thumb|250px|Występowanie w Europie

Pardwa mszarna, pardwa (Lagopus lagopus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae).

Systematyka Systematyka tego gatunku jest zagmatwana, głównie ze względu na skomplikowany proces pierzenia. Wiele podgatunków jest ze sobą łączonych i to w różny sposób przez różnych autorów. Uznawana dawniej za podgatunek pardy mszarnej pardwa szkocka (Lagopus scotica), występująca w Wielkiej Brytanii i Irlandii, została uznana za odrębny gatunek na podstawie badań genetycznych i różnic w upierzeniu.

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia 15 podgatunków L. lagopus: L. lagopus variegata Salomonsen, 1936 – wysepki u wybrzeży zachodniej Norwegii; L. lagopus lagopus (Linnaeus, 1758) – Skandynawia, północna Rosja; L. lagopus rossica Serebrovski, 1926 – kraje bałtyckie do centralnej Rosji; L. lagopus koreni Thayer & Bangs, 1914 – Syberia do Kamczatki; L. lagopus maior T. Lorenz, 1904 – północny Kazachstan, południowo-zachodnia Syberia; L. lagopus brevirostris Hesse, 1912 – wschodni Kazachstan do południowo-środkowej Syberii i zachodniej Mongolii; L. lagopus kozlowae Portenko, 1931 – północna Mongolia, południowa Syberia; L. lagopus sserebrowsky Domaniewski, 1933 – północno-wschodnia Mongolia do południowo-wschodniej Syberii oraz północno-wschodnie Chiny; L. lagopus okadai Momiyama, 1928 – Sachalin; L. lagopus alascensis Swarth, 1926 – Alaska; L. lagopus alexandrae Grinnell, 1909 – Aleuty, Kodiak, wyspy południowej i południowo-wschodniej Alaski, północno-zachodnia Kolumbia Brytyjska; L. lagopus leucoptera Taverner, 1932 – północna część Kanady i jej arktyczne wyspy; L. lagopus alba (J.F. Gmelin, 1789) – północna Kanada; L. lagopus ungavus Riley, 1911 – północno-wschodnia Kanada; L. lagopus alleni Stejneger, 1884 – Nowa Fundlandia; Autorzy Handbook of the Birds of the World wyróżnili dodatkowo trzy podgatunki: L. lagopus birulai Serebrovsky, 1926 – Wyspy Nowosyberyjskie; L. lagopus muriei Gabrielson & Lincoln, 1959 – wschodnie Aleuty, Kodiak. IOC wlicza tę populację do L. lagopus alexandrae. L. lagopus kamtschatkensis Momiyama, 1928 – Kamczatka i północne Wyspy Kurylskie.

Występowanie Zamieszkuje północną Europę, północną i środkową Azję oraz północną część Ameryki Północnej. Granica występowania wciąż przesuwa się ku północy. Występuje licznie w Skandynawii, gdzie jest ptakiem łownym.

Na terenie Polski w jej dzisiejszych granicach jeszcze w XVI wieku ptak ten być może gniazdował (jest wspomniany w dziele Mateusza Cygańskiego). Później zalatywał tylko wyjątkowo – w XIX wieku stwierdzony był dwukrotnie w północno-wschodniej Polsce. Mógł to być tylko podgatunek L. lagopus rossica. Ponadto dawniej kilkakrotnie podejmowano próby aklimatyzacji. Nadal figuruje w spisie rodzimych gatunków, choć nie jest widywana.

Charakterystyka Cechy gatunku Obie płci wyglądają podobnie i pierzą się 3 razy w roku. Koguty odróżnia się po większej czerwonej narośli skórnej nad okiem, tzw. róży – fragment nagiej skóry o czerwonym zabarwieniu pokryty brodawkami. Mają mocny dziób, niewielkie skrzydła i krótkie nogi. Pardwa mszarna podobna jest do pardwy górskiej, ale nieco od niej większa.

Podgatunek nominatywny (L. lagopus lagopus) – nad okiem czerwona róża, która jest wyraźniejsza u samca. Skrzydła białe, skrajne sterówki czarne. Zimą biała (nie ma czarnego paska ocznego tak jak pardwa górska), natomiast wiosną głowa i szyja szarobrunatna, boki ciała rude, a spód biały. Latem cała (poza białymi skrzydłami i ogonem) ruda w różnych odcieniach, samce są kasztanowobrązowe. W okresach przejściowych upierzenie pośrednie. Ma gęsto opierzony skok i pazury, dlatego też nogi z nitkowatymi piórami przypominają małe łapy ssaka. Ułatwiają one ptakom poruszanie się po śniegu. Dzwoniący głos samca, jaki można usłyszeć, przypomina ludzki śmiech. thumb|Młody samiec pardwy w letnim upierzeniu, Alaska

Wymiary średnie Długość ciała 35–43,5 cm Rozpiętość skrzydeł 60–65 cm Masa ciała 430–810 g, zmienna w zależności od pory roku

Biotop Tundra, lasotundra, wrzosowiska o niskiej roślinności i pojedynczych krzewach oraz mszary. Są to zatem nieleśne siedliska powyżej granicy lasu w górach lub otwarte przestrzenie.

Okres lęgowy thumb|lewo|220px|Jaja podgatunku nominatywnego (L. l. lagopus) z kolekcji muzealnej thumb|Samica pardwy w upierzeniu zimowym, Norwegia

Gniazdo Lęg zakładany w zagłębieniu w ziemi, podobnie jak u pardwy górskiej. Skąpo wyścielają gniazdo częściami roślin. Otoczone jest krzewami lub trawami. Tworzą monogamiczne pary. thumb|Samica pardwy w upierzeniu letnim, północny Ural

Jaja Jeden lęg w roku (w maju lub czerwcu) z 8 do 12 jaj.

Wysiadywanie Jaja wysiadywane są przez okres 21–23 dni przez samicę.

Pisklęta Zwykle 6–10 pisklętami opiekują się oboje rodzice. Szybko rosną, tak że już po 1,5 tygodniu zaczynają podlatywać. Młode dojrzewają płciowo w wieku jednego roku.

Pożywienie Różne części roślin – pąki, jagody, nasiona, latem (w czasie wychowywania młodych) również bezkręgowce.

Status i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje pardwę mszarną za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji (wraz z pardwą szkocką nadal uznawaną przez IUCN za podgatunek pardwy mszarnej) szacunkowo mieści się w przedziale 39–43 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji jest spadkowy.

W Polsce ptak ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..

Zobacz też ptaki Polski

Przypisy

Systematyka i nazewnictwo polskie za:

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kurowate Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Ptaki Arktyki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza