thumb|Policjanci żydowscy w Węgrowie thumb|Józef Szeryński (stojący tyłem) odbiera meldunek Jakuba Lejkina, getto warszawskie, maj 1941 thumb|Chaim Rumkowski przemawiający przed policjantami Służby Porządkowej getta łódzkiego, 1942 Żydowska Służba PorządkowaŻydowska Służba Porządkowa, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma., niem. Jüdischer Ordnungsdienst, zwyczajowo policja żydowska – w okresie II wojny światowej podległe częściowo Judenratom, żydowskie jednostki policyjne wewnątrz gett, obozów pracy oraz obozów koncentracyjnych.

Żydowska Służba Porządkowa była wykorzystywana do rekwizycji, łapanek, eskortowania przesiedleńców oraz akcji deportacyjnych„Żydowska policja, kierowana przez ludzi z SS i żandarmów spadała na getto jak banda dzikich zwierząt. Każdego dnia, by uratować własną skórę, każdy policjant żydowski przyprowadzał siedem osób, aby je poświęcić na ołtarzu dyskryminacji. Przyprowadzał ze sobą kogokolwiek mógł schwytać – przyjaciół, krewnych, nawet członków najbliższej rodziny. Byli policjanci, którzy ofiarowywali swych własnych wiekowych rodziców z usprawiedliwieniem, że ci i tak szybko umrą”, Bernard Goldstein. Five Years in the Warsaw Ghetto. Dolphin, Doubleday. New York, 1961.„Kiedy policja żydowska wyłapywała ludzi bez zaświadczeń pracy z domów, przyszło dwóch policjantów do JBD. Jeden z nich był kolegą szkolnym JBD. Zatrzymał go i powiedział, że ukrył matkę w ubikacji, prosił, żeby udawał, że jej nie widzi, i nie dopuścił swego kolegi do rewizji. Zgodził się, ale za pieniądze”. Stefan Chaskielewicz, Ukrywałem się w Warszawie. Styczeń 1943 – styczeń 1945, s. 120.Emanuel Ringelblum, Kronika getta warszawskiego wrzesień 1939 – styczeń 1943. Warszawa 1988, strony 426, 427, 428..

Organizacja Od grudnia 1940 pierwszym nadkomisarzem Żydowskiej Służby Porządkowej getta warszawskiego był Józef Andrzej Szeryński, który przeszedł na chrześcijaństwo i zmienił nazwisko z Szenkman, Szynkman bądź Szeinkman. Szeryński był znany ze swojego antysemityzmu i jest podawany jako przykład „nienawidzącego siebie Żyda” (ang. Self-hating Jew)The Warsaw Ghetto..

Według historyka Raula Hilberga w getcie warszawskim służbę pełniło ok. 2500 żydowskich policjantów (komisarzem był Józef Andrzej Szeryński, a przejściowo Jakub Lejkin), w getcie łódzkim było 1200 osób (komendant Leon Rozenblat), a w getcie lwowskim – 500 policjantów z OrdnungsdienstuRaul Hilberg. The Destruction of the European Jews. Quadrangle Books, Chicago, 1961, s. 310..

Funkcjonariusze policji żydowskiej byli umundurowani lub nosili odznaki lub opaski funkcyjne. Jako środek przymusu byli wyposażeni tylko w pałki.

Przedwojenny adwokat Stanisław Gombiński był w warszawskiej SP zastępcą kierownika Sekretariatu SP. W styczniu 1943 r. zbiegł na stronę aryjską i tam ukrywał się do wyzwolenia pod pseudonimem „Jan Mawult”. Nieomal natychmiast po wojnie spisał swoje wspomnienia, w których zawarł wiele istotnych informacji o organizacji i wewnętrznych stosunkach tej formacjiZłożone do Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, wydane w 2010. Stanisław Gombiński (Jan Mawult), Wspomnienia policjanta z warszawskiego getta. Red. naukowa i wprowadzenia: Marta Janczewska. Wyd. ŻIH, Warszawa 2010..

Anatol Chari, policjant w łódzkim getcie, w swoich wspomnieniach z okresu służby w tych oddziałach opisuje pracę przy eskortowaniu dostaw żywności, ochronie magazynów żywności, kontroli pracowników piekarni, a także patrole nakierowane na konfiskatę żywności u mieszkańców. Wskazuje również na udział żydowskich służb porządkowych w oszustwach przy obrocie deficytową w getcie żywnością, wymuszaniu usług seksualnych za żywność. Dramatyczny wydźwięk mają relacje z przygotowania transportów do obozów zagłady, obejmujących coraz to nowe grupy mieszkańców getta.

Funkcjonariuszami byli zwykle młodzi ochotnicy, zajmujący się utrzymaniem porządku w getcie, choć uczestniczący także w patrolach po getcie prowadzonych przez niemieckich żołnierzy oraz wartach przy wejściach do dzielnicy żydowskiej. Szczególnie negatywnie wśród mieszkańców gett odbierano udział funkcjonariuszy w pacyfikacji dzielnicy oraz ich pomoc w organizacji wywozu ludzi do obozów zagłady.

W większości dużych gett funkcjonariusze policji żydowskiej zostali wymordowani lub wysłani do obozów koncentracyjnych w momencie likwidacji dzielnicy żydowskiej.

Zobacz też Żydowska Służba Porządkowa w getcie warszawskim

Przypisy

Bibliografia Mary Berg, Dziennik z getta warszawskiego, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1983, s. 272+16. .

Emanuel Ringelblum, Kronika getta warszawskiego: wrzesień 1939 – styczeń 1943. Wyd. Czytelnik, Warszawa 1983, s. 644. (Wyd. 2, 1988, ) Henryk Rudnicki, Martyrologia i zagłada Żydów warszawskich, Warszawa 1946. Anatol Chari, Podczłowiek. Wspomnienia członka Sonderkommanda [w Litzmannstadt-getto]; wydawca: „Świat Książki”, Warszawa 2012, . Stanisław Gombiński (Jan Mawult), Wspomnienia policjanta z warszawskiego getta. Red. naukowa i wprowadzenia: Marta Janczewska. Wyd. ŻIH, Warszawa 2010.

Linki zewnętrzne Jewish Police in Westerbork camp Jewish Police Station in the 4th precinct of the Warsaw ghetto

Kategoria:Policja w III Rzeszy Kategoria:Żydowskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich Kategoria:Generalne Gubernatorstwo