Standardowa próba etnograficzna () – zestawienie 186 kultur z całego świata, wyselekcjonowanych w 1969 roku przez antropologów George’a P. Murdocka i Douglasa White’a, szeroko stosowane w antropologii do badań statystycznych i poszukiwań uniwersaliów kulturowych.
Wybór kultur Założeniem twórców próby było wybranie spośród tysięcy znanych kultur świata możliwie niewielkiego liczebnie reprezentatywnego zbioru, na podstawie którego można by wyciągać wnioski o prawidłowościach występujących we wszystkich kulturach ludzkości. Dla wykluczenia podobieństw między kulturami, wynikających z ich wzajemnych interakcji lub wspólnej genezy, do standardowej próby etnograficznej wybrano kultury jak najbardziej od siebie niezależne, tj. jak najmniej sobie pokrewne i pozostające na przestrzeni dziejów w jak najmniejszym kontakcie ze sobą. Dodatkowo dla zachowania reprezentatywności zestawienia twórcy starali się uwzględnić jak największą różnorodność kulturową – w wyselekcjonowanym przez nich zbiorze znalazły się więc zarówno kultury nomadyczne (np. Mbuti), jak i kultury tworzące rozwinięte społeczeństwa w czasach historycznych (np. Rzymianie) oraz współczesne kultury krajów uprzemysłowionych (Rosjanie)Przewagę kultur z czasów nowożytnych należy tłumaczyć kompromisem pomiędzy wymogiem różnorodności kultur i dostępności danych.. Twórcy próby zrezygnowali natomiast z uwzględniania kultur europejskich mocarstw kolonialnych, uznając, że cechy tych kultur dadzą się odnaleźć w obecnych w zestawieniu kulturach ludów ich kolonii.
Określenie czasu i miejsca Ponieważ cechy kulturowe, stwierdzone w danym społeczeństwie w różnych okresach historycznych jego istnienia (a czasem także na różnych obszarach jego występowania), nie mogą być uznane za należące do tego samego systemu kulturowego (np. sarmatyzm charakteryzujący kulturę polską w czasach I Rzeczypospolitej nie był cechą kultury polskiej w czasach dynastii Piastów), w standardowej próbie etnograficznej oprócz wyliczenia kultur określono także czas i miejsce, dla których należy prowadzić badania. Przykładowo, standardowa próba etnograficzna uwzględnia kulturę Rzymian z terenów Italii z II wieku. Oznacza to, że dla badań statystycznych nad uniwersaliami kulturowymi należy brać pod uwagę cechy kultury Rzymian właśnie z tego okresu i terenu.
Założenia teoretyczne Ponieważ zestawione w standardowej próbie etnograficznej kultury miały ze sobą znikomy lub zerowy kontakt na przestrzeni dziejów, wszelkie powszechne zbieżności między nimi uważane są za wynikające z natury człowieka. Dodatkowo, ponieważ zbiór kultur z próby etnograficznej Murdocka i White’a uważany jest za grupę reprezentatywną dla populacji świata, stwierdzone na jej podstawie zbieżności i prawidła (powszechne korelacje między cechami kulturowymi) uznawane są za uniwersalia kulturowe.
Kultury ze standardowej próby etnograficznej Poniżej przedstawiono pełną listę kultur ze standardowej próby etnograficznej Murdocka i White’a. Liczby na mapkach ukazują miejsce, a lata w tabelce moment w historii danej kultury, dla których założono zebranie danych i wykorzystanie ich do badań statystycznych.
thumb|300px|Rozmieszczenie kultur próby w Afryce thumb|300px|Rozmieszczenie kultur próby w Europie i na Bliskim Wschodzie thumb|300px|Rozmieszczenie kultur próby w Azji thumb|300px|Rozmieszczenie kultur próby w Australii i Oceanii thumb|300px|Rozmieszczenie kultur próby w Ameryce Północnej thumb|Rozmieszczenie kultur próby w Ameryce Południowej
Numer Nazwa ludu Rok 1 Nama 1860 2 Kung 1950 3 Tsonga 1865 4 Lozi 1900 5 Mbundu 1890 6 Suku 1920 7 Bemba 1897 8 Ngonde 1934 9 Hadza 1930 10 Luguru 1925 11 Kikuju 1920 12 Gandowie 1897 13 Mbuti 1950 14 Nkundo 1930 15 Banen 1935 16 Tiw 1920 17 Ibo 1935 18 Fonowie 1890 19 Aszantowie 1895 20 Mende 1945 21 Wolofowie 1950 22 Bambara 1902 23 Tallensi 1934 24 Songhajowie 1940 25 Fulanie 1951 26 Hausa 1900 27 Massa 1910 28 Azande 1905 29 Fur 1880 30 Otoro 1830 31 Szyllukowie 1910 32 Mao 1939 33 Kaffa 1905 34 Masajowie 1900 35 Konso 1935 36 Somalijczycy 1900 37 Amharowie 1953 38 Bogo 1855 39 Nubijczycy 1900 40 Teda 1950 41 Tuaregowie 1900 42 Rifenowie 1926 43 Fellahowie 1950 44 Hebrajczycy (Izraelici) 621 p.n.e. 45 Babilończycy 1750 p.n.e. 46 Beduini 1913 47 Turcy 1950 48 Albańczycy 1910 49 Rzymianie 110 50 Baskowie 1934 51 Irlandczycy 1932 52 Lapończycy 1950 53 Nieńcy 1894 54 Rosjanie 1955 55 Abchazowie 1880 56 Ormianie 1843 57 Kurdowie 1951 58 Basseri 1958 59 Pendżabczycy 1950 60 Gondowie 1938 61 Todowie 1900 62 Santalowie 1940 63 Uttar Pradesh 1945 64 Buruszowie 1934 65 Kazachowie 1885 66 Mongołowie-Chałchasi 1920 67 Yi 1910 68 Lepczowie 1937 69 Garo 1955 70 Lakher 1930 71 Birmańczycy 1965 72 Lamet 1940 73 Wietnamczycy 1930 74 Rade 1962 75 Khmerowie 1292 76 Syjamczycy 1955 77 Semangowie 1925 78 Nikobarczycy 1870 79 Andamanie 1860 80 Weddowie 1860 81 Malgasze 1925 82 Negeri Sembilan 1958 83 Jawajczycy 1954 84 Balijczycy 1958 85 Ibanowie 1950 86 Badżawowie 1963 87 Toradżowie 1910 88 Tobelo 1900 89 Alo 1938 90 Tiwi 1929 91 Arandowie 1896 92 Orokaiva 1925 93 Kimam 1960 94 Kapauku 1955 95 Kwoma 1960 96 Manusowie 1934 97 rdzenna ludność Nowej Irlandii 1930 98 Trobriandczycy 1914 99 Siuai 1939 100 Tikopianie 1930 101 Pentecost 1953 102 Fidżyjczycy 1840 103 Ajie 1845 104 Maorysi 1820 105 rdzenna ludność Markizów 1800 106 Samoańczycy 1829 107 Kiribatyjczycy 1890 108 Marszalczycy 1900 109 Chuukańczycy 1947 110 Yap 1910 111 Palauanie 1947 112 Ifugao 1910 113 Atayal 1930 114 Chińczycy 1936 115 Mandżurowie 1915 116 Koreańczycy 1947 117 Japończycy 1950 118 Ajnowie 1880 119 Niwchowie 1890 120 Jukagirzy 1850 121 Czukcze 1900 122 Ingalik 1885 123 Aleuci 1800 124 Inuici 1915 125 Montagnais 1925 126 Mikmakowie 1620 127 Saulteaux 1930 128 Slavey 1940 129 Kaska 1900 130 Eyak 1890 131 Haidowie 1875 132 Bellacoola 1880 133 Twana 1860 134 Jurokowie 1850 135 Pomo Wschodni 1850 136 Jokutowie 1850 137 Pajuci Północni 1870 138 Klamatowie 1860 139 Kutenajowie 1890 140 Gros Ventre 1880 141 Hidatsowie 1836 142 Paunisi 1867 143 Omahowie 1860 144 Huroni 1634 145 Krikowie 1800 146 Naczezi 1718 147 Komancze 1870 148 Chiricahua 1870 149 Zuni 1880 150 Hawasupajowie 1918 151 Tohono O’odham 1910 152 Huiczole 1890 153 Aztekowie 1520 154 Popoluca 1940 155 Kicze 1930 156 Miskito 1921 157 Bribri 1917 158 Kuna 1927 159 Goahirowie 1947 160 Haitańczycy 1935 161 Callinago 1650 162 Warao 1935 163 Janomamowie 1965 164 Karibowie 1932 165 Saramaka 1928 166 Mundurucu 1850 167 Cubeo 1939 168 Cayapa 1908 169 Hiwarowie 1920 170 Amahuaca 1960 171 Inkowie 1530 172 Ajmara 1940 173 Siriono 1942 174 Nambicuara 1940 175 Trumai 1938 176 Timbira 1915 177 Tupinambowie 1550 178 Botokudzi 1884 179 Szawantowie 1958 180 Aweikoma 1932 181 Guarani 1890 182 Lengua 1889 183 Abiponowie 1750 184 Mapucze 1950 185 Tehuelcze 1870 186 Jaganie 1865
Zobacz też antropologia kulturowa badanie statystyczne
Przypisy
Bibliografia George P. Murdock, Douglas R. White (1969), Standard Cross-Cultural Sample, [w:] Ethnology. An international journal of cultural and social anthropology, nr 8, Pittsburgh : University of Pittsburgh Jankowiak W., Fischer E. (1992), A cross-cultural perspective on romantic love, [w:] Ethnology. An international journal of cultural and social anthropology, nr 31, Pittsburgh : University of Pittsburgh
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dobór próby statystycznej