303 Dywizjon Myśliwski Warszawski im. Tadeusza Kościuszki (303 dm, ) – dywizjon lotnictwa myśliwskiego Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii. thumb|Formacja Dywizjonu 303 podczas wizyty prezydenta Władysława Raczkiewicza, 4 kwietnia 1941 thumb|Piloci Dywizjonu 303, od lewej: Mirosław Ferić, Bogdan Grzeszczak, Jan Zumbach, Zdzisław Henneberg i John Kent thumb|Piloci Dywizjonu 303, od lewej: P/O Ferić, Flt Lt Kent, F/O Grzeszczak, P/O Radomski, P/O Zumbach, P/O Łokuciewski, F/O Henneberg, Sgt. Rogowski, Sgt. Szaposznikow
Podstawowe informacje tradycje – spadkobierca III/1 Dywizjonu Myśliwskiego warszawskiego (odznaka 111 Eskadry Kościuszkowskiej, początkowy personel). zwyczaj – noszenie szkarłatnych szalików. rekordy: najskuteczniejsza jednostka aliantów w czasie bitwy o Anglię. najskuteczniejsza jednostka aliantów w operacji Jubilee (desant pod Dieppe). święto dywizjonu: 1 września. litery kodowe: RF; od 2 sierpnia 1945 PD. utworzony – 2 sierpnia 1940, Northolt. pierwszy rozkaz dzienny – 2 sierpnia 1940, Northolt. gotowość operacyjna – 31 sierpnia 1940, Northolt. ostatnie zadanie bojowe – 25 kwietnia 1945, Northolt. rozwiązany – 11 grudnia 1946, Hethel. dzielił się na dwie eskadry (ang. flight), A i B; eskadrę tworzyły dwa klucze po trzy samoloty.
Na mocy brytyjsko-polskiego układu wojskowego każda wyższa funkcja w dywizjonie miała podwójną obsadę. Polskim odpowiednikiem dowódcy dywizjonu Ronalda Kelletta był Zdzisław Krasnodębski, a polskimi dowódcami eskadr, dublującymi funkcje Johna Kenta i , Witold Urbanowicz oraz Ludwik Paszkiewicz.
Główne operacje bitwa o Anglię ofensywa myśliwska nad Francją obrona ujścia rzeki Mersey rajd na Dieppe osłona konwojów morskich alianckie naloty na Niemcy operacja Overlord operacja Big Ben (zwalczanie rakiet V-1 i V-2)
Dywizjon 303 w bitwie o Anglię W połowie sierpnia 1940 roku brytyjskie Dowództwo Lotnictwa Myśliwskiego zdecydowało dopuścić Dywizjon 303 do działań operacyjnych w ograniczonym zakresie, jako jednostkę rezerwową, z uwagi na ciągle trwający proces szkolenia językowego i brytyjskich procedur i niepewność brytyjskiego dowództwa co do jego gotowości. Pierwszy lot operacyjny mający na celu patrolowanie nad lotniskiem Northolt dywizjon wykonał 24 sierpnia 1940 roku w składzie 6 samolotów, a kolejne takie loty 26 i 30 sierpnia.
Pierwsze zwycięstwo i faktycznie pierwszy lot bojowy Dywizjonu 303 miały miejsce po południu 30 sierpnia 1940, jeszcze przed oficjalnym uzyskaniem gotowości bojowej. Podczas lotu treningowego, mającego na celu pozorowane ataki na brytyjskie bombowce Bristol Blenheim, Ludwik Paszkiewicz zauważył samoloty niemieckie, odłączył się i zestrzelił myśliwiec Messerschmitt Bf 110 z 4.ZG/ 76 (błędnie zidentyfikowany jako „dwustatecznikowy, prawdopodobnie Dornier”)Szczątki Bf 110C z 4./ZG76 zidentyfikowanego jako ofiara tej walki wykopano w 1982 (J. Cynk w: „Skrzydlata Polska” 1/2006). Pomyłka wynikała z faktu, iż zarówno Messerschmitt Bf 110, jak i Dornier Do 17 miały podwójne pionowe usterzenie ogonowe.. Następnego dnia po tej walce dywizjon uznano za „operacyjny” i oficjalnie skierowano go do walki.
Dywizjon 303 zaliczany jest do najlepszych jednostek myśliwskich II wojny światowej. W czasie Bitwy o Wielką Brytanię w 1940 roku przypisywano mu 126 pewnych zestrzeleń zaliczonych oficjalnie podczas wojny, co stawiało go na pierwszym miejscu wśród dywizjonów myśliwskich biorących udział w bitwie. Po wojnie jednak okazało się, że suma zwycięstw zaliczonych pilotom alianckim jest ok. półtorakrotnie wyższa od rzeczywistych strat niemieckich (zawyżone z różnych przyczyn zgłoszenia jednostek myśliwskich były regułą w praktycznie wszystkich konfliktach). Niewątpliwym jest, że wynik 126 zestrzeleń Dywizjonu 303 jest znacznie zawyżony, lecz mimo to był on jednym z najlepszych dywizjonów alianckich. Polski historyk Jacek Kutzner uznał 59,8 zestrzelenia za na pewno potwierdzone, co ciągle daje Dywizjonowi 303 pierwsze miejsce spośród wszystkich dywizjonów lotniczych biorących udział w bitwie o Anglię. Natomiast brytyjski historyk John Alcorn uznał 44 zwycięstwa za na pewno potwierdzone, co stawia dywizjon na czwartym miejscu wśród dywizjonów bitwy o Anglię (po dywizjonach 603 – 57,8 zwycięstwa, 609 – 48 i 41 – 45,33 zwycięstwa, wszystkie one latały jednak na nowocześniejszych Supermarine Spitfire’ach). Dywizjon 303 natomiast był najlepszym dywizjonem z latających na starszych myśliwcach Hawker Hurricane. Biorąc pod uwagę, że te zwycięstwa odniesiono w ciągu 17 dni walk, był on także najskuteczniejszym dywizjonem alianckim (2,6 zwycięstwa dziennie), z wysokim stosunkiem zwycięstw do strat 2,8:1. Niemniej jednak cytowany John Alcorn nie był w stanie przyznać 30 zwycięstw nad Niemcami żadnemu konkretnemu dywizjonowi z uwagi na zbieg roszczeń, dlatego liczba zwycięstw Dywizjonu 303 najprawdopodobniej była wyższa – zdaniem Jerzego Cynka, ok. 55–60, co mogło istotnie stanowić najlepszy wynik dywizjonu alianckiegoList do redakcji Jerzego Cynka, „Skrzydlata Polska” 1/2006, s. 61–62.. Oficjalnie przez całą wojnę Dywizjonowi 303 zaliczono 203 zestrzelenia niemieckich maszyn, 40 prawdopodobnych oraz 25 uszkodzonych.
Żołnierze dywizjonu thumb Dowódcy dywizjonu 303StopieńRAFStopieńPSP Imię i nazwisko Od dnia Informacje Dowódca brytyjski S/Ldr Ronald Gustave Kellett 2 sierpnia 1940 1 stycznia 1941 przekazał dowództwo Adamowi Kowalczykowi Dowódcy polscy S/Ldr mjr pil. Zdzisław Krasnodębski 2 sierpnia 1940 ciężko poparzony po zestrzeleniu 6 września 1940 F/O por. pil. Witold Urbanowicz 7 września 1940 F/O por. pil. Zdzisław Henneberg 22 października 1940 tymczasowo za Witolda UrbanowiczaS/Ldr kpt. pil. Adam Kowalczyk 7 listopada 1940 S/Ldr por. pil. Zdzisław Henneberg 20 lutego 1941 zaginął w Kanale La Manche zestrzelony 12 kwietnia 1941 F/Lt por. pil. Tadeusz Arentowicz 13 kwietnia 1941 S/Ldr kpt. pil. Wacław Łapkowski 5 maja 1941 zginął w Kanale La Manche zestrzelony 2 lipca 1941 S/Ldr kpt. pil. Tadeusz Arentowicz 3 lipca 1941 zaginął w Kanale La Manche zestrzelony 8 lipca 1941 S/Ldr kpt. pil. Jerzy Jankiewicz 9 lipca 1941 S/Ldr por. pil. Wojciech Kołaczkowski 21 listopada 1941 S/Ldr kpt. pil. Walerian Żak 7 maja 1942 przeniesiony na dowódcę Dywizjonu 308 S/Ldr por. pil. Jan Zumbach 19 maja 1942S/Ldr por. pil. Zygmunt Witymir Bieńkowski 1 grudnia 1942 S/Ldr kpt. pil. Jan Falkowski 4 lipca 1943 S/Ldr kpt. pil. Tadeusz Koc 21 listopada 1943 S/Ldr kpt. pil. Bolesław Drobiński 25 września 1944 S/Ldr mjr pil. Witold Łokuciewski 1 lutego 1946 do rozformowania dywizjonu 11 grudnia 1946
Wybrani piloci
Personel naziemny F/Sgt Ludwik Łata Mechanik Jan Bartkowski
Lotniska thumb Bazy lotnicze Dywizjonu 303 Baza lotnicza Użytkowana od Baza lotnicza Użytkowana od RAF Northolt 2 sierpnia 1940 RAF Northolt 1 czerwca 1943 11 października 1940 12 listopada 1943 RAF Northolt 3 stycznia 1941 Lotnisko Horne 30 kwietnia 1944 RAF Speke 17 lipca 1941 19 czerwca 1944 RAF Northolt 7 października 1941 27 czerwca 1944 15 czerwca 1942 RAF Westhampnett 9 sierpnia 1944 RAF Redhill 16 sierpnia 1942 25 sierpnia 1944 RAF Kirton in Lindsey 20 sierpnia 1942 4 kwietnia 1945 RAF Northolt 1 lutego 1943 RAF Coltishall. 16 maja 1945 RAF Heston 5 lutego 1943 RAF Andrews Field 9 sierpnia 1945 3 marca 1943 RAF Turnhouse 28 listopada 1945 RAF Heston 12 marca 1943 4 stycznia 1946 26 marca 1943 3 marca 1946 RAF Heston 8 kwietnia 1943 23 marca 1946
Samoloty na uzbrojeniu Samoloty na wyposażeniu Dywizjonu 303 Typ samolotuOznaczenia samolotów. Użytkowane od Hawker Hurricane IM.in. od sierpnia 1940: L1696-T;początek września, Eskadra „A”: P3700-E, P3974, R2688, R4178-G, V7244-C,Eskadra „B”: P2985, P3975-U, R4175-R, R4179, V7235;później: L2026-Q, L2099-O, N2460-D, P3120-A, P3544-H, P3939-H, V6684-F, V7067-T, V7235-M;od listopada 1940: V6577-P, V7384-H, V7503-U, V7504-G, V7624-B;od grudnia 1940: N2661-J, P3162-T, P3585-C, P3814-Y, R4081-O, V6533-R, V6637-G, V6757-E, V6956-C, V7182-U, V7466-S, V7606-A, V7619-M, V7644-Z, V7727-H, W9129-W;od 13 lipca 1941 do 24 sierpnia 1941 m.in.: P3932-RF-C. 8 sierpnia 1940 Supermarine Spitfire IM.in.: N3026-A, N3108-P, N3122-Y, N3285-J, P9519-M, R6972-N. 22 stycznia 1941 Spitfire IIAM.in.: P7546-T, P7786-C, P7858-H, P7989-U, P8039-R, P8040-D, P8041-E, P8073-Z. 3 marca 1941 Spitfire IIBM.in.: P8208-F, P8325-B, P8329-P, P8330-D, P8331-M, P8333-S, P8334-E, P8335-R, P8336-W, P8346-T, P8382-C, P8385-A, P8507-V, P8524-H, P8531-Y, P8567-D, P8642-X, P8672-F. 20 maja 1941 Spitfire IM.in.: P9429, R6773-P. 25 sierpnia 1941 Spitfire VB, VCM.in. w końcu 1941 i w 1942 VB: W3229-D, W3506-U, W3765-P, W3795-N, W3893-K, AA882-G, AA908-A, AA940-B, AB174-Q;m.in. VC: AB183-A, AB824-S, AB899-C, AB906-W, AB929-R, AD116-H, AD138-T, AD179-F, AD455-V, BL375-J, BL432-K, BL672-M, BM144-D, EN951-D. 7 października 1941 Spitfire F IXCM.in.: BS451-M, BS506-O, BS513, EN172-J, MA222-A, MA314, MA593-Y, MA740-R, MA754-K. 1 czerwca 1943 Spitfire LF, VB, VCM.in. VB, VC: W3380, AA751, AA937, AB272-D, AD198-W, AB271, AD237, AD295, AD317, AR513, BL385, BL464, BM207. 12 listopada 1943 Spitfire F IX, LF IX, HF IXM.in. F IX: BS348, BS408, EN122, EN182-H, EN526-A, MA528-E, MA814-Q, MH692-C, MH823, MH910-G;m.in. LF IX: MH777-N, MJ120, MJ216;m.in. HF IX: MK694, ML339. 18 lipca 1944 P-51 Mustang IV, IVAM.in.: KH663-L, KH669-P, KH770-Y, KH825-C, KM112-D, KM186-A, KM191-Z, KM220-G, KM237-R, KM297-K. 4 kwietnia 1945
Podsumowanie wysiłku bojowego dywizjonu
thumb|126 samolotów wroga zestrzelonych przez Dywizjon 303 w bitwie o Anglię thumb|Zygmunt Bieńkowski i Jan Zumbach prezentują „trofeum” dywizjonu 303 W okresie 2 sierpnia 1940 do 8 maja 1945.
Operacje bojowe dywizjonu 303 Rok 1940 1941 1942 1943 1944 1945 Razem samoloto-zadań 1049 2143 1348 2075 2 653 632 9 900 godzin lotu 1086 2743 1967 3693 5259 1118 15 866
Straty w samolotach nieprzyjaciela zadane przez pilotów dywizjonu 303 Okres 1940-1945 w powietrzu na ziemi Razem zniszczone 2871/6 10 2971/6 prawdopodobnie zniszczone 35 0 35 uszkodzone 22 3 25
Godło dywizjonu thumb|Godło 111 Eskadry Myśliwskiej Godłem malowanym na samolotach było godło 111 Eskadry Myśliwskiej, której tradycje dywizjon kontynuował. Od późniejszej odznaki różniło się brakiem cyfr „303”.
Odznaka dywizjonu thumb|Odznaka dywizjonu 303 Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. NW nr 3, poz. 31 z 2 lipca 1943 roku. Posiada kształt okrągłej, biało emaliowanej tarczy, której środek pokryto pionowymi amarantowo emaliowanymi pasami. Na skrzyżowaniu dwóch kos została umieszczona czapka „krakuska”. Otok czapki granatowy, góra amarantowa, pióra amarantowo-zielone. W otoku odznaki trzynaście pięcioramiennych gwiazd granatowo emaliowanych. W dolnej części otoku, pomiędzy drzewcami kos, numer dywizjonu 303. Zakończenie drzewc i kos wysunięte poza krawędź odznaki. Jednoczęściowa – wykonana w srebrze. Wymiary: 25 × 23 mm. Wykonanie: Firma Kirkwood and Son – Edinburgh.
Upamiętnienie Dywizjon upamiętniono: Dzieje dywizjonu 303 w czasie bitwy o Anglię opisał w książce Dywizjon 303 Arkady Fiedler. Książka ta miała liczne wydania krajowe i zagraniczne (po angielsku, francusku, holendersku i portugalsku). Imię Dywizjonu noszą także: ulica w Warszawie, osiedle mieszkaniowe w Krakowie, hufiec harcerski Łask, gimnazjum w Stepnicy, szkoła podstawowa w Śleszowicach, Polska Sobotnia Szkoła im. Dywizjonu 303 w Londynie, Polska Szkoła Sobotnia im. Pilotów Dywizjonu 303 w Wellingborough i liczne ulice. W 70. rocznicę Bitwy o Anglię Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej zaprezentowało w Parlamencie Europejskim wystawę „Battle of Britain” poświęconą pilotom z Dywizjonu 303. W IPN przygotowano także planszową historyczną grę edukacyjną „303”. Została ona opublikowana w językach polskim, czeskim i angielskim (również w wersji on-line).
Muzyka Dywizjon 303 jest wspomniany w utworze „Aces in exile” szwedzkiej grupy Sabaton,