra spraw wojskowych, ale podlegała mu poprzez Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. Organem wykonawczym komendanta był sztab, który jednocześnie był sztabem Warszawskiej Legii Akademickiej. W latach 1937–1939 funkcję naczelnego komendanta Legii Akademickiej pełnił płk dypl. Tadeusz Roman Tomaszewski. Działalność Legii Akademickiej polegać miała na ćwiczeniach wojskowych prowadzonych w warunkach koszarowych, wykładach w salach uniwersyteckich oraz wychowaniu fizycznym na boiskach i innych obiektach sportowych. Głównym celem było upowszechnianie wiedzy wojskowej i wychowanie w duchu szlachetnego polskiego militaryzmu jako wyrazu siły twórczej dla użycia jej w sprawach słusznych i sprawiedliwych. Początkowo przysposobieniem wojskowym objęto studentów czterech pierwszych semestrów oraz potrzebną liczbę oficerów rezerwy dla starszych lat studiów, powoływanych na stanowiska dowódców, instruktorów i referentów Legii Akademickiej.
W PRL-u jej działalność została zawieszona.
Obecnie Legia Akademicka została ponownie reaktywowana w Warszawie 22 maja 2000 roku przez żyjących kombatantów żołnierzy 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej, sympatyków LA oraz przy współpracy z Zarządem głównym Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Został przeprowadzony eksperyment przy współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej oraz studentami z Niezależnego Zrzeszenia Studentów uczących się na Wydziale Politologii Uniwersytetu Szczecińskiego. Od dłuższego czasu LA działa na terenie Lublina między innymi jako stowarzyszenie proobronne posiadające swoje oddziały terenowe na UMCS i na Podkarpaciu. Odrębnym podmiotem jest działająca od 26 marca 2004 roku Legia Akademicka KUL, która działa do dziś organizując szereg szkoleń. W lutym 2013 roku reaktywowano także Krakowską Legię Akademicką, która zrzesza studentów, absolwentów i pracowników całego krakowskiego ośrodka akademickiego.
Program ochotniczego szkolenia wojskowego studentów MON – Legia Akademicka thumb|Oznaka specjalna "Legia Akademicka" (wzór 2022) W lipcu 2017 decyzją ministra obrony narodowej, Antoniego Macierewicza rozpoczęto pilotażowy program ochotniczego szkolenia studentów „Legia Akademicka”Decyzja nr. 146/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 13 lipca 2017..
Na cykl szkoleń składały się: 30-godzinny kurs teoretyczny, realizowany na uczelniach i zakończony egzaminem, 3-tygodniowe poligonowe szkolenie unitarne zakończone egzaminem i przysięgą, realizowane podczas przerwy wakacyjnej, 3-tygodniowe szkolenie podoficerskie, zakończone egzaminem i mianowaniem na stopień kaprala rezerwy.
Do programu przystąpiły 54 uczelnie cywilne, państwowe i prywatne oraz 5 uczelni wojskowych. W roku akademickim 2017/18 kurs ukończyło ponad 3 tysiące kadetówWKU Mokotów, „Legia Akademicka w pytaniach i odpowiedziach”, 2019, s. 1..
Forma Legii Akademickiej ciągle ewoluuje. W 2024 roku (VII edycja) na program składają się 3 bloki:
szkolenie podstawowe - które może być w formie Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej, szkolenia podstawowego WOT lub innego, kończącego się przysięgą wojskową moduł podoficerski - część teoretyczna realizowana w wybranych uczelniach wyższych (15 godzin) i część praktyczna jako 3-tygodniowe szkolenie praktyczne, zakończone egzaminem podoficerskim i mianowaniem na stopień kaprala rezerwy moduł oficerski - realizowany w akademiach wojskowych jako szkolenie 62-dniowe, zakończone egzaminem oficerskim i mianowaniem na stopień podporucznika rezerwy. Możliwe jest też uczestniczenie w dodatkowych szkoleniach specjalizacyjnych.
Warunkiem dopuszczenia do poszczególnych modułów programu LA jest posiadanie statusu studenta dowolnej szkoły wyższej lub absolwenta, jeżeli studia zostały ukończone podczas programu. Natomiast warunkiem przystąpienia do dalszych modułów nie jest uczestnictwo w etapach wcześniejszych. Dzięki temu np. kapral rezerwy, który uzyskał swój stopień inaczej niż w programie LA, też może wziąć udział w rekrutacji do modułu oficerskiego.
Legia Akademicka im. gen. bryg. Karola Ziemskiego ps. „Wachnowski” (stowarzyszenie, Lublin) Legia Akademicka im. gen. bryg. Karola Ziemskiego ps. „Wachnowski” – stowarzyszenie proobronne, działające od 2013 roku na terenie województwa lubelskiego oraz podkarpackiego. Jest kontynuatorem tradycji ruchu ochotniczego szkolenia studentów Legia Akademicka oraz 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej. Organizacja zrzesza uczniów klas mundurowych, studentów, żołnierzy służby czynnej i rezerwy, ale również inne osoby, zainteresowane rozwijaniem swoich umiejętności. Kadrę instruktorską stowarzyszenia tworzą żołnierze służby czynnej, ratownicy medyczni, instruktorzy strzelectwa.
Oddziały terenowe Stowarzyszenia Legia Akademicka: oddział terenowy UMCS oddział terenowy XIV Liceum Ogólnokształcące im. Zbigniewa Herberta w Lublinie oddział terenowy Podkarpacie oddział terenowy Kompania Reprezentacyjna oddział terenowy Grupa Poszukiwawczo Ratownicza Legii Akademickiej.
Legia Akademicka skupia się na działalności szkoleniowej, realizuje także przedsięwzięcia charytatywne (zbiórki żywności dla Polonii na Ukrainie) oraz edukacyjne w zakresie postaw patriotyczno-obywatelskich. Współpracuje z Biurem do Spraw Proobronnych MON. Jest uczestnikiem programu „Paszport do współpracy pododdziałów organizacji proobronnych z jednostkami wojskowymi Sił Zbrojnych RP”, tzw. „Paszport 2018” oraz innymi instytucjami zajmującymi się bezpieczeństwem państwa (m.in. Obrona Cywilna).
Legia Akademicka podejmuje działania na rzecz obronności państwa. Aktywnie wspiera różne inicjatywy poprzez zabezpieczenie porządkowe, medyczne czy też logistyczne.
Wśród nich można wyróżnić m.in. zabezpieczenia przedsięwzięć społeczności studenckich czy samorządów, uroczystości o charakterze religijnym oraz kulturalnym.
Główne cykliczne działania własne oraz współorganizowane to: kurs unitarny kurs lekkiej piechoty kurs młodszych dowódców kurs ratownictwa pola walki kurs samoobrony dla studentek „Bezpieczna Studentka” (realizowane przy współpracy z samorządem studenckim) Ekstremalna Droga Krzyżowa (Lublin – Wąwolnica, zabezpieczenie przedmedyczne tras) Zbiórki żywności (wraz ze stowarzyszeniem Pierwsza Szansa).
Do kluczowych szkoleń LA należą przedsięwzięcia realizowane w jednostkach Wojska Polskiego i prowadzone przez wojskowych instruktorów, np. w Centrum Szkolenia Sił Powietrznych im. Romualda Traugutta w Koszalinie oraz 2 Lubelskiej Brygadzie Obrony Terytorialne im. Hieronima Dekutowskiego, ps. „Zapora”.
Jednym z największych wyzwań postawionych przed stowarzyszeniem było wsparcie zabezpieczenia Światowych Dni Młodzieży 2016 – zarówno na Lubelszczyźnie (Legia Akademicka została zaproszona do uczestnictwa w powołanym przez Wojewodę zespole opiniodawczo-konsultacyjnym ds. bezpieczeństwa osób przebywających na terenie województwa lubelskiego podczas Światowych dni Młodzieży), jak i obchodów centralnych w Krakowie (zabezpieczenie obozowiska dla ~2000 osób, oraz zabezpieczenia w czasie uroczystości na Błoniach oraz w Brzegach).
Na początku 2018 roku zainaugurowano program pilotażowego programu ochotniczego szkolenia studentów pt. „Legia Akademicka”. Instruktorzy stowarzyszenia Legia Akademicka (będący jednocześnie żołnierzami służby czynnej) w ramach realizacji programu na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie prowadzą zajęcia teoretyczne. mały|261x261px|Odznaka pamiątkowa stowarzyszenia w momencie nadawania jej XIV Liceum Ogólnokształcącemu w Lublinie