Toga

thumb|Rzymska toga (na przykładzie posągu Augusta) z uwidocznionym powyżej schematem wkładania thumb|Togi adwokackie w Muzeum Adwokatury Polskiej w Warszawie

Toga – w starożytności długie, wierzchnie okrycie noszone przez obywateli rzymskich; w czasach późniejszych rodzaj obszernej fałdowanej szaty będącej urzędowym strojem przedstawicieli sądownictwa i uroczystym strojem akademickimSłownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: PWN, 1991, s. 863..

W historii

W starożytnym Rzymie była to wierzchnia szata męska wykonana z szerokiego i długiego pasma (ok. 5 m) grubego materiału wełnianego, zazwyczaj w kolorze białym (toga pura, alba). Odpowiednio drapowaną togę wkładano na tunikę, zarzucając ją na lewe ramię, a prawe pozostawiając odsłonięte. Uważana za narodowy strój Rzymianina, stanowiła oznakę dostojeństwa pełnoprawnego obywatela. Zdobiona była barwnym lamowaniem (toga praetexta) lub haftem (toga picta), a przywdziewana jako ubiór żałobny (toga pulla) miała ciemną barwęSłownik kultury antycznej. Grecja – Rzym. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 426; Jean-Claude Fredouille: Słownik cywilizacji rzymskiej. Katowice: Książnica, 1996, s. 278n.. Chłopcu wchodzącemu w wiek męski (14-16 lat) przysługiwała uroczyście otrzymywana toga virilisAlberto Angela: Jeden dzień w starożytnym Rzymie. Warszawa: Czytelnik, 2018, s. 37..

W średniowieczu stała się ubiorem wykładowców uniwersytetów i ze środowiska akademickiego przeniknęła do kręgów kościelnych i prawniczych.

Współcześnie

Zawody prawnicze center

Obecnie toga jest strojem urzędowym używanym przez przedstawicieli zawodów prawniczych na rozprawie sądowej; jej wzór jest w Polsce określony przepisami prawa.

Toga jest suknią fałdzistą z lekkiego czarnego materiału wełnianego lub wełnopodobnego, sięgającą powyżej kostek – około 25 cm od ziemi. Toga u dołu ma w obwodzie od 270 do 278 cm i od karczka w dół ułożona jest w kontrafałdy: po trzy na obydwu przodach togi oraz pięć do siedmiu na plecach. Kołnierz togi jest okrągły, płasko wyłożony. Toga zapinana jest na pięć guzików. Rękawy mają u dołu w obwodzie 75 cm.

Przy kołnierzu togi wszyty jest żabot, długości 21 cm, ułożony w 13 kontrafałd. Kolor żabotu oraz obszyć różni się w zależności od zawodu prawniczego:

adwokat – zielonyRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2000 r. w sprawie określenia stroju urzędowego adwokatów biorących udział w rozprawach sądowych ()., symbolizuje nadzieję (dla oskarżonego), antagonista czerwieni, jest zarazem symbolem godności i powagi zawodu, niezależności oraz związku z tradycją wymiaru sprawiedliwości. Do czasu wprowadzenia koloru zielonego dla adwokata, kolorem tym posługiwali się sędziowie; radca prawny – ciemnoniebieskiRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2000 r. w sprawie określenia stroju urzędowego radców prawnych biorących udział w rozprawach sądowych ().; prokurator – czerwonyRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lipca 2016 r. w sprawie określenia stroju urzędowego prokuratorów biorących udział w rozprawach sądowych ()., symbolizuje zagrożenie (dla oskarżonego). Czerwień jest historycznie związana z polskim strojem prokuratorskim, już w okresie międzywojennym służyła odróżnieniu prokuratora od innych osób występujących w strojach urzędowych, przy czym ówczesny ubiór był bardziej rozbudowany i obejmował również biret. Symboliczny charakter stroju koresponduje ze szczególną rolą prokuratora, który w procesie karnym występuje jako strona, a jednocześnie wykonuje zadania organu powołanego do strzeżenia praworządności i czuwania nad ściganiem przestępstw; doradca podatkowy – miodowyOd 1 lipca 2026 roku.Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2026 r. w sprawie wzoru stroju urzędowego doradców podatkowych biorących udział w rozprawach sądowych ().; radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej – błękitnoszaryRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 stycznia 2017 r. w sprawie wzoru stroju urzędowego radców Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej biorących udział w rozprawach sądowych ().; sędzia bez łańcucha / asesor / ławnik – fioletowyRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 października 2011 r. w sprawie stroju urzędowego sędziów ().Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2002 r. w sprawie określenia wzoru stroju urzędowego sędziów i ławników sądów wojskowych ()., symbolizuje niezawisłość, bezstronność i powściągliwość sędziego, neutralność między kolorami zielonym (adwokat) oraz czerwonym (prokurator), podkreśla również powagę postępowania i autorytet sądu. Fiolet kojarzony jest także z godnością i wysoką rangą funkcji sędziego; sędzia z łańcuchem – sędzia przewodniczący rozprawie nakłada na kołnierz togi łańcuch barwy złotej z wizerunkiem godła Polski, stanowiący szczególne insygnium urzędu sędziowskiego. Orzeł to symbol państwa, podkreśla, że sędzia wykonuje władzę sądowniczą jako władzę publiczną, symbolizuje sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej; sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego – nosi dodatkowo biret z fioletową lamówką; sędzia Sądu Najwyższego – tego samego fioletowego koloru jest też kołnierz, mankiety togi oraz biret; sędzia Trybunału Konstytucyjnego – biało-czerwonyUchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego ()., nawiązujący do barw flagi państwowej, biret w kolorze czarnym. Kolorystyka podkreśla państwowy i konstytucyjny charakter Trybunału jako organu władzy sądowniczej.

Strój akademicki thumb|Przedstawiciele hierarchii akademickiej w togach Tradycja noszenia togi w środowisku akademickim sięga początków średniowiecznego uniwersytetu. Stąd przeniknęła do kręgów kościelnych (w tym stała się dominującym strojem liturgicznym Kościołów protestanckich) i prawniczych.

W Polsce jest strojem ceremonialnym nauczycieli akademickich wyższych uczelni, w tym zwłaszcza rektorów i prorektorów, dziekanów, prodziekanów i członków senatów, doktorów honoris causa). Prawo do noszenia togi akademickiej nabywa się z momentem uzyskania pierwszego stopnia naukowego, którym jest stopień doktora. Stroje noszone przez studentów podczas uroczystości wręczenia dyplomów nie są togami akademickimi, lecz uroczystym ubiorem podobnym do strojów noszonych przez akademików.

Protestancka szata liturgiczna thumb|Protestancki duchowny, bp Jerzy Samiec w czarnej todze z białą befką Ze świata akademickiego toga przeniknęła do Kościołów protestanckich, gdyż wielu pierwszych reformatorów, na czele z Marcinem Lutrem było nauczycielami akademickimi. Stąd toga jest tradycyjnym strojem liturgicznym używanym przez duchownych wielu Kościołów protestanckich. Już w XVI wieku czarna toga zakładana była przez duchownych niektórych Kościołów do odprawiania nabożeństw. Obecnie najczęściej spotyka się czarną togę, której towarzyszy biała befka. Strój taki jest używany w Polsce przez duchownych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego (od XIX wieku), Kościoła Ewangelicko-Reformowanego i Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego. Podczas gdy luteranie i metodyści dopuszczają także używanie białej alby i stuły, ewangelicy reformowani stosują wyłącznie czarną togę. Czarna toga używana jest przez pastorów Kościołów praktykujących chrzest przez pełne zanurzenie do udzielania tego obrządu w baptysterium lub innym akwenie. Pastorzy Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego używają czarnej togi z białą befką do odprawiania nabożeństw żałobnych.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Kultura protestantyzmu Kategoria:Liturgia protestancka Kategoria:Protestanckie stroje liturgiczne Kategoria:Ubiór w starożytności