Plac Konstytucji 3 Maja – centralny plac Radomia, położony w dzielnicy Śródmieście. Usytuowany u zbiegu ulicy Żeromskiego z ulicami Piłsudskiego i Focha.

Historia Plac zaprojektowany w 1846 wytyczono w 1875 przy okazji budowy cerkwi św. Mikołaja (po przebudowie w latach 1925–1930 kościół garnizonowy św. Stanisława). Powstał on zamiast przewidzianego w planie regulacyjnym Radomia z 1822 roku placu, usytuowanego na skrzyżowaniu ulic Sienkiewicza i PiłsudskiegoJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 124..

Nazwa thumb|240px|Kościół garnizonowy pw. św. Stanisława Biskupa. thumb|240px|Kamienica z lat 30. XX wieku, usytuowany we wschodniej pierzei placu. Nazwa placu wielokrotnie ulegała zmianomJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 184.: 1875 – 1898: pl. Cerkiewny, 1989 – V 1916: pl. Soborny, V 1916 – IX 1916: pl. Zielony, IX 1916 – 1940: pl. 3 Maja, 1940 – 1945: Adolf Hitler Platz, 1945 – 1948: pl. 3 Maja, 1948 – 1981: pl. Konstytucji, od 1981: pl. Konstytucji 3 Maja.

Architektura Dominującym typem zabudowy są reprezentacyjne kamienice mieszczańskie z XIX i I połowy XX wieku. Charakterystyczny elementem placu jest neobarokowa bryłaRed. W. Kalinowski, Urbanistyka i architektura Radomia, Lublin 1975, s. 195. kościoła garnizonowego św. Stanisława, przebudowanego w latach 1925–1930 z cerkwi pw. św. MikołajaA. Sawicki, Radom: Zabytki architektury, Radom 2009, s. 62. wraz z Grobem Nieznanego Żołnierza, usytuowanym przed frontonem świątyni od strony ulicy Żeromskiego.

Spośród pozostałej zabudowy wyróżniają się:

nr 3 – budynek dawnego hotelu Europejskiego, założonego w 1898 przez Ludwika ŁagodzińskiegoJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 84–85.. Na parterze budynku w okresie międzywojennym mieściły się kawiarnie – Łobzowianka i Bolesława Przybytniewskiego wraz z restauracją oraz sklep z artykułami kolonialnymi A. BorowskiejR. Metzger, Radom między wojnami: opowieść o życiu miasta 1918–1939, s. 103, 106., nr 5 – pałac Karschów i Wickenhagenów – monumentalna, eklektyczna kamienica mieszczańska o charakterze pałacowym, wzorowana na pałacu Kronenberga w Warszawie. Wzniesiona w latach 1881–1882. W użytkowym parterze budynku mieściła się m.in. Apteka Łagodzińskich, cukiernia Przybytniewskiego, biura Sądu Okręgowego oraz rosyjska Resursa Obywatelska. W okresie okupacji niemieckiej w budynku umieszczono m.in. biura dyrekcji operacyjnej niemieckiej Kolei WschodniejJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 48.R. Metzger, Radom między wojnami: opowieść o życiu miasta 1918–1939, Łódź – Radom 2012, s. 106., nr 6 – modernistyczna, pięciokondygnacyjna kamienica z lat 30. XX wieku, nr 8 – dom Staniszewskich z 1876. W okresie międzywojennym w budynku mieściła się m.in. kawiarnia Bombonierka i Kasa Spółdzielcza dla Handlu i Przemysłu. Po 1945 Miejska i Wojewódzka Biblioteka PublicznaJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 50..

Północną pierzeję placu tworzą budynki usytuowane przy ulicy Żeromskiego: nr 37 – dom Podworskich, wybudowany w latach 1866–1867 w stylu neorenesansowym, według projektu Antoniego Wąsowskiego. Pośród zabytkowej zabudowy radomskiego śródmieścia wyróżnia go ściana szczytowa zdobiona boniowaniem, trzema płytkimi arkadami oraz popiersiami starożytnych postaci, umieszczonymi na konsolachJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 49.. Razem z gmachem dawnego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, kamienica Podworskich stanowi tło zrewitalizowanego w 2013 skweru, nr 35 – gmach dawnego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, wzniesiony w 1852 roku w stylu neorenesansowym, według projektu Henryka Marconiego i Ludwika Radziszewskiego. Do roku 1933 mieścił różnego rodzaju ziemiańskie instytucje finansowe, a następnie został przekazany na cele oświatoweJ. Sekulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009, s. 29.A. Sawicki, Radom: Zabytki architektury, s. 50., nr 33 – eklektyczna kamienica, usytuowana na rogu ulicy Focha. W okresie międzywojennym w narożnym lokalu parteru działała bardzo popularna Cukiernia Rembikowskiego, nr 31 – tzw. dom Pod amorkiem, zburzony po 1945 roku. Określenie wzięło się od figury kupidyna, umieszczonej na zwieńczeniu tympanonu ryzalitu środkowegoA. Sawicki, Radom: Zabytki architektury, s. 93..

Zabytki

W rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są poniższe obiekty, których adresem jest plac Konstytucji 3 Maja:

nr 1 – dom, 1890 nr 3 – dom, 1890 nr 5 – dom, 1881–82 nr 6 – dom, po 1930 nr 8 – dom, 1890

Pomniki Przed kościołem garnizonowym znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza – pomnik w kształcie płyty zbudowany w 1925 roku, zniszczony w czasie okupacji niemieckiej, odbudowany w 1995 roku. We wschodniej części placu, w pobliżu ulicy Żeromskiego, znajduje się pomnik Leszka Kołakowskiego, zaś w zachodniej pomnik Witolda Gombrowicza.

Galeria

Pałac Karschów i Wickenhagenów

Kościół garnizonowy św. Stanisława Biskupa

Budynki przy ul. Żeromskiego

Zobacz też Garnizon Radom

Przypisy

Konstytucji 3 Maja