Wojna sprawiedliwa (łac. bellum iustum) – koncepcja filozoficzna, według której istnieją wojny słuszne, będące przeciwieństwem wojen agresywnych (niesprawiedliwych).
Historia Pojęcie wojny sprawiedliwej znane jest od starożytności. Pisał o niej Cyceron (106 p.n.e.-43 p.n.e.) oraz św. Augustyn (354-430). Termin ten powszechnie wykorzystywała także polska dyplomacja średniowieczna m.in. dla usprawiedliwienia wojen prowadzonych z zakonem krzyżackim za panowania Władysława II Jagiełły.
W "Saevientibus", jednym z pism z czasu soboru w Konstancji, Paweł Włodkowic przytacza za Ostyjskim (Henrykiem de Segusio) sformułowane przez św. Rajmunda z Penyafort warunki wojny sprawiedliwej. Były to: podmiot (osoba wojująca winna nadawać się do walczenia, czyli być osobą świecką, ponieważ duchownemu nie wolno rozlewać krwi z wyjątkiem wypadku nieuniknionej konieczności); przedmiot (odzyskanie bezprawnie utraconej własności lub obrona ojczyzny); przyczyna (chęć osiągnięcia pokoju); duch (wojna nie może być prowadzona z nienawiści, żądzy zemsty ani chciwości, a jedynie z miłości, sprawiedliwości i posłuszeństwa); upoważnienie (może pochodzić jedynie od monarchy, a w wypadku wojny za wiarę – od Kościoła).
Do powyższego wyliczenia Włodkowic dodawał zakaz prowadzenia wojen w dni świąteczne. Św. Tomasz z Akwinu uważał, że "przestrzeganie świąt nie stoi na przeszkodzie czynienia tego, co służy nawet cielesnemu ocaleniu człowieka". Tym samym, jeżeli wystąpiła konieczność, można było toczyć bitwę w dzień święty. Paweł Włodkowic uznał, że takiej konieczności w przypadku działań Krzyżaków nie było. W związku z tym tradycyjne krzyżackie rejzy zaczynające się w dni świąt Najświętszej Marii Panny (Wniebowzięcia i Oczyszczenia) były – zgodnie z tym poglądem – poważnym naruszeniem wiary.
Tomasz z Akwinu wymieniał trzy warunki wojny sprawiedliwej: musi zostać wypowiedziana przez prawowitą władzę publiczną; przyczyna wojny musi być sprawiedliwa; prowadzeniu wojny musi towarzyszyć uczciwa intencja.
Obecny Katechizm Kościoła katolickiego w punkcie 2309 wymienia cztery warunki wojny sprawiedliwej, które wymagają:
aby szkoda wyrządzana przez napastnika narodowi lub wspólnocie narodów była długotrwała, poważna i niezaprzeczalna; aby wszystkie pozostałe środki zmierzające do położenia jej kresu okazały się nierealne lub nieskuteczne; aby były uzasadnione warunki powodzenia; aby użycie broni nie pociągnęło za sobą jeszcze poważniejszego zła i zamętu niż zło, które należy usunąć.
Późniejsi filozofowie prawa pomijali elementy religijne w swoich definicjach wojny sprawiedliwej.
Obecnie Kościół katolicki odrzuca koncepcję wojny sprawiedliwej.
Współcześnie Obecnie wymienia się następujące warunki wojny sprawiedliwej: jest to wojna obronna, która stanowi odpowiedź na bezprawną agresję; istnieje realna szansa na jej wygranie; celem ataku nie jest ludność cywilna; przemoc stosuje się tylko w przypadkach uzasadnionych.
Trzeciego warunku nie można spełnić w przypadku wojny nuklearnej, jednak taki odwet można uważać za adekwatny w przypadku, gdy państwo posiadające broń nuklearną zostało zaatakowane taką samą bronią.
Zobacz też Ius ad bellum Ius in bello
Przypisy
Bibliografia Hubert Izdebski, Historia myśli politycznej i prawnej, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2007.
Linki zewnętrzne mjr rez. dr Marek Gąska Prawnomiędzynarodowe aspekty samoobrony
Kategoria:Filozofia społeczna i polityczna Sprawiedliwa