Radik Batyrbekuły Żaparow (kaz. Радик Батырбекұлы Жапаров, ; Radik Batyrbekowicz Żaparow; ur. 29 lutego 1984 w Leninogorsku) – kazachski skoczek narciarski.
Olimpijczyk (2006), ośmiokrotny uczestnik mistrzostw świata seniorów (2001–2015), czterokrotnie brał udział w mistrzostwach świata w lotach narciarskich (2008, 2012, 2014 i 2016), dwukrotnie startował w zimowej uniwersjadzie (2003 i 2005). Trzykrotny medalista zimowych igrzysk azjatyckich (2003 i 2011). Rekordzista Kazachstanu w długości skoku narciarskiego mężczyzn. Wielokrotny mistrz kraju.
Wieloletni lider reprezentacji Kazachstanu.
Starszy brat Marata Żaparowa.
Życiorys Początki (do 2003) W wieku 9 lat zaczął uprawiać hokej na lodzie (występował w drużynach młodzieżowych klubu Torpedo Ust-Kamienogorsk), a jako dwunastolatek piłkę nożną, z której później, na skutek niezadowalających wyników zrezygnował. Ostatecznie, za namową młodszego brata, Marata Żaparowa, zaczął uprawiać skoki narciarskie, osiągając w nich ostatecznie lepsze rezultaty od trenującego tę dyscyplinę dłużej Marata.
W 2001 został włączony do składu reprezentacji Kazachstanu w skokach narciarskich. W oficjalnych zawodach międzynarodowych rozgrywanych przez FIS zadebiutował w lutym tego samego roku, gdy w Lahti wystartował w mistrzostwach świata seniorów – w obu konkursach indywidualnych odpadał w kwalifikacjach, a w obu zawodach drużynowych, wraz z kazachskim zespołem, plasował się na 11. pozycji.
Przez kolejne blisko półtora roku nie występował na arenie międzynarodowej, powracając do startów dopiero w sezonie 2002/2003. Wystąpił wówczas w 9 konkursach Pucharu Kontynentalnego, w których zajmował odległe pozycje (tylko raz uplasował się w czołowej „50” – 28 grudnia 2002 w Engelbergu był 39.). W styczniu 2003 wziął udział w zimowej uniwersjadzie, gdzie na skoczni normalnej był 47. indywidualnie i 7. drużynowo. W lutym 2003 wystartował w zimowych igrzyskach azjatyckich, gdzie indywidualnie zajął ostatnią, 12. pozycję, a z zespołem kazachskim zdobył brązowy medal w rywalizacji drużynowej. W tym samym miesiącu po raz drugi w karierze wystartował w mistrzostwach świata, podobnie jak 2 lata wcześniej odpadając w kwalifikacjach do obu konkursów indywidualnych, a w zmaganiach drużynowych zajmując 11. miejsce. W marcu 2003 w Oslo, mimo faktu iż wcześniej nigdy nie zdobył punktów Pucharu Kontynentalnego, po raz pierwszy przystąpił do rywalizacji w Pucharze Świata – 8 marca, z kazachską ekipą, zajął 9. pozycję w konkursie drużynowym, a dzień później odpadł w kwalifikacjach do zmagań indywidualnych.
Regularne starty w Pucharze Świata (2003–2008) W zawodach najwyższej rangi zaczął występować regularnie od sezonu 2003/2004, gdy kariery skończyli jego starsi rodacy – Stanisław Filimonow, Pawieł Gajduk i Maksim Połunin, a skład reprezentacji Kazachstanu został „odmłodzony”. W lipcu 2003, w ramach letniej edycji tego cyklu, zdobył pierwsze punkty Pucharu Kontynentalnego – 26 lipca 2003 w Park City uplasował się na 27. pozycji. W sierpniu 2003 zadebiutował w Letnim Grand Prix – 10 sierpnia 2003 w Oberstdorfie zajął 47. miejsce.
30 listopada 2003 w Ruce po raz pierwszy wystąpił w konkursie głównym Pucharu Świata, plasując się na 56. pozycji. 10 stycznia 2004 w jednoseryjnym konkursie w Libercu zdobył pierwsze punkty tego cyklu (28. miejsce). 1 lutego 2004, również w jednoseryjnej rywalizacji, po raz pierwszy i jedyny w karierze stanął na podium zawodów Pucharu Kontynentalnego, zajmując w Brotterode 3. pozycję.
W styczniu 2005, po raz drugi i ostatni w karierze, wystartował w zimowej uniwersjadzie. W imprezie tej plasował się indywidualnie w drugiej dziesiątce (18. na skoczni normalnej i 11. na obiekcie dużym), a z kazachską drużyną zajął 5. miejsce w rywalizacji drużynowej. W lutym 2005 w Sapporo zdobył kolejne punkty Pucharu Świata – 5 lutego był 30., a dzień później 20. W tym samym miesiącu wziął udział w swoich trzecich mistrzostwach świata – w Oberstdorfie w rywalizacji indywidualnej został zdyskwalifikowany w kwalifikacjach do konkursu na skoczni normalnej, a na obiekcie dużym po raz pierwszy wystąpił w głównej fazie zmagań, plasując się na 40. pozycji. Z kolei w obu konkursach drużynowych Kazachowie z Żaparowem w składzie plasowali się ponownie na 11. miejscach.
31 sierpnia 2005 w Predazzo zdobył pierwsze w karierze punkty Letniego Grand Prix, plasując się na 25. miejscu. W sezonie zimowym dwukrotnie udało mu się awansować do czołowej „trzydziestki” Pucharu Świata – 26 listopada 2005 w drugim konkursie w Ruce był 30., a 21 stycznia 2006 w Sapporo zajął 26. pozycję. W grudniu w ramach zawodów PŚ w Engelbergu upadł w trakcie sobotnich kwalifikacji – po upadku, w którym doznał licznych stłuczeń, był hospitalizowany, a do rywalizacji na arenie międzynarodowej powrócił nieco ponad miesiąc później. W lutym po raz jedyny w karierze wystartował w zimowych igrzyskach olimpijskich – w Pragelato indywidualnie sklasyfikowany został na 26. (obiekt normalny) i 31. (skocznia duża) miejscu, a z kazachskim zespołem zajął drużynowo 12. pozycję Podczas ceremonii zamknięcia był chorążym kazachskiej reprezentacji – wybrano go do tej roli jako jedynego Kazacha w składzie całej delegacji Kazachstanu na tę imprezę.
thumb|250px|Radik Żaparow podczas konkursu Pucharu Świata w Zakopanem (27 stycznia 2008) Mimo że latem 2006 nie wystąpił w żadnych zawodach międzynarodowych, to w drugiej połowie sezonu zimowego 2006/2007 uzyskiwał najlepsze rezultaty w karierze. 1 stycznia 2007 w Seefeld in Tirol w swoim debiucie w FIS Cup stanął na drugim stopniu podium. Niecałe dwa tygodnie później, 13 stycznia, w Vikersund zdobył kolejny punkt Pucharu Świata (30. pozycja). 7 lutego poprawił swój najlepszy wynik w tym cyklu, zajmując w Klingenthal 19. miejsce. W tym samym miesiącu w Sapporo, w jego czwartych mistrzostwach świata, dwukrotnie awansował do drugiej serii zmagań indywidualnych (na skoczni normalnej był 24., a na obiekcie dużym 26.), a z kazachskim zespołem po raz kolejny zajął 11. miejsce w zmaganiach drużynowych. 13 marca 2007 w Kuopio uzyskał najlepszy w karierze rezultat w Pucharze Świata, zajmując 11. pozycję. 5 dni później w Oslo w jednoseryjnej rywalizacji był jeszcze 14. W sumie w sezonie 2006/2007 zgromadził 55 punktów i w klasyfikacji generalnej PŚ został sklasyfikowany na najwyższym w karierze, 45. miejscu. Ponadto 11 lutego 2007 w Willingen z reprezentacją Kazachstanu uplasował się na 6. pozycji w konkursie drużynowym Pucharu Świata, co jest najlepszym wynikiem w historii startów tego kraju w zmaganiach zespołowych w zawodach tego cyklu.
22 marca 2007 na skoczni Letalnica w Planicy, podczas drugiego treningu przed kwalifikacjami do konkursu indywidualnego Pucharu Świata, wynikiem 196,5 metra ustanowił swój rekord życiowy. Rezultat ten jest rekordem Kazachstanu w długości skoku narciarskiego mężczyzn.
Latem 2007 dostał ofertę przyjęcia włoskiego obywatelstwa i reprezentowania tego kraju – w ramach proponowanej umowy miał otrzymywać pensję w wysokości 2,5 tysiąca euro, a także mieć dodatkowo zapewnione wyżywienie i miejsce zamieszkania. Sztab szkoleniowy kazachskiej reprezentacji oraz Andriej Wierwiejkin (ówczesny prezydent tamtejszego związku sportowego zajmującego się skokami narciarskimi i kombinacją norweską) nie wyrazili jednak zgody na taki ruch. Żaparow, w obawie o to, iż działacze, w razie przyjęcia przez niego włoskiej oferty, mogliby doprowadzić do zablokowania mu możliwości wjazdu do Kazachtanu ostatecznie zdecydował się pozostać w swojej ojczyźnie.
thumb|250px|Radik Żaparow w czasie Pucharu Świata w Oslo (marzec 2008), w którym po raz ostatni w karierze zdobył punkty Pucharu Świata Latem 2007 zanotował swoje najlepsze wyniki w Letnim Grand Prix, punktując w 6 z 10 rozegranych konkursów. 9 września 2007 w Hakubie uplasował się na 14. pozycji co było jego najwyższą pozycją w zawodach tego cyklu w historii. W Pucharze Świata, podobnie jak w poprzednim sezonie, punkty zdobywał czterokrotnie – 14 grudnia 2007 w Villach był 29., 3 marca 2008 w Kuopio 13., 7 marca w Lillehammer 28., 9 marca w Oslo 20. W sumie zgromadził 36 punktów i został sklasyfikowany na 46. miejscu w klasyfikacji generalnej Pucharu Świata w sezonie 2007/2008. Dzięki występom w Skandynawii zajął też najwyższe w karierze, 26. miejsce, w Turnieju Nordyckim. W lutym 2008 w Oberstdorfie, po raz pierwszy, wystartował w mistrzostwach świata w lotach narciarskich, indywidualnie odpadając w kwalifikacjach, a z kazachską ekipą zajmując drużynowo 13. pozycję.
Po zastąpieniu przez Dionisa Wodniewa Aleksandra WasiljewaW źródle mylnie podano, iż Wodniew w roli pierwszego trenera kazachskiej reprezentacji zastąpił Dmitrija Wasiljewa – w rzeczywistości w latach 2007–2008 funkcję tę pełnił Aleksandr Pawłowicz Wasiljew w roli pierwszego trenera reprezentacji Kazachstanu Żaparow został, bez podania przez Wodniewa powodów takiej decyzji, wyrzucony z kadry – zdaniem Żaparowa był to efekt publicznej krytyki jaką Żaparow kilka miesięcy wcześniej skierował w stronę Wodniewa, twierdząc iż nie powinien on obejmować funkcji trenera kazachskiej reprezentacji, gdyż wpłynie to negatywnie na osiągane przez skoczków z tego kraju wyniki.
Wypadek i powrót do sportu (2008–2016) W lipcu 2008 wziął udział w zawodach Letniego Grand Prix w Hinterzarten, a wkrótce później uczestniczył w wypadku samochodowym, w którym doznał poważnych obrażeń. W jego wyniku opuścił pozostałą część sezonu letniego 2008, a do rywalizacji powrócił zimą, po kilku miesiącach przerwy. Od tego czasu nie osiągał już tak dobrych wyników jak przed wypadkiem i, mimo kilkudziesięciu kolejnych startów w zawodach tej rangi, ani razu nie zdobył już punktów Pucharu Świata w rywalizacji indywidualnej.
Po rehabilitacji początkowo startował w Pucharze Kontynentalnym – w grudniu 2008 w konkursach w Rovaniemi i Vikersund plasował się w czwartej, piątej i szóstej dziesiątce. Pierwsze punkty PK po powrocie zdobył 20 grudnia 2008 w Libercu, gdzie był 22. i 23. Do rywalizacji w zawodach najwyższej rangi wrócił 10 stycznia 2009, odpadając w kwalifikacjach na skoczni Kulm. Później ponownie startował w zmaganiach niższej rangi, we wszystkich 4 startach plasując się w czołowej „dziesiątce” – w Pucharze Kontynentalnym w Kranju był 10. i 6., a w FIS Cup w Eisenerz 8. i 3. 15 lutego 2009 w Oberstdorfie z kazachskim zespołem zajął 8. miejsce w konkursie drużynowym PŚ (był to trzeci przypadek w historii, gdy Kazachowie uplasowali się w czołowej „8” zespołowych zawodów tego cyklu). W tym samym miesiącu po raz piąty w karierze wziął udział w mistrzostwach świata – w Libercu indywidualnie wystartował tylko na skoczni dużej (43. miejsce), a w rywalizacji drużynowej z kazachską ekipą zajął 12. pozycję.
thumb|250px|Radik Żaparow podczas mistrzostw świata seniorów w Oslo (luty 2011) Latem 2009 startował we wszystkich konkursach Letniego Grand Prix, jednak punkty zdobył tylko raz – 9 sierpnia w Hinterzarten, w pierwszych indywidualnych zawodach cyklu, był 30. W lipcu 2009 w Garmisch-Partenkirchen zdobył mistrzostwo Kazachstanu na skoczni dużej. W sezonie zimowym 2009/2010 tylko raz wystąpił w konkursie głównym Pucharu Świata – 6 grudnia w Lillehammer był 32. Również w Pucharze Kontynentalnym nie osiągał sukcesów, punktując raz – 27 grudnia w Engelbergu był 29. Znalazł się w składzie kazachskiej reprezentacji na Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2010. Mimo faktu że był pierwszym zawodnikiem, który wywalczył kwalifikację dla tego kraju na tę imprezę (w skokach narciarskich kwalifikacje na igrzyska zdobywane są dla danego państwa, a nie konkretnego zawodnika) tuż przed jej rozpoczęciem został poinformowany, iż nie wystartuje w igrzyskach – zdaniem Żaparowa decyzja ta spowodowana była jego konfliktem z Dionisem Wodniewem.
thumb|250px|Medaliści konkursu drużynowego Zimowych Igrzysk Azjatyckich 2011 (Żaparow czwarty od lewej)