thumb|240px|Tablica upamiętniająca Romana Podoskiego na pawilonie wschodnim dworca Warszawa Śródmieście w Warszawie thumb|240px|Grób inż. Romana Podoskiego na cmentarzu parafialnym w Zielonce
Roman Podoski (ur. 15 sierpnia 1873 w Dąbrowicy, zm. 23 listopada 1954 w Zielonce) – polski uczony elektryk, pionier elektryfikacji polskich kolei, profesor Politechniki Warszawskiej, współzałożyciel Stowarzyszenia Elektryków Polskich.
Życiorys Był potomkiem galicyjskiej rodziny ziemiańskiej h. Junosza – synem Józefa, dyrektora cukrowni w Cybulowie, i Cecylii z Krasickich. Naukę rozpoczął w gimnazjum księży Pijarów w Tarnopolu, następnie w 1890 kontynuował w gimnazjum we Lwowie, po czym podjął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej. W 1893 przeniósł się na Wydział Elektromechaniczny politechniki w Zurychu, który ukończył w 1896 z tytułem inżyniera. W latach 1896–1897 pracował na uczelni w laboratorium jako asystent profesora Heinricha Friedricha Webera. W 1898 ożenił się z Marią z Zakrzewskich, którą poznał w czasie wakacji na rodzinnej Ukrainie (miał z nią syna Jana i córkę Martę (ur. 1905). Po studiach pracował jako projektant i budowniczy sieci elektrycznej w Zurychu, Kolonii i Katanii. W 1902 założył w Kijowie przedsiębiorstwo, które elektryfikowało miasta w Rosji, m.in. budując elektrownie, zbankrutowało jednak wkrótce na skutek wydarzeń 1905 roku. Od 1907 pracował przy elektryfikacji warszawskich tramwajów jako naczelnik różnych sekcji technicznych i organizacyjnych Zarządu Tramwajów. W czasie I wojny światowej przebywał w Kniaży k. Humania, gdzie do czasu rewolucji październikowej zarządzał majątkiem szwagra. We wrześniu 1918 udało mu się wrócić wraz z rodziną do Warszawy. Później Podoscy przenieśli się do pobliskiej Zielonki.
Był pionierem trakcji elektrycznej w Polsce. W 1918 opracował pierwszy projekt elektryfikacji kolei w Polsce, który później kilkakrotnie modyfikował m.in. biorąc pod uwagę wnioski z wyjazdów studialnych do Szwajcarii, Francji i USA (od 1919). Był inicjatorem systemu zasilania trakcji elektrycznej prądem stałym o napięciu 3 kV. Za zadanie pierwszorzędne uznał zelektryfikowanie warszawskiego węzła kolejowego (szczegółowy plan tego przedsięwzięcia opracował w latach 1928–1930), po którym miała nastąpić stopniowa elektryfikacja linii Warszawa – Katowice / Kraków, Warszawa – Poznań i Katowice – Lwów. W latach 1933–1938 współzarządzał przedsiębiorstwem elektroenergetycznym Oberschlesisches Kraftwerk w Chorzowie, które pod jego kierownictwem przeszło polonizację (m.in. w 1933 zmieniono nazwę firmy na Śląskie Zakłady Elektryczne Spółka Akcyjna w Katowicach). Z tego okresu pochodzi jego autorski projekt elektryfikacji katowickiego węzła kolejowego. Był członkiem zarządu Unii Polskiego Przemysłu Górniczo-Hutniczego i Związku Pracodawców Górnośląskiego Przemysłu Górniczo-Hutniczego oraz członkiem Polskiego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Województwa Śląskiego.
Od 1919 Roman Podoski był wykładowcą na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej, gdzie wykształcił inżynierów, którzy w późniejszych latach prowadzili elektryfikację kolei. Jego zespół naukowy prowadził wiele badań, m.in. nad mocą silników trakcyjnych i prądami błądzącymi. Asystentami profesora Podoskiego byli, m.in.: Zdzisław Grunwald, Jan Podoski, Witold Szuman. Działalności dydaktycznej nie zaniechał także w trakcie okupacji hitlerowskiej, prowadząc m.in. tajne nauczanie w ramach konspiracji działającej przy Szkole Wawelberga i Rotwanda oraz pracując nad słownictwem technicznym ze swojej dziedziny.
Po zakończeniu II wojny światowej i krótkim pobycie w Krakowie, gdzie organizował wykłady z elektrotechniki w Akademii Górniczej, wrócił do Zielonki. Na Politechnice Warszawskiej objął nową Katedrę Kolejnictwa Elektrycznego i Prostowników, którą prowadził aż do śmierci. Był w tym czasie doradcą Ministra Komunikacji i współautorem planu elektryfikacji kolei polskich w nowych granicach państwowych. W okresie powojennym pracował też m.in. nad odbudową warszawskiego węzła kolejowego, budową Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmieście, elektryfikacją linii Warszawa – Śląsk i sieci kolei piaskowych, a także rozbudową sieci trolejbusowej w Wałbrzychu.
Roman Podoski był aktywnym członkiem Biura Elektryfikacji Kraju, a także współinicjatorem powstania m.in. Stowarzyszenia Elektryków Polskich (był długoletnim członkiem zarządu i prezesem Oddziału Warszawskiego tej organizacji) oraz Biura Studiów Elektryfikacji Kolei (w 1919). Od 1921 był współwydawcą „Przeglądu Elektrotechnicznego” (m.in. jako redaktor naczelny). Habilitację uzyskał w 1923. Potwierdzeniem jego kwalifikacji naukowych było uzyskanie Veniam legendi – od 1923 był docentem, a od 1933 profesorem tytularnym Politechniki Warszawskiej; w 1946 otrzymał nominację na profesora zwyczajnego, zaś w 1951 uzyskał stopień doktora nauk technicznych. Był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1950), a następnie Polskiej Akademii Nauk (od 1952).
Pochowany na cmentarzu Parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Zielonce (sektor E-21-27_28).
Ważniejsze publikacje Tramwaje i koleje elektryczne T.1 (Komisja Wydawnicza Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Warszawskiej, Warszawa, 1922)https://web.archive.org/web/20141129035206/http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:508 Tramwaje i koleje elektryczne T.2 (Komisja Wydawnicza Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Warszawskiej, Warszawa, 1922)https://web.archive.org/web/20141129035202/http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:507 Wskazówki ochrony urządzeń metalowych znajdujących się w ziemi, od działania elektrolitycznego prądów błądzących (Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Warszawa, 1932) Urządzenia elektryczne (Akademicka Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa, 3 części wydane w latach 1947–1949) Koleje elektryczne (Akademicka Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa, 1949) Napęd elektryczny. Cz.1 (Akademicka Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa, 1949) Trakcja elektryczna T.1 (WKiŁ, Warszawa, 1951) Trakcja elektryczna T.2 (WKiŁ, Warszawa, 1954) artykuły w Przeglądzie Technicznym (zwłaszcza w latach 1910–1912)
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (27 listopada 1929)M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630 „za zasługi na polu pracy naukowo-publicystycznej w zakresie kolejnictwa elektrycznego jako czynnika gospodarki samorządowej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/201 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego. Krzyż Oficerski Orderu Leopolda (Belgia, 1937)
Upamiętnienie W latach 60. na wschodnim pawilonie dworca Warszawa Śródmieście umieszczono pamiątkową tablicę, zaś od 2003 imię Romana i Jana Podoskich nosi ulica w warszawskiej dzielnicy Śródmieście. Imię Romana Podoskiego nadano m.in. Zespołowi Szkół Mechanicznych w Krakowie i Szkole Podstawowej nr 4 w Oleśnicy.
Od 1974 Stowarzyszenie Elektryków Polskich przyznaje Medal im. prof. Romana Podoskiego, za szczególne osiągnięcia naukowe oraz pracę zawodową i społeczną w zakresie rozwoju trakcji elektrycznej.
Wkład Romana Podoskiego w elektryfikację kolei został doceniony i opisany w wielu publikacjach periodycznych oraz książkowych. Przykładowe publikacje książkowe: Roman Podoski 1873–1954: życie i działalność pioniera elektryfikacji P. K. P. (praca zbiorowa: Towarzystwo Przyjaciół Zielonki, Centralny Ośrodek Badań i Rozwoju Techniki Kolejnictwa, Warszawa, 1974) Roman Podoski: pionier elektryfikacji kolei w Polsce (praca zbiorowa: Towarzystwo Przyjaciół Zielonki, Warszawska Firma Wydawnicza, Warszawa, 2016, ISBN 9788378053590)
Zobacz też sieć trakcyjna
Przypisy Stefan Weinfeld, Poczet wielkich elektryków, Nasza Księgarnia, Warszawa, 1968, s. 208.
Linki zewnętrzne Roman Podoski, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-03-01].
Kategoria:Absolwenci Politechniki Federalnej w Zurychu Kategoria:Członkowie Polskiego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Województwa Śląskiego Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Elektryków Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Dąbrowicy Kategoria:Ludzie związani z kolejnictwem w Polsce Kategoria:Ludzie związani z Zielonką (powiat wołomiński) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pochowani na cmentarzu parafialnym w Zielonce (powiat wołomiński) Roman Podoski Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Polscy inżynierowie elektrycy Kategoria:Polscy inżynierowie kolejnictwa Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Urodzeni w 1873 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Zmarli w 1954