William David Friedkin (ur. 29 sierpnia 1935 w Chicago, zm. 7 sierpnia 2023 w Los Angeles) – amerykański reżyser, producent filmowy i scenarzysta, ściśle utożsamiany z ruchem „Nowe Hollywood” lat 70. XX wieku.

Rozpoczynając karierę od filmów dokumentalnych na początku lat 60. XX wieku, wyreżyserował dreszczowiec kryminalny Francuski łącznik (1971), który zdobył pięć Oscarów, w tym za najlepszy film, najlepszy scenariusz adaptowany i najlepszą reżyserię, oraz horror o zjawiskach nadprzyrodzonych Egzorcysta (1973), za który otrzymał Złoty Glob dla najlepszego reżysera i nominację do Oscara dla najlepszego reżysera.

14 sierpnia 1997 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6925 Hollywood Boulevard.

Życiorys Wczesne lata Urodził się w Chicago w stanie Illinois. W 1953 ukończył Senn High School, gdzie nie był zbyt dobrym uczniem, ale grał w koszykówkę na tyle dobrze, że mógł rozważyć przejście na zawodowstwo. Jednak chciał zmienić ścieżkę kariery na dziennikarstwo. Jako nastolatek zaczął chodzić do kina, gdzie oglądał m.in. Widmo, Cenę strachu i Psychozę. W 1960, w wieku 25 lat po obejrzeniu Obywatela Kane’a Orsona Wellesa, podjął decyzję o karierze filmowca.

Kariera

Początkowo reżyserował na potrzeby telewizji. W 1962 zrealizował telewizyjny film dokumentalny The People vs. Paul Crump o więźniu Paulu Crumpie, który siedział w celi śmierci za rozbój i morderstwo, a zyskał międzynarodowy rozgłos i został zwolniony warunkowo po napisaniu powieści Burn, Killer, Burn. W 1965 był reżyserem jednego z odcinków serialu NBC Spotkanie z Alfredem Hitchcockiem (The Alfred Hitchcock Hour) – pt. „Off Season”, sygnowanego przez Alfreda Hitchcocka. W 1967 zadebiutował w kinie komedią Dobre czasy (Good Times) z udziałem Sonny’ego Bono i Cher. Jego najgłośniejsze dzieła powstały w pierwszej połowie lat 70. W 1971 nakręcił obsypanego Oscarami Francuskiego łącznika (sam otrzymał statuetkę dla najlepszego reżysera), a w 1973 powstał Egzorcysta, jeden z najlepszych horrorów w historii kina. Żaden z jego kolejnych filmów nie dorównał klasą wymienionym arcydziełom.

W 1981 na Broadwayu reżyserował spektakl Duet dla jednego z udziałem Anne Bancroft i Maxa von Sydowa.

Jego dramat kryminalny Zadanie specjalne (1980) z Alem Pacino po premierze został źle przyjęty przez krytyków i zdobył dwie nominacje do Złotej Maliny: dla najgorszego reżysera i najgorszego scenariusza. Produkcja wywołała kontrowersje wśród protestujących na rzecz praw gejów. Kolejne realizacje to: Żyć i umrzeć w Los Angeles (1985), Jade (1995), Regulamin zabijania (2000) i Zabójczy Joe (Killer Joe, 2011) z Matthew McConaugheyem i Giną Gershon.

Zmarł 7 sierpnia 2023 w swoim domu w Bel Air w Los Angeles w Kalifornii z powodu niewydolności serca i zapalenia płuc w wieku 87 lat.

Życie prywatne thumb|William Friedkin i jego żona Sherry Lansing (2012) William David Friedkin był synem Rachael (z domu Green), pielęgniarki, i Louisa Friedkina, marynarza handlowego, sprzedawcy odzieży męskiej i półprofesjonalnego gracza w softball. Jego ojciec urodził się w Illinois w USA w rodzinie rosyjskich Żydów, a matka była żydowską emigrantką z Ukrainy, która urodziła się w Kijowie.

Był czterokrotnie żonaty. Na początku lat 70. związany był z Kitty Hawks (ur. 1946), córką reżysera Howarda Hawksa. W latach 1972–76 pozostawał w nieformalnym związku z tancerką i choreografką Jennifer Nairn-Smith, z którą miał syna Cedrica (ur. 1976). 8 lutego 1977 zawarł związek małżeński z francuską aktorką Jeanne Moreau. W 1979 doszło do rozwodu. W latach 1982–1985 jego drugą żoną była aktorka Lesley-Anne Down, z którą miał syna Jacka Anthony’ego (ur. 30 sierpnia 1982). Związek małżeński z dziennikarką Kelly Lange trwał od 7 czerwca 1987 do 1990 roku. 6 lipca 1991 poślubił producentkę filmową Sherry Lansing.

Friedkin wychował się jako Żyd, ale w późniejszym życiu nazwał siebie agnostykiem.

Filmografia Filmy kinowe Rok Tytuł Reżyser Scenarzysta Producent 1967 Dobre czasy (Good Times) niewymieniony 1968 Przyjęcie urodzinowe (The Birthday Party) 1968 Noc, w którą zamordowano Minsky’ego (The Night They Raided Minsky’s) 1970 The Boys in the Band 1971 Francuski łącznik (The French Connection) niewymieniony 1973 Egzorcysta (The Exorcist) 1977 Cena strachu (Sorcerer) niewymieniony 1979 Skok na Brinka (The Brink’s Job) 1980 Zadanie specjalne (Cruising) 1983 Układ stulecia (Deal of the Century) 1985 Żyć i umrzeć w Los Angeles (To Live and Die in L.A.) 1987 Szaleństwo (Rampage) 1990 Opiekunka (The Guardian) 1994 Drużyna asów (Blue Chips) 1995 Jade niewymieniony 2000Regulamin zabijania (Rules of Engagement) 2003Nożownik (The Hunted) 2007 Fobia (Bug) 2011Zabójczy Joe (Killer Joe) 2023The Caine Mutiny Court-Martial

Filmy TV + Rok Tytuł 1986 KOT. Squad (C.A.T. Squad) 1988 KOT. Squad: Python Wolf (C.A.T. Squad: Python Wolf) 1994 Jailbreakers 1997 Dwunastu gniewnych ludzi (12 Angry Men)

Seriale Rok Tytuł Odcinek1965 Spotkanie z Alfredem Hitchcockiem (The Alfred Hitchcock Hour) „Off Season”1967The Pickle Bros.pilot1985 The Twilight Zone„Nightcrawlers”1992Opowieści z krypty (Tales from the Crypt)„On a Deadman’s Chest”2007 CSI: Kryminalne zagadki Las Vegas (CSI: Crime Scene Investigation)„Cockroaches”2009„Mascara”

Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film1972 Złoty Glob Najlepsza reżyseriaFrancuski łącznik (1971) Nagroda Akademii Filmowej Najlepsza reżyseria 1974 Złoty Glob Najlepsza reżyseria Egzorcysta (1973) 1991Nagroda Saturn Nagroda pamięci George’a Pala – 1999 Nagroda Prezydenta – 2006 59. MFF w Cannes Nagroda FIPRESCI Robak (2006)2007 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Monachium Nagroda CineMerit – Kataloński Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Sitges Nagroda honorowa wehikułu czasu – 2009 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Locarno Lampart honoru – 2011 68. MFF w Wenecji Złota Mysz Zabójczy Joe (2011) 2013 Nagroda Saturn Nagroda za całokształt twórczości – 70. MFF w Wenecji Honorowy Złoty Lew –

Przypisy

Publikacje

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Amerykańscy producenci filmowi Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykańscy reżyserzy teatralni Kategoria:Amerykańscy reżyserzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy scenarzyści filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XXI wieku Kategoria:Laureaci Honorowego Złotego Lwa Kategoria:Laureaci Oscara za najlepszą reżyserię Kategoria:Laureaci Złotego Globu za najlepszą reżyserię Kategoria:Ludzie urodzeni w Chicago Kategoria:Urodzeni w 1935 Kategoria:Zmarli w 2023