Nowy Rozdół (, Nowyj Rozdił) – miasto w zachodniej Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie stryjskim. Jest ośrodkiem administracyjnym Noworozdolskiej miejskiej hromady terytorialnej.
Miasto założono w 1953 roku jako osiedle górniczo-przemysłowe w związku z eksploatacją jednego z największych europejskich złóż rodzimej siarki. W okresie radzieckim rozwinęło się w jeden z głównych ośrodków przemysłu chemicznego w zachodniej części Ukraińskiej SRR. Wydobycie siarki zostało zasadniczo zakończone w 1992 roku, po czym miasto przeszło głęboką transformację gospodarczą i musiało zmierzyć się ze skutkami środowiskowymi działalności górniczej.
Według danych budżetowych hromady 1 listopada 2023 roku miasto liczyło 29 643 mieszkańców.
Geografia
Nowy Rozdół leży na lewobrzeżnym stoku doliny Dniestru, na pograniczu Opola i zapadliska przedkarpackiego, na obszarze dawnego przedkarpackiego zagłębia siarkowego. Centrum miasta znajduje się około 3 km od Dniestru, na wysokości około 290 m n.p.m.
Od Lwowa dzielą miasto około 54 km, od Żydaczowa 27 km, a od Chodorowa około 18 km. Międzynarodowa droga Kijów–Czop przebiega około 12 km od miasta.
Przez Nowy Rozdół prowadzi droga łącząca Mikołajów z Chodorowem. Najbliższe ważniejsze połączenia kolejowe znajdują się w rejonie Rozwadowa i Chodorowa.
Na południe od miasta znajduje się jezioro Barwinok o powierzchni około 25 ha. Jego okolice, wraz z terenami leśnymi, należą do głównych obszarów rekreacyjnych miasta.
Historia
Powstanie i rozwój przemysłu siarkowego
mały|Pomnik Tarasa Szewczenki
Rozwój Nowego Rozdołu był bezpośrednio związany z odkryciem w 1950 roku dużych złóż siarki rodzimej na Przedkarpaciu. Złoże rozdolskie należało do największych tego rodzaju w Europie.
W 1953 roku na polach i łąkach na wschód od dawnego miasteczka Rozdół rozpoczęto budowę nowego osiedla górniczo-przemysłowego. Pierwsi mieszkańcy wprowadzili się do trzech nowo wybudowanych bloków mieszkalnych w 1955 roku. Początkowo osiedle należało administracyjnie do rady wiejskiej Malechowa.
W 1958 roku uruchomiono Rozdolski Kombinat Górniczo-Chemiczny „Sirka” (Роздільський гірничо-хімічний комбінат «Сірка»), który rozpoczął odkrywkową eksploatację złoża. Jednocześnie zbudowano linię kolejową w kierunku Chodorowa. 28 grudnia 1958 roku wysłano pierwszy transport rudy siarkowej.
W kwietniu 1959 roku osiedle otrzymało nazwę od sąsiedniego Rozdołu, a w październiku tego samego roku uzyskało status osiedla typu miejskiego. W 1965 roku otrzymało prawa miejskie. W 1972 roku w granice miasta włączono wieś Malechów.
24 marca 1992 roku władze Ukrainy skorygowały ukraińską formę nazwy z Новий Роздол na współczesne Новий Розділ.
Rozwój i upadek kombinatu „Sirka”
Górnictwo i przemysł chemiczny przez kilka dziesięcioleci stanowiły podstawę gospodarki Nowego Rozdołu. Wokół kombinatu powstały zakłady produkujące między innymi nawozy mineralne, fungicydy i materiały budowlane. W okresie największego rozwoju kompleks zatrudniał kilka tysięcy osób i był silnie powiązany z miejską infrastrukturą energetyczną, wodociągową i transportową.
Wydobycie siarki zostało faktycznie zakończone w 1992 roku, a niektóre zakłady towarzyszące funkcjonowały jeszcze do połowy lat 90. Upadek kombinatu oznaczał poważny kryzys dla miasta, którego rozwój od początku był podporządkowany jednemu wielkiemu kompleksowi przemysłowemu.
W 2001 roku przeprowadzono restrukturyzację przedsiębiorstwa. Poszczególne zakłady zostały wydzielone, natomiast część infrastruktury i obowiązków związanych z ochroną środowiska pozostała przy przedsiębiorstwie „Sirka”. W 2018 roku jego majątek został sprywatyzowany.
Skutki ekologiczne
Wielkoskalowe wydobycie odkrywkowe pozostawiło po sobie rozległe wyrobiska, hałdy i osadniki odpadów przemysłowych. Po zakończeniu eksploatacji były kombinatu stał się jednym z najpoważniejszych problemów ekologicznych regionu.
Szczególne zagrożenie stwarzały zmineralizowane wody gromadzące się w dawnych wyrobiskach oraz stan tam i osadników położonych w pobliżu zlewni Dniestru. W kolejnych latach prowadzono rekultywację i prace zabezpieczające. W 2021 roku remontowano między innymi zachodnią zaporę osadnika nr 1, aby ograniczyć ryzyko przedostania się odpadów produkcji siarki do dorzecza Dniestru.
Zmiany administracyjne
26 grudnia 2002 roku Nowy Rozdół uzyskał status miasta o znaczeniu obwodowym i został wyłączony spod administracji ówczesnego rejonu mikołajowskiego.
W ramach reformy administracyjnej Ukrainy w 2020 roku utworzono Noworozdolską miejską hromadę terytorialną, której ośrodkiem został Nowy Rozdół. Jednocześnie miasto weszło w skład nowo powiększonego rejonu stryjskiego.
Noworozdolska hromada terytorialna
Hromada obejmuje 10 miejscowości i zajmuje powierzchnię 101,9 km². Według aktualnych danych jej władz liczy około 37,8 tys. mieszkańców.
W jej skład wchodzą: miasto Nowy Rozdół; osiedle Rozdół; osiem wsi.
Burmistrzem Nowego Rozdołu i przewodniczącą hromady jest Jaryna Jacenko (Ярина Яценко).
Rosyjska inwazja na Ukrainę
Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 roku mieszkańcy Nowego Rozdołu zaangażowali się w pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy, obronie terytorialnej i osobom wewnętrznie przesiedlonym.
W pierwszych miesiącach wojny w mieście utworzono centrum pomocy humanitarnej. Do czerwca 2022 roku w Nowym Rozdole znalazło schronienie ponad 2000 osób przesiedlonych z innych części Ukrainy; część z nich zakwaterowano w internatach miejscowych szkół i uczelni.
Wojna przyczyniła się również do zacieśnienia kontaktów miasta z samorządami zagranicznymi. Szczególne znaczenie miała pomoc przekazywana przez partnerskie Police oraz rozwijająca się od 2022 roku współpraca z francuskim Saintes.
Gospodarka
Do początku lat 90. gospodarka Nowego Rozdołu była niemal całkowicie zdominowana przez przemysł siarkowy i chemiczny. Po jego załamaniu struktura zatrudnienia stopniowo się zróżnicowała.
W mieście działają lub działały między innymi przedsiębiorstwa przemysłu maszynowego, elektrotechnicznego i chemicznego. Współczesna Encyklopedia Ukrainy wymienia między innymi zakład mechaniczny „Karpaty” oraz przedsiębiorstwo niemieckiej firmy ODW-Elektrik produkujące wiązki kablowe dla przemysłu motoryzacyjnego.
Na terenach poprzemysłowych rozwijane są także projekty związane z Noworozdolskim Parkiem Przemysłowym.
Transport
Przez miasto przebiega droga Mikołajów–Chodorów. Około 12 km od Nowego Rozdołu znajduje się międzynarodowy korytarz drogowy Kijów–Czop.
W 1958 roku, wraz z rozwojem kombinatu siarkowego, wybudowano linię kolejową w kierunku Chodorowa. Miała ona przede wszystkim znaczenie towarowe dla zakładów przemysłowych.
Najbliższe stacje obsługujące regularny ruch pasażerski znajdują się poza centrum miasta, między innymi w rejonie Rozwadowa.
Oświata i kultura
W Nowym Rozdole działają szkoły podstawowe i średnie, placówki kształcenia zawodowego oraz politechniczny koledż, którego początki sięgają 1965 roku.
Do głównych instytucji kultury należy miejski dom kultury Mołodist oraz dziecięca szkoła sztuki, której w 2015 roku nadano imię ukraińskiego pianisty i muzykologa Ołeksandra Rudnyckiego.
Od 1990 roku ukazuje się lokalna gazeta Wisnyk Rozdillia (Вісник Розділля). W mieście działają zespoły chóralne, taneczne i folklorystyczne. Tradycje muzyczne obejmują również działalność zespołów bandurzystów.
Wśród obiektów sportowych znajduje się stadion Hałyczyna.
Pomniki i miejsca pamięci
Ponieważ Nowy Rozdół powstał dopiero w latach 50. XX wieku, jego zabudowa ma przeważnie charakter powojenny.
W przestrzeni miejskiej znajdują się między innymi: pomnik Tarasa Szewczenki; pomnik-kaplica bojowników o wolność Ukrainy; miejsce pamięci Niebiańskiej Sotni; znak pamiątkowy poświęcony 150. rocznicy urodzin Iwana Franki; kompozycja rzeźbiarska Pieśń.
Osoby związane z miastem
Wołodymyr Borodianśkyj (ur. 1974) – ukraiński menedżer mediów i polityk, minister kultury, młodzieży i sportu Ukrainy w latach 2019–2020; urodzony w Nowym Rozdole. Andrij „Kuzma” Kuźmenko (1968–2015) – ukraiński wokalista, kompozytor, pisarz i prezenter telewizyjny, lider zespołu Skriabin; dzieciństwo spędził w Nowym Rozdole i uczęszczał tam do szkoły nr 4.
Miasta partnerskie i współpraca zagraniczna
Do wieloletnich miast partnerskich Nowego Rozdołu należą:
Police – umowę o przyjacielskich stosunkach i współpracy zawarto w 2002 roku. Współpraca obejmuje między innymi wymianę młodzieży i doświadczeń samorządowych. Pasewalk – wieloletnie miasto partnerskie Nowego Rozdołu. Współpraca rozwijała się również w układzie trójstronnym Nowy Rozdół–Police–Pasewalk.
W czasie rosyjskiej inwazji partnerstwo z Policami nabrało także wymiaru humanitarnego; polska gmina wielokrotnie kierowała pomoc do Nowego Rozdołu.
Noworozdolska hromada współpracuje ponadto z Sadiwską wiejską hromadą terytorialną w obwodzie sumskim. Współpracę tę rozwinięto w ramach międzyregionalnych inicjatyw samorządowych po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny.
Współpraca z Saintes
Od wiosny 2022 roku Nowy Rozdół rozwija bliską współpracę z francuskim miastem Saintes w departamencie Charente-Maritime. Kontakty rozpoczęły się po rosyjskiej inwazji na Ukrainę, początkowo wokół organizacji pomocy humanitarnej. Z czasem objęły także edukację, kulturę i współpracę gospodarczą.
W 2025 roku oba miasta podpisały kartę przyjaźni i współpracy.
W lutym 2026 roku dwóch strażaków z Nowego Rozdołu przyjechało do Saintes, aby odebrać samochód ratowniczy oraz sprzęt i pomoc humanitarną przeznaczone dla ukraińskiego miasta.
W dniach 6–9 lipca 2026 roku Nowy Rozdół odwiedziła pierwsza oficjalna delegacja władz Saintes z burmistrzem Brunem Drapronem. Spotkała się między innymi z mer Jaryną Jacenko. Po wizycie władze Saintes zapowiedziały zamiar przekształcenia dotychczasowej współpracy w formalne partnerstwo miast; projekt umowy miał zostać przedstawiony radzie miejskiej Saintes w październiku 2026 roku.
W sierpniu 2026 roku Saintes nie było zatem jeszcze formalnym miastem partnerskim Nowego Rozdołu, lecz oba samorządy prowadziły już stałą, zinstytucjonalizowaną współpracę i przygotowywały jej formalizację.
Przypisy
Bibliografia
Grzegorz Rąkowski, Ziemia lwowska, Pruszków.
Linki zewnętrzne
Oficjalna strona Noworozdolskiej hromady terytorialnej Nowy Rozdół w Encyklopedii Współczesnej Ukrainy
Kategoria:Miasta w obwodzie lwowskim Kategoria:Rejon stryjski