Białorusini w Polsce – jedna z dziesięciu ustawowo uznanych mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej PolskiejUstawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym., zamieszkująca w większości w południowo-wschodniej części województwa podlaskiego. mały|Białorusini w Polsce w podziale na województwa według spisu powszechnego z 2021 roku i danych migracyjnych

Liczebność i obszar zamieszkania Dane na podstawie spisu powszechnego z 2021 roku i statystyk migracyjnych Podczas przeprowadzonego w 2021 roku narodowego spisu powszechnego narodowość białoruską zadeklarowało 56,607 obywateli RP, zaś według statystyk migracyjnych z 2024 roku na terenie kraju mieszka 124,343 obywateli Białorusihttps://migracje.gov.pl., co daje razem 188,490 mieszkańców Polski białoruskiego pochodzenia.

Dane z wcześniejszych spisów powszechnych thumb|upright=1.3|Odsetek Białorusinów w woj. podlaskim według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 thumb|upright=1.3|Odsetek Białorusinów w woj. podlaskim według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 Podczas przeprowadzonego w 2002 roku Narodowego Spisu Powszechnego narodowość białoruską zadeklarowało 47 640 obywateli RP, w większości zamieszkujących tereny województwa podlaskiego (najwięcej w Białymstoku: 7,5 tys.)Wynik ten jest kwestionowany przez działaczy stowarzyszeń tej mniejszości.Piotr Eberhardt w książce Między Rosją a Niemcami. Przemiany narodowościowe w Europie Środkowo-Wschodniej w XX wieku. Warszawa 2002, Wydawnictwo Naukowe PWN, szacował w 1992 roku liczebność polskich Białorusinów na 215 tysięcy osób.Według szacunków Marka Hołuszki zawartych w publikacji Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce, w: „Społeczeństwo Otwarte” nr 2/1993 Polskę zamieszkiwało 200-230 tysięcy osób należących do białoruskiej mniejszości narodowej.Weryfikacja danych spisowych przeprowadzona przez Mariusza Kowalskiego przy użyciu wyników białoruskiego komitetu wyborczego z wyborów samorządowych w 2002 szacuje liczbę Białorusinów w Polsce na ok. 60 tys. – Kowalski M., Białorusini w Polsce według Spisu 2002, „Czasopis” nr 6/2004.. Według Spisu używanie języka białoruskiego w kontaktach domowych zadeklarowało 40,6 tys. osóbBaza Demografia – Wyniki NSP 2002..

96,6% białoruskich deklaracji narodowościowych zebranych w trakcie spisu z 2002 roku przypada na województwo podlaskie, które jest tradycyjnym obszarem zamieszkania mniejszości białoruskiej, stanowiącej na jego obszarze ludność autochtoniczną. Według wyników spisu Białorusini w czterech gminach stanowią bezwzględną większość mieszkańców, czym odróżniają się od innych zamieszkujących w Polsce mniejszości (oprócz nich jedynie mniejszość litewska stanowi bezwzględną większość mieszkańców gminy Puńsk). Narodowy Spis Powszechny z 2002 roku wykazał, iż w dwunastu gminach (w tym w dwóch miastach – Bielsku Podlaskim i Hajnówce) mniejszość ta stanowi ponad 20% mieszkańców, co na mocy przepisów Ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnymDz.U. 2005 Nr 17, poz. 141. daje jej prawo do ubiegania się o wprowadzenie dwujęzycznych nazw obiektów geograficznych oraz używanie swego języka jako pomocniczego w kontaktach urzędowych. Jako pierwsza uchwałę o wprowadzeniu języka białoruskiego jako pomocniczego w administracji samorządowej przegłosowała 21 czerwca 2007 Rada Miejska HajnówkiHajnówka: Obsłużą po polsku i białorusku, „Gazeta Współczesna” 22.06.2007.. 12 lutego 2009 uchwała o wprowadzeniu języka białoruskiego jako pomocniczego została przyjęta jednogłośnie przez Radę Gminy OrlaPa-naszamu u Arlianskaj Hminie, „Niwa” 22.02.2009, s. 1.. Gmina ta stała się później również jedyną jak dotąd gminą, w której wprowadzono dwujęzyczne polsko-białoruskie nazwy miejscowości. Montaż dwujęzycznych tablic na terenie gminy zakończył się w październiku 2011 rokuJ. Medek, Dwujęzyczna Orla, „Gazeta Wyborcza” nr 226/2011, s. 6.. Tablice stały się w maju 2012 roku obiektem wandalizmu, którego sprawcy nie zostali wykryci.

thumb|upright=1.3|Język białoruski w Polsce (stan na 28.05.2010) Uchwały o wprowadzeniu języka białoruskiego jako pomocniczego podjęły również Rada Gminy NarewkaU Naraucy wiartannie da rodnaha, „Niwa” 5.04.2009, s. 12. (24 marca 2009, wpis do Urzędowego Rejestru Gmin, w których jest używany język pomocniczy w dniu 16 czerwca 2009), Rada Gminy Czyże (wpis do Urzędowego Rejestru Gmin, w których jest używany język pomocniczy w dniu 8 lutego 2010) oraz Rada Gminy Hajnówka (wpis od 28 maja 2010 roku). Radni z 7 uprawnionych do podjęcia odpowiedniej uchwały gmin nie skorzystali z możliwości wprowadzenia na swoim obszarze języka pomocniczego.

thumb|Jedna z dwujęzycznych tablic w gminie Orla Gminy ze znaczną liczbą Białorusinów w strukturze narodowościowej (według Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 roku; podana jest procentowa liczba obywateli polskich narodowości białoruskiej): Gmina Czyże (81,81) Gmina Dubicze Cerkiewne (81,33) Gmina Orla (68,93) Gmina Hajnówka (64,91) Gmina Narew (49,23) Gmina Bielsk Podlaski (46,68) Gmina Narewka (47,27) Gmina Kleszczele (41,83) Gmina Czeremcha (28,71) Hajnówka (26,41) Gmina Gródek (23,07) Bielsk Podlaski (20,66) Gmina Nurzec Stacja (16,36) Gmina Michałowo (14,17) Gmina Milejczyce (13,09) Gmina Białowieża (11,54)

Biorąc pod uwagę wyniki kolejnych spisów powszechnych, liczebność mniejszości białoruskiej w skali kraju w latach 2002–2011 uległa zmniejszeniu z 47,6 tys. w 2002 roku do 43,9 tys. w 2011. Znacznie poważniejszy procentowy spadek liczebności opisywanej grupy odnotowany został jednak w skali województwa podlaskiego, co może dokumentować postępującą w szybkim tempie asymilację mniejszości białoruskiej, dla której to właśnie Białostocczyzna stanowi główny teren zamieszkania. Liczba deklaracji białoruskich w województwie podlaskim, a więc na obszarze gdzie ludność ta stanowi społeczność autochtoniczną, wyniosła w 2011 r. 38,3 tys. wobec 46,4 tys. w 2002 r. (spadek o 17,4%). Narodowość białoruską jako jedyną wskazało w województwie podlaskim w 2011 roku 26,7 tys. badanych, zaś jako występującą z polską – 11,0 tys.Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań. Raport z wyników w województwie podlaskim, Białystok 2012, s. 100.

Ogółem w trakcie Spisu Powszechnego z 2011 roku poczucie przynależności do narodu białoruskiego zadeklarowało 46 687 osób. Z tej grupy właściwa mniejszość białoruska w Polsce (osoby posiadające polskie obywatelstwo) obejmuje 43 878 osób. Ludność miejska stanowiła w tej grupie 54,29%. Kobiety stanowiły 52,45% składu mniejszości białoruskiej, mężczyźni zaś – 47,55%. W trakcie spisu powszechnego z 2011 roku uwzględniono możliwość podania przez respondenta złożonej (podwójnej) identyfikacji narodowej. W przypadku 30 195 osób (64,7%) identyfikacja białoruska była jedyną zadeklarowaną. 15 562 osoby zadeklarowały jednocześnie i białoruską, i polską tożsamość narodową. 1030 osób wskazało, iż obok białoruskiej posiada także drugą tożsamość narodową, inną jednak niż polska.

Wyniki spisu pokazały, że społeczności Białorusinów wyraźnie wyróżniała się wśród innych mniejszości tym, że przynależność mniejszościowa (białoruska) w większym stopniu niż w innych niepolskich grupach stanowiła jednoznaczny (wyłączny) lub wiodący wymiar tożsamości etnicznej. To wśród Białorusinów odnotowano bowiem największą przewagę jednorodnych identyfikacji narodowych nad dwoistymi, jak również największy, obejmujący 77,8%, udział identyfikacji mniejszościowej wyrażonej jako odpowiedź na pierwsze („podstawowe”) pytanie etniczne.

17 480 osób wskazało w Spisie Powszechnym z 2011 roku język białoruski jako swój język ojczysty (9 770 kobiet oraz 7710 mężczyzn). W podziale na charakter miejsca zamieszkania język białoruski jako ojczysty wskazało 6869 mieszkańców miast oraz 10 611 mieszkańców wsi. Jednocześnie nowym zjawiskiem zaobserwowanym w Narodowym Spisie Powszechnym z 2011 roku było pojawienie się w miejscach zamieszkania mniejszości białoruskiej szeregu różnorodnych określeń dialektów i gwar używanych przez respondentów w odniesieniu do ich języka ojczystego oraz języka używanego przez nich w kontaktach domowych. Określenia te pozostawały na ogół w bezpośrednim związku z językiem białoruskim – 554 osoby stwierdziły, iż ich językiem ojczystym jest „gwara pogranicza polsko-białoruskiego”, a 425 osób za swój język ojczysty uznało „gwarę białorusko-ukraińską”. 341 osób uważało za swój język ojczysty „gwarę białoruską”, dookreślaną także jako „język prosty”. Podobne zróżnicowanie zaistniało w przypadku pytania o język używany w kontaktach domowych. 26 448 osób zadeklarowało używanie w kontaktach domowych języka białoruskiego (w przypadku 3950 osób był zaś to jedyny język używany w kontaktach domowych). Jednocześnie 669 osób zadeklarowało używanie w kontaktach domowych „gwary pogranicza polsko-białoruskiego”, 549 osób – „gwary białoruskiej”, 516 osób zaś – „gwary białorusko-ukraińskiej”. Liczba osób wskazujących język białoruski jako używany w kontaktach domowych zmalała od 2002 roku o ponad 14 tysięcy. Spadek ten częściowo wyjaśnia według badaczy GUS zaobserwowane przesunięcie deklaracji językowych z języka białoruskiego w kierunku bogactwa określeń gwar tego języka.

Spis powszechny z 2011 wykazał, że mniejszość białoruska jest najbardziej jednolita wyznaniowo spośród mniejszościowych społeczności nierzymskokatolickich. Zdecydowaną większość tworzą w niej wyznawcy prawosławia (83,6% członków społeczności).

Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku poczucie przynależności do narodu białoruskiego zadeklarowało łącznie 56 607 osób, przy czym jako jedyną zadeklarowało ją 35 370 osób, zaś 19 997 osób zadeklarowało ją łącznie z narodowością polską (zarówno jako pierwszą lub drugą zadeklarowaną identyfikację). Wzrost liczby osób deklarujących narodowość białoruską związany był przede wszystkim z narastaniem zjawiska migracji z Białorusi do Polski. Jednocześnie 17 325 osób zaznaczyło, iż używa języka białoruskiego w domu, przy czym 15 238 osób zaznaczyło, iż używa go równolegle z językiem polskim.

Historia zróżnicowania etnicznego Białostocczyzny Terytorium Białostocczyzny podzielić można na trzy zasadnicze części, wyodrębnione przede wszystkim ze względu na pochodzenie ludności, ale również ze względu na odmienną w ich dziejach sytuację polityczną, administracyjną i konfesyjną. Zachodnie krańce regionu, będące niegdyś częścią Mazowsza, zasiedliła początkowo ludność polska, przeważnie drobnoszlachecka. Na ziemie południowo-wschodnie napłynęła pierwotnie ludność ruska nadbużańska (północnoukraińska). Część północno-wschodnia stała się później obszarem zamieszkania ludności białoruskiej znad Niemna i RosiJ. Wiśniewski, Zarys dziejów osadnictwa na Białostocczyźnie, [w:] S. Glinka, A. Obrębska-Jabłońska, J. Siatkowski (red.), Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny, Wrocław etc. 1980, s. 26..