Historia doktryn politycznych i prawnych – nauka humanistyczna i społeczna, jedna z najmłodszych dyscyplin prawoznawstwa. Zajmuje się rekonstrukcją historii myśli politycznej oraz prawnej. Jest to historia poglądów na strukturę polityczną społeczeństwa oraz na obowiązujące w społeczeństwie prawo. Po 1956 stała się odrębnym przedmiotem w dydaktyce uniwersyteckiej.

Charakterystyka Zdaniem Andrzeja Sylwestrzaka doktryna to historycznie ukształtowany pogląd, wyjaśniający powstanie, organizację, funkcjonowanie państwa i prawa, wskazujący zarazem ich celeAndrzej Sylwestrzak, Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 1999, s. 15..

Historia doktryn nawiązuje do dorobku innych przedmiotów prawniczych, w tym: filozofii prawa, teorii prawa, historii prawa, prawa konstytucyjnego, prawa międzynarodowego, prawa karnego, prawa cywilnegoTamże..

W ramach tej dyscypliny wyróżnia się różne szkoły, np.: idealistyczną, zajmującą się problemem idei w dziejach, socjologiczną, badającą zjawisko społeczne uważane za najważniejsze w rozwoju cywilizacyjnym, materialistyczną, kładącą nacisk na prymat interesów ekonomicznych.

Historia doktryn może spełniać różne funkcje, np.: tłumaczyć zjawiska życia państwowego, krytykować istniejący stan rzeczy, wskazywać perspektywy rozwoju, integrować społeczeństwo wokół jakiegoś programu.

W historii doktryn przenikają się procesy negacji i kontynuacji, tj. każda nowa doktryna nawiązuje do przeszłych koncepcji. Równocześnie mogą również występować doktryny wykluczające się nawzajem (np. socjalizm i kapitalizm).

Doktryny można dzielić na: starożytne, średniowieczne, nowożytne, współczesne (według kryterium chronologicznego), rewolucyjne, konserwatywne i reakcyjne (odwołujące się do kryterium rewolucji jako zjawiska odgrywającego doniosłą rolę w dynamizowaniu stosunków społecznych i politycznych), postępowe i wsteczne, dogmatyczne (konsekwentne przyjmowanie wzorów zalecanych w doktrynie politycznej bez krytycznego zastanawiania się, jak dalece mogą one w ogóle być zastosowane; z zasady nie dopuszcza możliwości modyfikacji doktryny, stając zazwyczaj ortodoksyjnie na stanowisku obrony tez w niej zawartych; metody dogmatyczne zazwyczaj nie doceniają wymogów czasu i zmian, względem których każda doktryna polityczna powinna podlegać modyfikacji) oraz rewizjonistyczne (dopuszcza możliwość odejścia od podstawowych założeń doktryny modyfikując je niekiedy do granic, w ostatecznej formie niewiele przypominających założenia wyjściowe; zakłada swoista dobrowolność interpretacji, prowadzącą niekiedy do zaprzepaszczenia fundamentalnych tez interpretowanej doktryny).

Znani historycy doktryn politycznych i prawnych prof. dr hab. Adam Bosiacki prof. dr hab. Krystyna Chojnicka prof. dr hab. Hubert Izdebski prof. dr hab. Marek Maciejewski prof. dr hab. Jacek Majchrowski prof. dr hab. Ryszard M. Małajny prof. dr hab. Henryk Olszewski prof. dr hab. Bogdan Szlachta prof. dr hab. Maria Zmierczak prof. dr hab. Lech Dubel prof. dr hab. Zbigniew Rau prof. dr hab. Mirosław Sadowski prof. dr hab. Maciej Marszał

Przypisy

Bibliografia K. Chojnicka, H. Olszewski, Historia doktryn politycznych i prawnych, Poznań 2004, .

* Doktryn politycznych i prawnych, Historia Kategoria:Historia filozofii (nauka)