Henryk Józef Talar (ur. 25 czerwca 1945 w Kozach) – polski aktor teatralny, filmowy i dubbingowy, dyrektor teatrów, prezenter telewizyjny.

Wczesne lata życia Urodził się w beskidzkich Kozach. Aktorstwem zainteresował się za sprawą nauczycielki języka polskiego. Po raz pierwszy wystąpił w szkolnym przedstawieniu w roli koziołka Matołka. Uczęszczał do Technikum Mechaniczno-Elektrycznego w Bielsku-Białej. Po egzaminach do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie, dostał list od rektora: „Jest tyle zawodów na »a«: atokarz, aślusarz, amilicjant. Poza tym nie ten wzrost nie ten głos, no i nie taki znowu talent…”. Dorabiał jako maszynista w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej, gdzie wziął udział w przedstawieniach w reż. ówczesnego dyrektora Mieczysława Górkiewicza: Wizyta starszej pani Friedricha Dürrenmatta (1965) jako zawiadowca stacji i Zbójcy Friedricha Schillera (1965) jako Schufterle. Wkrótce dostał się do krakowskiej PWST, gdzie na pierwszym roku wystąpił jako chłopiec kuchenny Marceli Stęporek w sztuce W małym dworku Stanisława Ignacego Witkiewicza (1966) z Janem Peszkiem pod opieką pedagogiczną Bronisława Dąbrowskiego, a na czwartym roku Jerzy Kaliszewski powierzył mu rolę Macieja w Kondukcie Bohdana Drozdowskiego (1968). Jego początek pracy filmowej miał miejsce w szkolnym filmie Tadeusza Kijańskiego. W 1969 ukończył studia.

Kariera sceniczna Po ukończeniu studiów w latach 1969–1970 związał się z Teatrem Dramatycznym w Szczecinie, gdzie jego pierwszą rolą był Willi, syn Sonnenbruchów w przedstawieniu Sonnenbruchowie (1969) na podstawie Niemców Leona Kruczkowskiego. Dla odmiany w szczecińskim teatrze zagrał Kaja w Królowej Śniegu Eugeniusza Szwarca (1969) w oparciu o baśń Hansa Christiana Andersena, Lorenzo w sztuce Eros i Psyche Juliusza Żuławskiego (1970) w reż. Macieja Prusa i Kaspera w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (1970).

Występował na deskach teatrów: Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu (1970–1973), Ateneum w Warszawie (1976–1982 i 1985–1997) i Studio w Warszawie (1982–1985). Dyrektor naczelny i artystyczny teatrów: im. Adama Mickiewicza w Częstochowie (od lata 1994 do 1997) i Teatru Polskiego w Bielsku-Białej (1997–1999).

Kariera ekranowa Na kinowym ekranie wystąpił w roli powstańca w dramacie historycznym Kazimierza Kutza Sól ziemi czarnej (1969), Zenka w dramacie psychologicznym Henryka Kluby Opowieść w czerwieni (1974), Henryka w telewizyjnej poetyckiej opowieści w tonacji ludowego moralitetu Tadeusza Kijańskiego Przepłyniesz rzekę (1976) i proboszcza parafii Polskiego Kościoła Narodowego w Chicago w komedii Sylwestra Chęcińskiego Kochaj albo rzuć (1977).

W serialu Janusza Morgensterna Polskie drogi (1976–1977) został obsadzony w roli ogarniętego zemstą Niemca, złowieszczego Johanna Heimanna vel Jana Nowaczyka. W spektaklach telewizyjnych Teatru Sensacji Selekcja (1984) wcielił się w postać cynicznego mordercy żyjącego w nieustannym paraliżującym lęku, kandydata a potem szafa mafii Vittoria Matty. Trafił do obsady Sceny Faktu w przedstawieniach: Złodziej w sutannie (2008) w reż. Pawła Woldana jako naczelnik Służby Bezpieczeństwa, Gry operacyjne (2009) w reż. Agnieszki Lipiec-Wróblewskiej w roli konsula i Prymas w Komańczy (2010) w reż. Pawła Woldana jako Alojzy Wrzalik z Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika.

Dubbing, radio i telewizja Nagrywał role dubbingowe, w tym użyczył głosy myszy Aleksandrowi w Pszczółce Mai (1975) i bohatera Yoshimo do znanej gry cRPG Baldur’s Gate II: Cienie Amn (2000), pełnił funkcję lektora w filmach dokumentalnych, oświatowych i animowanych, m.in. w kreskówkach o Kubusiu Puchatku i Alfred Jonatan Kwak (1989). Był współpracownikiem Teatru Polskiego Radia. Brał udział w słuchowiskach, w tym Sezon burz (2014) jako król Belohun, Krew elfów (2014) jako Foltest z Temerii.

W latach 2002–2003 na antenie Telewizji Polsat prowadził pierwszą edycję teleturnieju Rosyjska ruletka.

W RMF FM czytał W osiemdziesiąt dni dookoła świata. W słuchowisku Programu I Polskiego Radia Przyjaciel wg Stanisława Lema wystąpił w roli Hardena.

Zdrowie W 2020 Henryk Talar stracił czucie w nogach i w szpitalu przeszedł operację kręgosłupa. Po rehabilitacji wrócił do formy.

Filmografia

2023: Archiwista 2 jako Henryk Mikos

Polski dubbing 2017: Thor: Ragnarok – Odyn 2013: Thor: Mroczny Świat – Odyn 2013: Trylogia husycka – Szarlej 2011: The Elder Scrolls V: Skyrim – Generał Tullius 2008: Opowieści z Narnii: Książę Kaspian – Truflogon 2007: Wojownicze Żółwie Ninja – Splinter (wersja kinowa) 2006: Krowy na wypasie − Mayrus 2006: Neverwinter Nights 2 – Grobnar 2005: Jan Paweł II – kardynał Agostino Casaroli 2004: Pamiętnik księżniczki 2: Królewskie zaręczyny – Joe 2004: Liga Sprawiedliwych bez granic – Bruce Wayne w przyszłości 2004: W 80 dni dookoła świata – Lord Kelvin 2003: O rety! Psoty Dudusia Wesołka 2000: Baldur’s Gate II: Cienie Amn – Yoshimo 2000: Icewind Dale – narrator 1985: Wuzzle – Niuniek 1976: Ja, Klaudiusz − Kaligula 1975: Pszczółka Maja – Aleksander

Nagrody 1971: Nagroda SPATiF-u za rolę Czeladnika w Szewcach na XI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych 1983: Nagroda za rolę w spektaklu Łysa śpiewaczka Eugène’a Ionesco w reż. Romualda Szejda w Teatrze „Scena Prezentacje” w Warszawie na XVIII Ogólnopolskim Przeglądzie Teatrów Małych Form w Szczecinie 1986: Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji za wybitne kreacje aktorskie w Teatrze TV 1986: Złoty Ekran za role w spektaklach Selekcja i Potrójny nelson 1994: Lider, nagroda redakcji dziennika „Trybuna Śląska” 1997: śląska Złota Maska za reżyserię Zemsty i kreację Randle’a P. McMurphy’ego w Locie nad kukułczym gniazdem 2004: tytuł Mistrz Mowy Polskiej. 2009: Złoty Mikrofon za wybitne kreacje stworzone w Teatrze Polskiego Radia, które pozwalają wierzyć w ludzi i sens życia 2011: Nagroda Teatru Polskiego Radia Wielki Splendor za kreacje radiowe 2011: Nagroda aktorska za rolę męską w kategorii słuchowisk Teatru Polskiego Radia na festiwalu Dwa Teatry 2013: Nagroda przyznana za rolę Proroka Ilji w słuchowisku Prorok Ilia w reż. Pawła Łysaka i za rolę Jewgienija Siergiejewicza Dorna w słuchowisku Mewa w reż. Igora Gorzkowskiego. 2016: Wielka Nagroda Festiwalu Dwa Teatry za wybitne kreacje aktorskie

Odznaczenia 1988: Odznaka Zasłużony Działacz Kultury 2009: Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” 2017: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (14 sierpnia, za wybitne zasługi dla rozwoju polskiej kultury, za osiągnięcia w pracy artystycznej i twórczej) 2025: Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Aktorzy związani z Częstochową Kategoria:Aktorzy związani z Kaliszem Kategoria:Dyrektorzy Teatru im. Adama Mickiewicza w Częstochowie Kategoria:Laureaci Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego Kategoria:Ludzie Polskiego Radia Kategoria:Ludzie związani z Bielskiem-Białą Kategoria:Ludzie związani z Kozami Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Osobowości telewizyjne związane z Polsatem Kategoria:Polscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy radiowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy lektorzy radiowi i telewizyjni Kategoria:Urodzeni w 1945