Mauretania Caesariensis

Mauretania Cezarejska (łac. Mauretania Caesariensis) – rzymska prowincja w północnej Afryce, obejmująca przede wszystkim północno-zachodnią część dzisiejszej Algierii.

Jej stolicą została Caearea, dawna kartagińska kolonia wcześniej znana jako Iol. Do ważniejszych ośrodków Mauretanii Cezarejskiej należały Tipasa, Icosium, Saldae, Rusguniae, Auzia i Cuicul. Szczególne znaczenie posiadały miasta nadmorskie, które łączyły prowincję z resztą rzymskiej Afryki oraz z portami Morza Śródziemnego.

Historia

Podbój Mauretanii Przed bezpośrednim włączeniem do Cesarstwa Rzymskiego Mauretania była królestwem zamieszkanym głównie przez ludy berberyjskie. W okresie późnej republiki rzymskiej obszar ten znajdował się pod wpływem Rzymu, ale zachowywał własnych władców. Po śmierci króla w 33 p.n.e. Mauretania została przejęta przez Oktawiana, który w 25 p.n.e. przekazał królestwo Jubie II. mały|Ruiny teatru rzymskiego w Cezarei, stolicy prowincji Juba II był silnie związany z kulturą grecką i rzymską. Za jego panowania stolica królestwa, Iol została przekształcona w okazałe miasto i przemianowana na Caesara. Miasto otrzymało teatr, amfiteatr, regularną siatkę ulic i bogate zbiory artystyczne. Juba rozwijał również handel i produkcję, a jego dwór należał do ważnych ośrodków kultury hellenistycznej w Afryce Północnej.

Po śmierci Juby II około 23 n.e. władzę objął jego syn Ptolemeusz. Początkowo pozostawał on sprzymierzeńcem Rzymu i otrzymał od Senatu tytuł „króla, sprzymierzeńca i przyjaciela ludu rzymskiego”. W latach 39–40 cesarz Kaligula wezwał Ptolemeusza do Rzymu, gdzie został on stracony. Jego śmierć doprowadziła do wybuchu powstania w Mauretanii.

Okres cesarstwa rzymskiego Powstanie po śmierci Ptolemeusza zostało stłumione przez wojska rzymskie. W latach 41–42 działania przeciwko rebeliantom prowadzili m.in. Swetoniusz Paulinus i . Po zakończeniu walk cesarz Klaudiusz około 42 zlikwidował królestwo Mauretanii i utworzył na jego terytorium dwie prowincje: Mauretania Caesariensis ze stolicą w Caesarei oraz Mauretania Tingitana ze stolicą w Tingis. Obie prowincje były zarządzane przez namiestników noszących początkowo rangę prokuratorów.

Caesarea stała się siedzibą namiestnika Mauretanii Cezarejskiej. Klaudiusz nadał jej również status colonia, co wzmacniało jej znaczenie w rzymskim systemie administracyjnym. Miasto rozwijało się jako ważny port i ośrodek handlowy. W okresie cesarstwa jego ludność mogła sięgać około 20 tysięcy mieszkańców. mały|Ruiny rzymskiej Tipasy, wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO Obrona prowincji opierała się przede wszystkim na oddziałach pomocniczych rozmieszczonych w fortach. W przeciwieństwie do najbardziej zagrożonych granic imperium Mauretania nie była obszarem stałej koncentracji dużych sił legionowych. Rzymska obecność wojskowa koncentrowała się w strategicznych punktach oraz wzdłuż głównych szlaków komunikacyjnych. mały|Prowincja w granicach diecezji Afryki w IV wieku Za panowania Dioklecjana przeprowadzono szeroką reorganizację administracji imperium. Mauretania Cezarejska została podzielona, a jej wschodnia część została wydzielona jako odrębna prowincja , ze stolicą w Sitifis. Sama Mauretania Cezarejska zachowała Caesareę jako stolicę. Po reformach prowincje Mauretanii znalazły się w prefekturze Italii w diecezji Afryki.

W III wieku problemy związane z kontrolą nad interiorami prowincji zaczęły się nasilać. Lokalni wodzowie berberyjscy zachowali znaczny stopień niezależności, a w późnym III i IV wieku dochodziło do poważnych wystąpień przeciwko władzy rzymskiej.

Jednym z najpoważniejszych kryzysów późnego okresu rzymskiego było powstanie około 372–375. Firmus, przywódca berberyjski, wystąpił przeciwko władzom rzymskim w Mauretanii. Jego bunt objął znaczne obszary prowincji i wymagał interwencji dużych sił cesarskich. Przeciwko Firmusowi wysłano , ojca późniejszego cesarza Teodozjusza I. Kampania trwała kilka lat i zakończyła się pokonaniem rebeliantów. Powstanie pokazało ograniczenia rzymskiej kontroli nad interiorami Mauretanii oraz rosnące znaczenie lokalnych struktur władzy.

Panowanie wandalów W 429 Wandalowie pod wodzą Genzeryka rozpoczęli podbój Afryki Północnej. W kolejnych latach ich państwo objęło znaczną część dawnych rzymskich prowincji afrykańskich. Caesarea znalazła się pod kontrolą Wandalów w czasie ich podboju Afryki. Źródła archeologiczne wskazują, że centrum miasta było jeszcze odnawiane około czasu podboju wandalskiego, zanim w późniejszym okresie nastąpiło jego stopniowe załamanie.

Panowanie wandalskie w Afryce trwało do 533–534. Wówczas cesarz Justynian I rozpoczął wojnę przeciwko Wandalom. Wojska bizantyńskie pod wodzą Belizariusza szybko rozbiły państwo wandalskie, przywracając rzymską władzę w Afryce Północnej.

Okres cesarstwa wschodniorzymskiego Po podboju Afryki przez Bizancjum Mauretania Cezarejska została ponownie włączona do cesarstwa. Administracja Justyniana zachowała wiele dawnych podziałów prowincjonalnych, choć rzeczywista kontrola cesarska nad odległymi obszarami Mauretanii była ograniczona. mały|Prowincja w granicach egzarchatu Afryki w VI wieku W VI wieku Bizantyjczycy wzmacniali strategiczne miasta i fortyfikacje, jednak w interiorze nadal dużą rolę odgrywały lokalne społeczności berberyjskie. Caesarea pozostawała ważnym ośrodkiem, lecz jej znaczenie stopniowo malało. W drugiej połowie VI i VII wieku rzymska administracja Afryki była stopniowo przekształcana. Za cesarza Maurycjusza około 591 utworzono egzarchat Afryki, łączący kompetencje cywilne i wojskowe. System ten miał ułatwić obronę afrykańskich posiadłości Cesarstwa przed rosnącymi zagrożeniami.

W VII wieku Afryka Północna stała się jednym z głównych obszarów ekspansji arabskiej. Wojska muzułmańskie stopniowo przesuwały się na zachód, napotykając zarówno siły bizantyjskie, jak i lokalne chrześcijańskie królestwa berberyjskie. W 698 Arabowie zdobyli Kartaginę, co oznaczało ostateczny upadek bizantyńskiej Afryki i rzymskiego systemu administracyjnego.

Gospodarka mały|Prace w winnicy w Caesarei Gospodarka Mauretanii Cezarejskiej opierała się przede wszystkim na rolnictwie, hodowli oraz handlu morskim. Archeologia wskazuje na istnienie licznych gospodarstw rolnych wyposażonych w tłocznie i urządzenia do przetwarzania produktów rolnych, szczególnie oliwy. Produkcja rolna była częściowo przeznaczona na rynek lokalny i regionalny, a nadwyżki trafiały również do handlu międzyregionalnego. Ważną rolę odgrywały porty, zwłaszcza Caesarea, które łączyły prowincję z pozostałymi obszarami rzymskiego basenu Morza Śródziemnego.

Bibliografia

Przypisy

Kategoria:Prowincje rzymskie