thumb|Grób Wojciecha Rubinowicza na cmentarzu Powązkowskim Wojciech Sylwester Piotr Rubinowicz (ur. 22 lutego 1889 w Sadagórze k. Czerniowców, zm. 13 października 1974 w Warszawie) – polski fizyk teoretyk, wieloletni profesor Uniwersytetu Warszawskiego i współtwórca tamtejszego Instytutu Fizyki Teoretycznej (IFT); wcześniej także wykładowca Uniwersytetu w Czerniowcach, Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, Politechniki Lwowskiej i Uniwersytetu Lublańskiego. Członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, prezes Polskiego Towarzystwa Fizycznego (1949–1952, 1961–1974) i doktor honorowy kilku uczelni.

Rubinowicz współpracował z pionierami fizyki kwantowej jak Niels Bohr i Arnold Sommerfeld; badał też matematyczne aspekty dyfrakcji oraz opublikował kilka podręczników do mechaniki klasycznej i kwantowej, wielokrotnie wznawianych i tłumaczonych.

Życiorys Przed II wojną światową Syn Damiana, powstańca z 1863, aptekarza, i Małgorzaty z Brodowskich. Zgodnie z życzeniem ojca miał zostać farmaceutą, ale ze względu na wątłe zdrowie, po maturze w 1908 wybrał studia na Wydziale Fizyko-Matematycznym Uniwersytetu w Czerniowcach. Studiował fizykę doświadczalną u Josepha von Geitlera, fizykę teoretyczną u Michaela Radakovicia, matematykę u Josipa Plemelja.

W 1912 został asystentem w instytucie fizyki doświadczalnej Uniwersytetu. Doktorat uzyskał w lipcu 1914. Podczas I wojny światowej Czerniowce były czasowo okupowane przez Rosjan. W 1916 opuścił Czerniowce. W Grödig k. Salzburga, w latach 1916–1917 działał w komendanturze obozu dla uchodźców w St. Leonhard, potem przeniósł się do Monachium, gdzie kontynuował studia u prof. Arnolda Sommerfelda, w 1917 został jego asystentem jako stypendysta Fundacji im. Hermanna Anschütza-Kämpfe.

Po zakończeniu działań wojennych powrócił w 1918 na krótko do Czerniowców, które znalazły się w granicach Rumunii. W 1919 wyjechał do Wiednia. W 1921 ożenił się z dr Elżbietą Norst (1892–1969).

W latach 1919–1920 pracował w Kopenhadze u Nielsa Bohra, w latach 1920–1922 na zaproszenie prof. Plemelja został profesorem na uniwersytecie w Lublanie (Słowenia), w 1922 powołany na katedrę fizyki teoretycznej na Wydziale Ogólnym Politechniki Lwowskiej. W roku akademickim 1924–1925 odmówił wygłaszania wykładów w proteście przeciw nagonce na jego żonę. W 1931 urodził się syn Jan Piotr (zm. 2021), późniejszy architekt.

W 1937 powołany na katedrę fizyki teoretycznej na uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

Od II wojny światowej Po zajęciu Lwowa przez ZSRR, w latach 1939–1941 i 1944–1945, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, podczas okupacji hitlerowskiej (1941–1944) w tajnym nauczaniu. Od maja 1946 profesor mechaniki teoretycznej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1950–1953 także profesor Instytutu Matematycznego w Warszawie. Od 1960 na emeryturze.

Do grona uczniów i współpracowników należeli m.in.: we Lwowie Jan Blaton, Wanda Hanusowa, Roman Stanisław Ingarden, Wasyl Milianczuk, Jerzy Rayski, Kazimierz Vetulani, w Warszawie Bohdan Karczewski, Wojciech Królikowski, Adam Kujawski, Jan Petykiewicz, Jerzy Plebański.

Zmarł 13 października 1974 w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 216-6/1-14).thumb|Tablica pamiątkowaprzy ul. Hożej 74 w Warszawie Uznanie świata naukowego thumb|Tablica pamiątkowa w Czerniowcach Członek korespondent PAU (od 1931), Członek czynny PAU (od 1947), Członek rzeczywisty PAN (od 1952), Doktor honoris causa Uniwersytetu Humboldta w Berlinie 1960, Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego 1964, Doktor honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego 1970. W Białymstoku istnieje ulica Wojciecha Rubinowicza. 11 września 2012 odsłonięto na Uniwersytecie w Czerniowcach tablicę pamiątkową ku czci Wojciecha Rubinowicza.

W zagranicznych publikacjach naukowych posługiwał się niemiecką formą imienia Wojciech – Adalbert.

Na XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskigo, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego. Wśród osiemnastu mniej zasłużonych, którzy jednak wnieśli bardzo poważny wkład do rozwoju fizyki i w pewnym okresie należeli do liderów światowej fizyki (których nazwiska są wymieniane w syntetycznych obcojęzycznych historycznych opracowaniach) znalazł się Wojciech RubinowiczW tej samej grupie prof. Andrzej Kajetan Wróblewski wymienił nazwiska: Czesław Białobrzeski, Tadeusz Godlewski, Leopold Infeld, Aleksander Jabłoński, Mieczysław Jeżewski, Marian Mięsowicz, Władysław Natanson, Henryk Niewodniczański, Arkadiusz Piekara, Stefan Pieńkowski, Andrzej Sołtan, Leonard Sosnowski, Zdzisław Szymański, Ludwik Wertenstein, August Witkowski, Mieczysław Wolfke, Konstanty Zakrzewski..thumb|Prof. Wojciech Rubinowicz wśród współpracowników – 80-lecie urodzin Twórczość Ok. 90 publikacji naukowych:

Najważniejsze prace naukowe dotyczą: teorii dyfrakcji (równoważności teorii Huygensa-Fresnela i Younga) reguł wyboru (zmiany stanów atomu przy emisji i absorpcji światła, co przyczyniło się do odkrycia przez A. Kastlera zjawiska pompowania optycznego (Nobel 1966), a w praktyce stworzenia lasera) promieniowania kwadrupolowego (szczególnej emisji światła w przypadku zielonej linii widma zorzy polarnej) 18 publikacji książkowych, w tym 8 wznowień: 1950: Wektory i tensory, podręcznik dla studentów fizyki, Monografie matematyczne t. XXII 1954: Kwantowa teoria atomu, wyd. I, PWN 1957: II wydanie 1957: Quantentheorie des Atoms (Tłumaczenie Kwantowej reorii atomu), Joh. Amb. Barth, Leipzig 1955: Mechanika teoretyczna (z Wojciechem Królikowskim), wyd. I, PWN 1964: II wydanie 1967: III wydanie 1972: IV wydanie 1957: Die Beugungswelle in der Kirchhoffschen Theorie der Beugung, PWN 1966: II wydanie, PWN i Springer-Verlag 1965: The Miyamoto-Wolf Diffraction Wave w: Progress in Optics Vol. IV, North Holland Publishing Company, Amsterdam 1968: Quantum Mechanics, PWN i Elsevier Publishing Company 1972: Teoria dyfrakcji Kirchhoffa i jej interpretacja na podstawie poglądów Younga, Ossolineum 1973: Sommerfeldsche Polynommethode, PWN i Springer-Verlag

(wznowienia pośmiertne) 1977: Mechanika Teoretyczna (z Wojciechem Królikowskim), wyd. V, PWN, . 1985: Mechanika Teoretyczna (z Wojciechem Królikowskim), wyd. VI, PWN, . 1995: Mechanika Teoretyczna (z Wojciechem Królikowskim), wyd. VII, PWN, . 1999: Mechanika Teoretyczna (z Wojciechem Królikowskim), wyd. VIII, PWN, .

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1969) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (28 września 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1951) „za wybitną działalność naukową”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 - na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Medal Mariana Smoluchowskiego (1965)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Adalbert Rubinowicz: Selected Papers, PWN – Polish Scientific Publishers, Warszawa 1975. Roman Stanisław Ingarden: Fizyka i fizycy, Wydawnictwo UMK, Toruń 1975, s. 141–222. Praca zbiorowa: 75 lat fizyki na Hożej, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1996, s. 111–121.

Linki zewnętrzne

Wektory i Tensory Biografia Wojciecha Rubinowicza Wspomnienia – Salon 24 Wywiad 18 maja 1963 Portret Autobiografia pdf Biblioteka Jagiellońska Nauka Polska 6/1975

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Czerniowieckiego Kategoria:Polscy twórcy podręczników mechaniki klasycznej Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Laureaci Medalu Mariana Smoluchowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Czerniowcach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pionierzy mechaniki kwantowej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy teoretyczni Kategoria:Polscy twórcy podręczników fizyki kwantowej Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Fizycznego Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Lwowskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1974 Kategoria:Polscy fizycy atomowo-molekularni