Aktinidiowate (Actinidiaceae Hutch.) – rodzina pnączy z rzędu wrzosowców. Należy do niej około 355 gatunków z trzech rodzajów. Rośliny te występują w Ameryce subtropikalnej, wschodniej i południowo-wschodniej Azji oraz wyspach Oceanii, sięgając na południu po wyspy Fidżi i Queensland w Australii. Szeroko rozpowszechniony jest rodzaj Saurauia, do którego należy najwięcej, bo aż ok. 300 gatunków. Rodzaj aktinidia Actinidia (36 gatunków) pochodzi z umiarkowanej i subtropikalnej wschodniej Azji, a rośliny z rodzaju Clematoclethra (25 gatunków) są endemitami Chin. Duże znaczenie ekonomiczne ma aktinidia chińska, której owoce pod komercyjną nazwą kiwi uprawiane są w różnych regionach świata (rozpowszechnione zostały przez hodowców z Nowej Zelandii – stąd nazwa nawiązująca do ptaka kiwi). Uprawiane i jadalne są także inne gatunki aktinidii.
thumb|Kwiat aktinidii chińskiej thumb|Saurauia zahlbruckneri thumb|Saurauia montana Morfologia Pokrój Drzewa, krzewy i pnącza, z młodymi pędami często owłosionymi. Liście Skrętoległe, pojedyncze, na brzegach piłkowane lub całobrzegie, bez przylistków lub z drobnymi przylistkami. Kwiaty Rzadko pojedyncze, zwykle zebrane w kwiatostany wyrastające w kątach liści, u niektórych przedstawicieli rodzaju Saurauia liczące do pół tysiąca kwiatów. Kwiaty są obupłciowe lub rozdzielnopłciowe, promieniste i zazwyczaj pięciokrotne. Działki kielicha i płatki korony są wolne (czasem płatki są zrosłe), zazwyczaj w liczbie 5, czasem od 3 do 9. Płatki są zazwyczaj białe, rzadziej czerwone lub brązowo-żółte. Pręcików jest 10, 15 lub wiele (do ok. 240). Zalążnia jest górna, składa się z 3 do 5, rzadziej wielu owocolistków. Szyjek słupka jest tyle, ile owocolistków lub wszystkie zrośnięte są w jedną. Owoce Jagody, rzadziej podzielona na komory, skórzasta torebka. Zwykle zawierają liczne nasiona.
Systematyka Pozycja systematyczna rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Aktinidiowate stanowią jedną z wielu rodzin zaliczanych do rzędu wrzosowców wchodzącego w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots). Umieszczane są w relacji filogenetycznej z rodzinami obejmującymi rośliny mięsożerne – tuliłezkowatymi i kapturnicowatymi, chociaż dowody dla takiej pozycji nie są mocne. Dawniej rodzina uznawana była na podstawie samych kryteriów morfologicznych za spokrewnioną z ukęślowatymi Dilleniaceae i herbatowatymi Theaceae.
Wykaz rodzajów Actinidia Lindl. – aktinidia Clematoclethra (Franch.) Maxim. Saurauia Willd.
Przypisy