Pierwszy poruszyciel (albo nieruchomy poruszyciel) łac. primus motor – w filozofii Arystotelesa przyczyna ruchu obrotowego piątego elementu (pozostałe to ziemia, ogień, powietrze i woda) znajdującego się na obwodzie świata. Filozof pisze o nim głównie w księdze (XII) swej Metafizyki.
Jest przyczyną ruchuFizyka, ks. VII, roz. 6, 259a, 1-13 i podtrzymuje ruch w trwaniuMetafizyka, ks. XII, roz. 7, 1073a, 6. Porusza kochającegoMetafizyka, 1072b, 3. Jest to żywy byt, wieczny i najdoskonalszyMetafizyka, 1072b, 28. Arystoteles nazywa go niepoddanym ruchowi Bogiem-Umysłem, uznając go za transcendentną substancję, będącą czystym aktem bez żadnej możności i bez materialnej zasady. Jest on czystą myślą, zajmującą się w najwyższym stopniu tym, co boskie (1074b n9). Powoduje on pierwotny, wieczny i jeden ruch [1073 a n. 8), wprawiający w ruch eter, ten zaś porusza kolejne sfery świataPor. .
Na podstawie tej charakterystyki św. Tomasz z Akwinu utożsamił pierwszego poruszyciela z Bogiem ze Starego Testamentu (Jahwe, czyli Jestem Który Jestem - Wj 3,14).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Arystotelizm Kategoria:Ontologia Kategoria:Filozofia religii