mały|Granice i sektory Osiedla Wyżyny w Bydgoszczy mały|Wyżyny w panoramie Bydgoszczy mały|Widok z kładki nad ul. Wojska Polskiego mały|Zabudowa sektora B2 mały|Głaz pamiątkowy generała Aleksandra Krzyżanowskego-Wilka mały|Pawilon usługowy na Wyżynach B4 mały|Ulica Ogrody mały|Schody z ronda Toruńskiego na osiedle Wyżyny B1 mały|Wiadukt trasy średnicowej al. Wojska Polskiego z Wyżyn na Wzgórze Wolności mały|Nowa zabudowa przy ul. Glinki mały|Nocą Wyżyny – jednostka urbanistyczna (osiedle) Bydgoszczy znajdująca się na południowym wschodzie miasta, druga w Bydgoszczy pod względem liczby mieszkańców.
Położenie Wyżyny położone są w południowej części miasta i zaliczane do osiedli tzw. Górnego Tarasu Bydgoszczy. Sąsiadują od zachodu z Glinkami i Wzgórzem Wolności, od północy na krótkim odcinku z Babią Wsią, natomiast od wschodu z Kapuściskami.
Pod względem fizycznogeograficznym osiedle leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Miasto Bydgoszcz Południowe (terasa X ok. 68–70 m n.p.m.). Północne obrzeża osiedla zajmuje Zbocze Bydgoskie o wysokości względnej ok. 30 m, urzeźbione systemem jarów i wcięć erozyjnych (m.in. jar Czynu Społecznego). Podobnie zachodnie i wschodnie obrzeża Wyżyn stanowią naturalne granice utworzone ze jarów, którymi poprowadzono arterie komunikacyjne (al. Jana Pawła II, ul. Bełzy).
Historycznie w skład obecnej jednostki urbanistycznej wchodzi większość obszaru wcielonej w 1920 gminy Bartodzieje Małe. Pozostałe jej fragmenty przypadły jednostkom urbanistycznym: Wzgórze Wolności, Glinki i Kapuściska
Charakterystyka Wyżyny jako teren zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej stanowi jeden z najbardziej zaludnionych terenów miasta – gęstość zaludnienia wynosi tu ponad 14 000 osób na km². Rozkwit budownictwa przeżyło w latach 70. XX w., dlatego też wskaźnik liczby budynków wybudowanych przed rokiem 1989 wynosi 95%. Szczególnie odczuwalny jest występujący niedobór miejsc parkingowych.
Wyżyny podzielone są na sektory B1, B2, B3, B4, B5 i B6.
Większą część Wyżyn zajmują osiedla bloków wielorodzinnych z enklawami zabudowy jednorodzinnej, wzniesione w latach 70 i 80 XX w. W zabudowie sektorów B1 i B2 przeważają budynki wielorodzinne, z dużym udziałem bloków 12-kondygnacyjnych. W sektorach B3 i B4 wzniesiono bloki 5-kondygnacyjne, natomiast zabudowa w sektorach B5 i B6 pochodzi z 80. XX w. i obejmuje również bloki 5-kondygnacyjne. Po 1990 roku wzniesiono na terenie Wyżyn szereg nowych budynków wielorodzinnych o ciekawej architekturze. Największe kompleksy nowej zabudowy znajdują się przy ul. Ogrody oraz ul. Glinki.
Osiedle przecinają drogi powiatowe – ul. Wojska Polskiego, będąca fragmentem arterii średnicowej górnego tarasu Bydgoszczy, ul. Magnuszewska, Szpitalna, Glinki. Północno-zachodnim obrzeżem osiedla przebiega natomiast droga wojewódzka nr 239 w ciągu al. Jana Pawła II.
Wśród infrastruktury osiedla znajdują się m.in.: pięć przedszkoli (w tym trzy niepubliczne), 3 szkoły podstawowe, 1 liceum, Wydział Psychologii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa (ul. Bełzy), kompleks sportowy Chemik Bydgoszcz, II Urząd Skarbowy. Na terenie Wyżyn znajduje się szereg dyskontów handlowych m.in. sieci: Kaufland, Intermarche, Piotr i Paweł, Biedronka, Polomarket. Na terenie osiedla znajdują się dwa kościoły: Świętych Polskich Braci Męczenników i Matki Bożej Fatimskiej, lecz mieszkańcy osiedla należą aż do czterech parafii rzymskokatolickich.
Plany rozwojowe dotyczące Wyżyn określone na podstawie miejskich dokumentów strategicznych obejmują m.in. rewaloryzację istniejącej zabudowy mieszkaniowej oraz wzbogacenie jej o funkcje uzupełniające, realizację parkingów kubaturowych, rozwój usług przy ul. Magnuszewskiej i Glinki, rozwój osiedlowych stref rekreacji oraz realizację nowej zabudowy mieszkaniowej przy ul. Bohaterów Kragujewca, Białostockiej i Łomżyńskiej. Dyskutowane jest także przekształcenie kompleksu sportowego Chemik na obszar o funkcji mieszkaniowej.
Nazwa Nazwa osiedla Wyżyny pojawiła się po raz pierwszy w 1972. Nie zachowała się natomiast nazwa dawnej wsi Bartodzieje Małe, której tereny osiedle obejmuje swym zasięgiem. Obecną nazwę zaczerpnięto od eksponowanej płaszczyzny położonej na przedpolu południowego zbocza pradoliny Wisły, gdzie od maja 1971 wznoszono 11-kondygnacyjne bloki. Zabudowa ta widoczna jest z dużego obszaru miasta i stanowi wyznacznik osiedla. Od 1920 istnieje również ulica Wyżyny, boczna od ulicy Tadeusza Boya-Żeleńskiego.
Granice Zgodnie z Uchwałą Nr XV/472/99 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 27 października 1999, granica Osiedla Wyżyny biegnie od Ronda Toruńskiego w kierunku południowym ulicami Wł. Bełzy i Szpitalną do ul.Glinki, następnie ulicą Glinki w kierunku południowym do granicy miasta, granicą miasta w kierunku zachodnim do ul. Dąbrowa, tą ulicą i ul. Glinki do Alei Jana Pawła II, następnie tą ulicą w kierunku północno-wschodnim do Ronda Toruńskiego.
Ludność Liczba ludności Osiedla Wyżyny na rok 2016 to 30 513 osób.
Historycznie, w 1970, Wyżyny zamieszkiwało 3,3 tys. osób, 20 lat później – 35,5 tys. Wzrost liczby ludności związany był z urbanizacją terenu, budową nowych osiedli mieszkaniowych. W latach kolejnych odnotowano spadek i ponowny wzrost: w 1998 32,8 tys. osób, w 2007 i 2012 – 29,8 tys., 2016 – 30,5 tysiąca. Zmniejszenie liczby ludności na przełomie XX i XXI wieku było związane ze zmianą granic osiedla – w 1999 Uchwałą Nr XV/472/99 Rady Miasta Bydgoszczy wydzielono z Wyżyn osiedle Glinki–Rupienica.
Zieleń i rekreacja Na terenie Wyżyn znajduje się 5,4 ha terenów zieleni urządzonej i 9,4 ha zieleni nieurządzonej.
Rozwój terenów zieleni zawarty w planach urbanistycznych Bydgoszczy zmierza do powołania dwóch parków dzielnicowych. Rolę tę dla części północnej spełnia ciąg spacerowy przy Jarze Czynu Społecznego oraz tereny zielone przy Zespole Szkół nr 19 ze skwerem, placami zabaw, miasteczkiem rowerowym, basenem „Perła” oraz boiskiem Orlik 2012. W części południowej potencjalnym centrum rekreacyjnym jest, otoczenie stadionu „Chemik”, teren pomiędzy ul. Glinki a Dunikowskiego oraz rejon ul. Przyjaznej i Komuny Paryskiej. Zaplecze wypoczynku i rekreacji uzupełnia Puszcza Bydgoska na południu oraz Zbocze Bydgoskie na północy z rozległą panoramą miasta, wzdłuż której wytyczono ścieżkę spacerową.
Drogi rowerowe Osiedle posiada ścieżki rowerowe biegnące wzdłuż ul. Wojska Polskiego. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje rozbudowę dróg rowerowych m.in. wzdłuż ul. Magnuszewskiej, Jaru Czynu Społecznego, Zdobywców Wału Pomorskiego, Bełzy, Szpitalnej, Glinki. W 2021 na ul. Bełzy oddano do użytku kontrapas rowerowyDrogowcy zakończyli budowę kontrapasa rowerowego na ul. Bełzy. Jak się sprawdza?.
Szlaki turystyczne Przy pętli tramwajowej w rejonie ul. Glinki i Szpitalnej zaczyna się szlak turystyczny „Komputerków” poprzez Puszczę Bydgoską, jezioro Jezuickie do Solca Kujawskiego.
Ochrona przyrody Na terenie Wyżyn znajduje się pomnik przyrody nieożywionej, jakim jest głaz narzutowy o obwodzie 570 cm przy ul. Białogardzkiej 22.
Historia Okres staropolski Historia terenów, na którym istnieje osiedle Wyżyny związane jest z folwarkami miejskimi i osadami o nazwach Małe Bartodzieje oraz Smug. Oba zlokalizowane były na pograniczu obszarów obecnej jednostki urbanistycznej. Bartodzieje Małe położone były wzdłuż dolnego odcinka obecnej ul. Bełzy, zaś Smug w rejonie obecnego skrzyżowania ul. Szpitalnej i Glinki.
Folwark Bartodzieje Małe powstał między 1681 a 1712 rokiem i należał do starostwa bydgoskiego. Został zniszczony w czasie wojny północnej, gdyż w opisie starostwa z 1712 roku zapisano, że w Małych Bartodziejach „folwark i owczarnia pusto stoją; jeden tam mieszka tylko komornik”. 10 listopada 1724 r. posesor wójtostwa bydgoskiego Stanisław Ciołek Poniatowski zawarł na okres 40 lat kontrakt z osadnikami tej wsi. W 1744 r. mieszkało tu 5 gospodarzy i owczarz, opłacający czynsz na rzecz wójtostwa bydgoskiego. Na podstawie kontraktu olęderskiego z 1745 r., zawartego na okres 50 lat, folwark ten, posiadający 7 i pół włók, otrzymał Winkler Kuntz. W inwentarzu starostwa bydgoskiego z 1766 roku określono granice wsi Bartodzieje Małe: „od rzeki Brda wzdłuż, od olędrów mieszkających we wsi Zimnawoda aż ku składowi solnemu u drogi, która idzie do składu kupieckiego alias do windugi”.
Z kolei w 1730 r. burmistrz i bydgoska rada miejska wydzierżawili Katarzynie i Marcinowi Dreyfom oraz Katarzynie i Maciejowi Dausom „zarośl” Biały Smug „na wyrumowanie pola i łąk”. Po upływie 9 lat wolnizny mieli oni płacić na rzecz miasta jedynie czynsz pieniężny. Osada o tej nazwie nie jest jednak opiewana w rachunkach dochodów miejskich z lat 1742-1762. Smug w 1773 r. odnotowano jako pustkowie należące do starostwa bydgoskiego. W początku XIX wieku połączono ją z osadą Mudziały położoną przy obecnej ul. Dąbrowa w Puszczy Bydgoskiej. Zanikłą osadę porósł las, a w drugiej połowie XIX w. leśnictwo Smug wchodziło w skład gminy Bartodzieje Małe.
Okres zaboru Po I rozbiorze Polski władze zaborcze oddały folwark Małe Bartodzieje w dziedziczną dzierżawę dwom osobom o nazwiskach Ritter i Kirsch. Do 1816 roku na obu częściach folwarku przez uszczuplenie jego areału osadzono 120 rodzin sprowadzonych przeważnie z Niemiec. Mieszkańców było 588 w tym 134 dzieci w wieku szkolnym. W 1818 r. przy ul. Bełzy na parceli odstąpionej od folwarku wybudowano szkołę ewangelicką, w 1834 r. katolicką. Uczniowie obu wyznań znaleźli miejsce w wybudowanym od podstaw budynku szkolnym w 1891 roku.
Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi Bartodzieje Małe (niem. Klein Bartelsee) mieszkało 977 osób (617 ewangelików, 360 katolików) w 159 domach. W tym samym czasie w osadzie Smuga w 2 domach mieszkało 14 ewangelików, a w osadzie Mudziały, położonej w lesie na południe od Wyżyn znajdowało się 1 domostwo, które zamieszkiwało 7 ewangelików. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. Bartodzieje Małe, Smuga i Mudziały należały do rządowej domeny bydgoskiej. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że we wsi Bartodzieje Małe mieszkało 1157 osób (779 ewangelików, 378 katolików) w 146 domach. Na miejscu znajdowała się szkoła elementarna. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy. Dodatkowo w osadzie Smuga w 2 domach mieszkało 8 ewangelików.
Z mapy okolic Bydgoszczy z 1854 roku wynika, że na terenie obecnych Wyżyn znajdowały się pola uprawne i nieużytki oparte od wschodu (w linii obecnej ul. Szpitalnej) o ścianę Lasów Królewskich (Puszczy Bydgoskiej). W lesie godny odnotowana był wąwóz na Kapuściskach zwany „wilczym kanionem” (niem. Wolfsschlucht). Wśród pól znajdowała się rozproszona zabudowa „colonie Kaltwasser”. Głównymi ciągami komunikacyjnymi były na północy obecna ul. Bełzy będąca drogą wylotową z miasta w kierunku Gniewkowa oraz na południu obecna ul. Glinki, również droga wylotowa. Wzdłuż dolnego odcinka ul. Bełzy zlokalizowane były domy z ogrodami. Z mapy „Pharus plan Bromberg” z 1908 roku wynika, że na krawędzi zbocza pradoliny usytuowany był wiatrak typu koźlak, od którego prawdopodobnie wzięła dzisiejsza nazwa ulicy – Ku Wiatrakom.
Teren leżał w obrębie gminy Bartodzieje Małe, której granice opierały się o ulice Toruńską, Glinki, Polną i Władysława Bełzy. Spis z 1910 r. wykazał, że było tu 191 budynków i 2079 mieszkańców, w tym 355 posługiwało się językiem polskim, a 1724 – niemieckim.
Okres międzywojenny