Józef, imię świeckie Józef Siemaszko, ros. Iosif Iosifowicz Siemaszko (ur. w Pawłówce w powiecie lipowieckim, zm. 23 listopada 1868 w Wilnie) – biskup Kościoła greckokatolickiego, następnie prawosławny biskup wileński i litewski. Doktor teologii, rusofil, główny twórca i realizator kasaty Cerkwi unickiej w Cesarstwie Rosyjskim w 1839 r..

Życiorys Pochodził z Ukrainy Prawobrzeżnej. Urodził się w rodzinie szlacheckiej herbu Syrokomla. Był synem Józefa Siemaszki i jego żony Tekli zd. Iwanowskiej. Jego ojciec początkowo zajmował się uprawą roli i handlem, następnie został w 1811 r. duchownym unickim i wreszcie stracił parafię, gdy odmówił przystąpienia do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Jako że w regionie, z którego pochodził, niemal nie było świątyń katolickich, w dzieciństwie częściej uczęszczał na nabożeństwa prawosławne niż katolickie. Jego językiem ojczystym był ukraiński, języka polskiego nauczył się w szkole. Ukończył szkołę w Niemirowie, a następnie Główne Seminarium w Wilnie, w wieku 21 lat został wyświęcony na kapłana unickiego. Jak sam wspominał, uważał się w tym czasie za polskiego patriotę i czuł przywiązanie do obrządku rzymskokatolickiego. W 1822 został asesorem w PetersburguOrgan ten odpowiedzialny był za nadzór nad działalnością Kościoła katolickiego (wszystkich obrządków) w Rosji.. Dzięki swojej pracowitości i ambicji w 1825 uzyskał urząd prałata scholastyka unickiej diecezji łuckiej. W czasie pobytu w Petersburgu nawiązał szerokie kontakty, w tym z kierującym departamentem wyznań obcych w Ministerstwie Oświecenia Publicznego oraz z samym ministrem oświecenia Aleksandrem Szyszkowem. Zachwycony przepychem prawosławnych świątyń rosyjskiej stolicy, a zarazem zniechęcony do duchowieństwa rzymskokatolickiego, które traktowało unitów w sposób protekcjonalny, przyjął jako swoją tożsamość rosyjską.

Memoriał w sprawie Kościoła unickiego Orientując się w polityce carskiej cara Mikołaja I wobec Kościoła unickiego, w 1827 przedstawił projekt likwidacji unii brzeskiej z 1596 roku pod postacią memoriału skierowanego do cara Mikołaja I i zatytułowanego: "O przeprowadzeniu reformy w Cerkwi unickiej dla połączenia jej z Cerkwią prawosławną"opisującego bieżącą strukturę Kościoła unickiego w Imperium Rosyjskim. Zaproponowane w memoriale zmiany prowadziły de facto do likwidacji obrządku unickiego i doprowadzenie do konwersji jego wyznawców na prawosławie. Memoriał Siemaszki zakładał wprowadzenie następujących rozwiązań: likwidację dwóch z istniejących czterech diecezji unickich, rozmieszczenie stolic biskupich w miastach, gdzie nie istniały diecezje łacińskie, podporządkowanie spraw Kościoła unickiego Świątobliwemu Synodowi Rządzącemu, reorganizacja zakonu bazylianów na wzór prawosławny: podporządkowanie klasztorów biskupom diecezji, na terenie których się znajdowały, utworzenie szkół dla dzieci duchownych unickich nieprowadzonych przez bazylianów, nadanie władzom świeckim uprawnień do nagradzania duchownych unickich.

Opisywane zmiany maksymalnie upodobniłyby Kościół unicki w Imperium Rosyjskim do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, tym samym przygotowując grunt pod likwidację unii. Oprócz memoriału zawierającego najbardziej ogólne sugestie dalszego postępowania w kwestii Kościoła unickiego Siemaszko opracowywał także sugestie szczegółowe – plany kasat klasztorów katolickich (unickich i łacińskich); w roku 1827 zakon bazylianów utracił pięćdziesiąt siedem spośród osiemdziesięciu siedmiu klasztorów, i przejmowania ich majątków, statut Wileńskiej Akademii Duchownej – unickiej uczelni teologicznej działającej niezależnie od biskupa diecezjalnego. Redagował także odpowiedzi władz rosyjskich na listy papieża w sprawie unitów. W latach 1827–1839 Józef Siemaszko faktycznie jednoosobowo kreował politykę Ministerstwa Oświecenia Publicznego wobec unitów. W 1832 r. car Mikołaj I zgodnie z jego sugestią podporządkował Kolegium Duchowne, nadzorujące Kościół unicki w Rosji, Świątobliwemu Synodowi Rządzącemu, a więc najwyższemu kolegialnemu organowi Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Hierarchowie prawosławni nie byli jednak zadowoleni z takiego rozwiązania, wychodząc z założenia, że bardziej skuteczne będzie doprowadzanie do konwersji poszczególnych unickich parafii na prawosławie niż odgórne wcielenie całej struktury kościelnej.

W 1829 r. został konsekrowany na biskupa pomocniczego unickiej diecezji litewskiej, w 1833 r. został jej ordynariuszem. Jeszcze w tym samym roku – 12 maja 1833 – złożył prośbę o przyjęcie unitów do Cerkwi prawosławnej. Ponownie jednak jego natychmiastowej konwersji sprzeciwili się hierarchowie prawosławni.

Przeprowadził istotne reformy w Kościele greckokatolickim, które docelowo miały doprowadzić do jego przyłączenia do Cerkwi prawosławnej. Zlikwidował prawo patronatu, wprowadził do Kościoła unickiego prawosławne księgi liturgiczne. W cerkwiach unickich, których wygląd i wyposażenie uległ w poprzednich dziesięcioleciach latynizacji, przywrócono ikonostasy, prawosławne utensylia i szaty liturgiczne. Przekonywał duchownych unickich, którzy znacznie lepiej posługiwali się językiem polskim niż rosyjskim, do porzucenia tożsamości ruskiej (ukraińskiej lub białoruskiej) i przyjęcia rosyjskiej, kultywowania pamięci o dawnej polskiej polityce wspierającej Kościół rzymskokatolicki kosztem innych wyznań, a w konsekwencji - do popierania władzy carskiej.

3 marca 1838 Józef Siemaszko stanął na czele Kolegium Greckokatolickiego. W 1839 na synodzie w Połocku opowiedział się za przyłączeniem całego Kościoła greckokatolickiego do Cerkwi prawosławnej; został biskupem prawosławnym.

Odznaczenia Order Świętej Anny I klasy (1833, Rosja)

Zobacz też Kościół unicki w Imperium Rosyjskim

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Konwertyci na prawosławie z grekokatolicyzmu Kategoria:Biskupi wileńscy i litewscy Kategoria:Biskupi Kościoła unickiego w Imperium Rosyjskim Kategoria:Ludzie związani z Wilnem (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Pochowani w monasterze Świętego Ducha w Wilnie Kategoria:Uczestnicy synodu połockiego Kategoria:Urodzeni w 1798 Kategoria:Zmarli w 1868