thumb|Herb Iwana Paskiewicza jako kniazia warszawskiego thumb|Iwan Paskiewicz na portrecie z 1823 roku Iwan Fiodorowicz Paskiewicz, (ur. w Połtawie, zm. w Warszawie) – rosyjski generał adiutant 1825, hrabia erywański od 1828, feldmarszałek 1829, książę warszawski od 1832, w latach 1832–1856 namiestnik Królestwa Polskiego.
Życiorys Był jednym z wybitniejszych dowódców rosyjskich. Od najmłodszych lat szykowany był przez rodzinę do służby wojskowej. W 1800 ukończył Korpus Paziów i został mianowany porucznikiem armii Imperium Rosyjskiego oraz adiutantem cesarza Rosji, Pawła I. W latach 1806–1812 brał udział w wojnie z Imperium Osmańskim. W 1811 mianowany generałem majorem, a w 1813 generałem porucznikiem. Uczestniczył w walkach z Napoleonem I w Rosji i w walkach wojsk rosyjskich w Europie, m.in. w bitwie pod Lipskiem. W latach 1813–1814 dowódca dywizji. W latach 1817–1819 służył u boku wielkiego księcia Mikołaja Pawłowicza, co później przysłużyło się szybkiej karierze jako jednemu z najbliższych osób cesarza Mikołaja I. Od 1825 dowódca korpusu. Był członkiem Sądu Najwyższego, sądzącym dekabrystów. Od 1826 dowódca wojsk na Kaukazie, a od marca 1827 namiestnik w tym rejonie.
Podczas wojny z Persją w latach 1826–1828 naczelny dowódca wojsk rosyjskich na Kaukazie. W 1827 odniósł zwycięstwo w bitwie pod Jelizawietpolem i zdobył dla Rosji Erywań i Nachiczewan w Armenii. Następnie skierował wojska rosyjskie na Teheran, zmuszając tym samym Persję do zawarcia niekorzystnego dla niej pokoju. W nagrodę otrzymał w 1828 dziedziczny tytuł „hrabiego erywańskiego”. Był następnie jednym z dowódców w wojnie rosyjsko–tureckiej 1828–1829.
Jako wódz naczelny wojsk Imperium Rosyjskiego w kampanii 1830–1831 przeciwko Polsce stłumił powstanie listopadowe. Jego wojska wsławiły się szczególnym okrucieństwem w trakcie kampanii na Litwie. We wrześniu 1831 wkroczył do Warszawy, co znacznie przyspieszyło upadek powstania. W nagrodę za udaną kampanię pacyfikacyjną otrzymał tytuł księcia warszawskiego i został namiestnikiem w Królestwie Polskim. Prowadził politykę rusyfikacji narodu polskiego. Sprawował władzę naczelną w opanowanym kraju jako komenderujący czynną armią generał-gubernator Królestwa Polskiego. 22 listopada z rozkazu Mikołaja I wydał postanowienie unieważniające „na zawsze” wszystkie uchwały i rozporządzenia „Rządu Rewolucyjnego”. Od grudnia 1831 prezes Rządu Tymczasowego Królestwa PolskiegoArchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, przewodnik po zasobie t. II Epoka porozbiorowa, Warszawa 1998, s. 152–153.. Jego rządy w Polsce nazywa się „nocą paskiewiczowską”.
W 1849 został naczelnym wodzem korpusu wojsk rosyjskich tłumiącego powstanie węgierskie. W 1854 objął obowiązki dowódcy Armii Naddunajskiej i do 1855 roku kierował nią w wojnie krymskiejSzczerbatów, tom 7 . Za liczne zasługi i osiągnięcia na polu walki otrzymał stopień generała feldmarszałka.
Za wierną służbę otrzymał od cesarza dawną królewszczyznę Homel w guberni mohylewskiej, gdzie wybudował ogromny pałac i dokąd po 1831 przewiózł z Warszawy pomnik księcia Józefa Poniatowskiego dłuta Bertela Thorvaldsena. Dobra Homel pozostały w rękach jego syna, a potem synowej, do 1918. Fiodor, jego jedyny syn i ostatni kniaź warszawski, znany był wśród okolicznego ziemiaństwa z życzliwości dla Polaków. Wdowa po nim, Irina, została po rewolucji październikowej w Rosji, umierając w domu starców w 1925 roku w wieku 90 lat.
W 1830 odznaczony Orderem Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 293..
W lipcu 1870 przed Pałacem Namiestnikowskim w Warszawie w obecności Aleksandra II odsłonięto pomnik Iwana Paskiewicza. Został on rozebrany w październiku 1917.
Zobacz też Portret konny Paskiewicza Stan wojenny w Królestwie Kongresowym 1833
Przypisy
Bibliografia Aleksandr Szczerbatow, Rządy księcia Paskiewicza w Królestwie Polskiem (1832-1847), Warszawa 1900, europeana.eu
Kategoria:Absolwenci Korpusu Paziów Kategoria:Członkowie Rady Państwa Imperium Rosyjskiego Kategoria:Członkowie Rządu Tymczasowego Królestwa Kongresowego 1831–1832 Kategoria:Członkowie Warszawskich Departamentów Rządzącego Senatu Kategoria:Generał-gubernatorzy Imperium Rosyjskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Połtawie Kategoria:Ludzie związani z Homlem Kategoria:Namiestnicy Królestwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czarnego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Odznaczeni Orderem Marii Teresy Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa i Słońca Kategoria:Odznaczeni Orderem Słonia Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stefana Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojskowym Wilhelma Kategoria:Odznaczeni Polskim Znakiem Honorowym (Virtuti Militari) Kategoria:Rosyjscy feldmarszałkowie Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Lipskiem 1813 (koalicja antyfrancuska) Kategoria:Uczestnicy walk powstania węgierskiego 1848–1849 (strona rosyjska) Kategoria:Uczestnicy wojen kaukaskich (strona rosyjska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1830–1831 (strona rosyjska) Kategoria:Uczestnicy wojny rosyjsko-francuskiej 1812 (strona rosyjska) Kategoria:Uczestnicy wojny rosyjsko-tureckiej 1806–1812 (strona rosyjska) Kategoria:Uczestnicy wojny rosyjsko-tureckiej 1828–1829 (strona rosyjska) Kategoria:Urodzeni w 1782 Kategoria:Zmarli w 1856