thumb|240px|Pomnik nagrobny Bronisława Szwarce (1907) Bronisław Antoni Szwarce (ur. 8 października 1834 w Lochrist, zm. 18 lutego 1904 we Lwowie) – polski inżynier i działacz niepodległościowy; tłumacz literatury rosyjskiej, m.in. poezji Michaiła Lermontowa i Aleksandra PuszkinaZbiór prac Bronisława Szwarce., członek korespondent Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1896 rokuSprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 10..
Życiorys Bronisław Szwarce był synem Józefa Jana Szwarcego, wygnańca politycznego, który schronił się w Bretanii po upadku powstania listopadowego (1832). Jako czternastolatek w 1848 brał udział w Wiośnie Ludów. W 1852 ukończył studia w politechnicznej École centrale des arts et manufactures w Paryżu.
W 1857 przeprowadził się do Wiednia, a w 1859 trafił do Warszawy. Później mieszkał w Białymstoku (pracował przy budowie kolei) i Łapach; w Białymstoku zorganizował siatkę powstańczą. Działacz „stronnictwa czerwonych” przed wybuchem powstania styczniowego (1863). Kierował Wydziałem Spraw Wewnętrznych Centralnego Komitetu Narodowego, lecz został aresztowany przez władze carskie wkrótce przed wybuchem powstania 22 grudnia 1862 i uwięziony w Cytadeli Warszawskiej. 13 maja 1863 został skazany na karę śmierci, którą dzięki wstawiennictwu francuskiej cesarzowej Eugenii zamieniono na więzienie (zachował obywatelstwo francuskie) na roboty w kopalniach nerczyńskich. Podczas odbywania drogi na zesłanie, został cofnięty do Petersburga i osadzony w twierdzy Szlisselburg. Wobec pogorszenia stanu zdrowia w 1870 został zesłany do Turkiestanu. Następnie w obawie przed ucieczką w 1879 został przeniesiony do Tomska, w 1884 do Irkucka, a później do Tunki. W trakcie zesłania poznał m.in. Walerego Łukasińskiego (w twierdzy szlisselburskiej), a w Tunce także Józefa Piłsudskiego i jako jeden z lokalnych polskich autorytetów był jednym z jego mentorów. Był członkiem Ligi PolskiejStanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 585..
Łącznie spędził 27 lat w uwięzieniu. W 1891 został zwolniony i wydalony z Rosji. Wówczas wrócił na ziemie polskie. Początkowo mieszkał w Krakowie, gdzie zajmował się dziennikarstwem, po czym przeniósł się do Lwowa i tam został urzędnikiem w wydziale solnym wydziału krajowegoBronisław Szwarce Kurier Lwowski 1904 nr 50 s. 5–6..
Napisał wspomnienia „Siedm lat w Szlyselburgu” wydane we Lwowie w 1893 rokuSiedm lat w Szlyselburgu..
Zmarł 18 lutego 1904. W uznaniu zasług z 21 lutego został pochowany na koszt Rady miasta Lwowa na górce powstańców styczniowych Cmentarza Łyczakowskiego we LwowiePogrzeb śp. Bronisława Szwarcego Kurier Lwowski 1904 nr 53 s. 1–2..
Po jego śmierci powstał Komitet budowy pomnika Bronisława Szwarcego, na jego czele stanął Boleslaw AncWe Lwowie Kurier Lwowski 1907 nr 540 s. 3.. W październiku 1907 ustawiono pomnik, którego autorem był rzeźbiarz Aleksander ZagórskiPomnik Bronisława Szwarcego Kurier Lwowski 1907 nr 489.. 1 listopada odbyło się spotkanie przy świeżo ustawionym pomnikuNa grobie Szwarcego Kurier Lwowski 1907 nr 511 s. 1.Na mogile śp. Szwarcego Kurier Lwowski 1907 nr 512 s. 1–2.. Na dużej, z kamienia wykutej księdze – dwie karty noszą napis: „Dzieje 1863”. Na pierwszej karcie: „Bronisław Szwarce, członek pierwszego Rządu Narodowego, porwany przez wroga 22 listopada 1862, 7 lat kazamat Schlusselburga, 23 lat pustyni Turkestanu i lodów Sybiru, syn wygnańców z r. 1831”.Na drugiej karcie: „Urodzony we Francji 8 października 1833, w Lochrist, w Bretanii, umarł we Lwowie 18 lutego 1904. Osierocił troje dzieci wyrwanych z narażeniem życia Sybirowi i carosławiu. Wiernie, ofiarnie i wytrwale służył do końca Ojczyźnie i ludzkości”.
Zobacz też Jan Maciej Hipolit Szwarce
Przypisy
Bibliografia M. Złotorzycka, Zeznania warszawskie Bronisława Szwarcego (1862-1863) W: Przegląd Historyczny, 1961 nr 3 s. 526–546 Eugeniusz Szulc, Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie, Warszawa 1989 Katalog stałej wystawy Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej pod redakcją Barbary Kluge, Warszawa 1975.
Linki zewnętrzne
Dzieła w archive Dzieła w FBC Dzieła Bronisława Szwarce w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego Narodowego Kategoria:Członkowie Ligi Polskiej (1887–1894) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu Kategoria:Działacze polistopadowych organizacji rewolucyjnych i niepodległościowych Kategoria:Członkowie stronnictwa czerwonych Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polacy w Wiośnie Ludów Kategoria:Polacy – skazani na karę śmierci w Imperium Rosyjskim Kategoria:Polscy zesłańcy do Tomska Kategoria:Polscy zesłańcy do Tunki Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Urodzeni w 1834 Kategoria:Więźniowie twierdzy w Szlisselburgu Kategoria:Zmarli w 1904