Jakub Aleksander Bylczyński (ur. 26 lipca 1881 we Lwowie, zm. 21 grudnia 1954 w Tomaszowie Mazowieckim) – polski pedagog, krytyk muzyczny, publicysta i działacz patriotyczny.

Życiorys Urodził się jako syn Mieczysława Bylczyńskiego h. Dęboróg, radcy Namiestnictwa Galicji we Lwowie i Pauliny Topolok. Dwukrotnie żonaty, z Magdaleną Webersfeld (1887-1966) i z pedagogiem i działaczką polską w Rosji – Zofią Łytkowską, miał dwóch synów – z pierwszą żoną – Pawła, a z drugą – Janusza – aktora.

1892-1899 – Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie (także prywatne lekcje muzyki w zakresie teorii muzyki i kontrapunktu) 1899-1904 – Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Lwowskiego (studiował filozofię – u prof. Kazimierza Twardowskiego, romanistykę – u prof. Edwarda Porębowicza i geografię – u prof. Eugeniusza Romera, a także w Berlinie u muzykologa – prof. Heinricha Urbana.

W 1902 rozpoczął, jako lwowski korespondent "Echa Muzycznego, Teatralnego i Artystycznego", publikować na łamach prasy recenzje krytycznomuzyczne (operowe). W latach następnych współpracował jeszcze m.in. z lwowskimi redakcjami „Przeglądu Muzycznego, Teatralnego i Artystycznego”, „Dziennika Lwowskiego”, „Dziennika Polskiego”, warszawskim „Słowem” i „Gazetą Handlową”. Działał w chórze „Lutnia Macierz”. Pracował także jako nauczyciel w I Wyższej Szkole Realnej, następnie II Szkole Realnej. W roku 1908 otrzymał pamiątkowy medal dla urzędników cywilnych w Galicji. W połowie czerwca 1915 r. został wywieziony do Rosji za działalność narodową. W latach 1916–1918 przebywał w Rostowie nad Donem, gdzie był założycielem i dyrektorem polskiego progimnazjum dla polskich dzieci. Został też członkiem Polskiej Macierzy Szkolnej w Rostowie. Następnie w latach 1918–1920 był na zesłaniu w Saratowie, gdzie również współtworzył życie kulturalno-oświatowe działając w organizacjach polskich (Dom Polski „Promień”, Koło Polskie „Klub Ogniwo”, Polska Macierz Szkolna)M. Dęboróg-Bylczyński, Bylczyński Jakub Aleksander (1881-1954), TSB, zesz. 7 (2012), s. 9-11.. W ramach działalności Polskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny organizował odczyty, wykłady, spotkania literackie itd. (m.in. dla Polaków w Osetii, na Władykaukazie, w Jekaterynburgu, Saratowie i in. miastach Rosji). Publikował też teksty patriotyczne w wydawnictwach Macierzy SzkolnejJózef Stemler, Dzieło samopomocy narodowej. Polska Macierz Szkolna 1905-1935, Warszawa, Wydawnictwo ZG PMS 1935. Wraz z żoną (Zofią z Łytkowskich) i jej rodziną organizował wsparcie dla rodaków w ramach Polskiego Białego Krzyża. Po powrocie do Polski był nauczycielem i dyrektorem, m.in. w: Gimnazjum Państwowym im. Władysława IV w Warszawie, Państwowym Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie (nauczyciel historii w latach 1923–1924), Gimnazjum Państwowym im. Adama Mickiewicza w Nowogródku i Prywatnym Gimnazjum Kupców Stowarzyszenia Szkolnego w Tomaszowie Mazowieckim (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Jarosława Dąbrowskiego w Tomaszowie Mazowieckim). Udzielał się także w towarzystwach śpiewaczychCześć pieśni! : Pamiątka z 1-go Wszechpolskiego Zjazdu Stowarzyszeń Śpiewaczych w dniach Zielonych Świąt 4-go i 5-go czerwca 1922 roku w Warszawie. Red. Jakób Dęboróg-Bylczyński, Warszawa 1922.

W Tomaszowie Mazowieckim prowadził wykłady historyczne (w latach 1930–1938) na Katolickim Uniwersytecie Społecznym (powołanym przez komitet pod patronatem ks. dziekana Stanisława Suchańskiego i dra Michała Biernackiego), a także w prezydenckim Pałacu Myśliwskim w Spale organizowane przez tomaszowską Akcję KatolickąZob. wspomnienia Tadeusza Kawki w: I liceum Ogólnokształcące im. J. Dąbrowskiego w Tomaszowie Mazowieckim (1903-1993), Tomaszów Maz., 1993, s. 145.

W latach okupacji uczestniczył w tajnym nauczaniu, po wojnie powrócił do pracy w liceum w Tomaszowie. Był m.in. członkiem: Polskiej Macierzy Szkolnej (1916-1939), Akcji Katolickiej (1934–1939)Krzysztof Jeżyna, Akcja Katolicka w II Rzeczpospolitej, Lublin : Wydaw. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1996., Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Pracowników Polskich, warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Dyrektorów Polskich Szkół Średnich Państwowych, Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych, Tajnej Organizacji Nauczycielskiej (1940–1945). Bibliofil, władał płynnie kilkoma językami: niemieckim, francuskim, ukraińskim, rosyjskim.

Napisał m.in. rozprawę O „Zawiszy Czarnym” Juliusza Słowackiego, zamieszczoną w drugim tomie księgi pamiątkowej na setną rocznicę urodzin wieszcza (Lwów 1909), komentarz krytyczny do „Don Carlosa” F. Schillera w polskim przekładzie Lucjana Bylczyńskiego, i swój przekład libretta do „Salome” Richarda Straussa według Oscara Wilde’a – na potrzeby Opery Lwowskiej (1908). Był propagatorem na gruncie lwowskim twórczości muzycznej Richarda Straussa, Richarda Wagnera i włoskiego modernizmu (m.in. poematów „Jezioro miłości”, „Śmierć Kleopatry” i wystawionej w r. 1912 we Lwowie „Nagiej Bogini” )Magdalena Dziadek, Polska krytyka muzyczna w latach 1890-1914 : Czasopisma i autorzy, Cieszyn, Wydaw. UŚ, 2002.

Upamiętniony w roku 2018 Dębem Pamięci w Tomaszowie Mazowieckim (zasadzonym w ramach inicjatywy "Sto dębów na stulecie odzyskania niepodległości przez Polskę")http://www.tomaszow-maz.pl/web/files/article/c9d10b7f2c29120764777fc82efb28e7sto-debow-na-stulecie-odzyskania-niepodleglosci-przez-polske.pdf.

Wybrane źródła J. Bylczyński, O „Zawiszy Czarnym” Juliusza Słowackiego [w:] Księga pamiątkowa ku uczczeniu setnej rocznicy urodzin Juliusza Słowackiego. T. 2, – Lwów, 1909 Dzieło samopomocy narodowej : Polska Macierz Szkolna, 1905-1935 zebrał Józef Stemler z przedmową Władysława Sołtana, Warszawa, 1935 M. Dziadek, Polska krytyka muzyczna w latach 1890-1914 : Czasopisma i autorzy, Cieszyn, 2002 (krytyka muz. J.B.) Salome : libretto opery Richarda Straussa przekł. z niem. Jakub Bylczyński, rkps. w Bibliotece Śląskiej w Katowicach, sygn. BTL 306 Salome. Dramat muzyczny w jednym akcie O "Zawiszy Czarnym" Juliusza Słowackiego Biogram J.D-B. [w:] T. Kawka, Szkoła, która przeszła do historii : Encyklopedyczny słownik znanych absolwentów, nauczycieli i rodziców I LO w Tomaszowie Mazowieckim, Tomaszów Maz., 2001 B. Maresz, M. Szydłowska, Repertuar Teatru Polskiego we Lwowie :Teatr Miejski pod dyrekcją Tadeusza Pawlikowskiego : 1900-1906, Kraków, 2005 (krytyka teatralna J.B.) Dramat obcy w Polsce 1765-1965 : premiery, druki, egzemplarze : informator A-L, pr. zesp. pod kier. J. Michalika, Kraków, 2004 Z. Zagórowski, Spis nauczycieli szkół wyższych i średnich, Lwów ; Warszawa, 1924 M. Dęboróg-Bylczyński, Jakub Dęboróg-Bylczyński, w: „Cracovia Leopolis”. – 2007, nr 3, s. 69-71 T. Jałmużna, Tajne nauczanie na ziemi łódzkiej : 1939–1945, Łódź, 1977 M. Dęboróg-Bylczyński, Jakub Aleksander Bylczyński, w: Słownik badaczy literatury polskiej, tom VIII (redaktor Jerzy Starnawski), Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 2006, s. 23 (tamże jako autorka artykułu podana Jadwiga Suchmiel, co sprostowano w tomie IX Słownika..., Łódź 2007, s. 198) M. Dęboróg-Bylczyński, Bylczyński Jakub Aleksander (1881-1954), TSB, zesz. 7 (2012), s. 9-11.

Przypisy

Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Ludzie związani z Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie Jakub Kategoria:Członkowie Akcji Katolickiej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Polskiego Białego Krzyża Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny Kategoria:Członkowie Polskiej Macierzy Szkolnej Kategoria:Członkowie Tajnej Organizacji Nauczycielskiej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych Kategoria:Galicyjscy nauczyciele Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani z Tomaszowem Mazowieckim Kategoria:Polscy pedagodzy muzyczni Kategoria:Polscy zesłańcy Kategoria:Polscy działacze Akcji Katolickiej Kategoria:Polscy krytycy muzyczni Kategoria:Ludzie związani z I LO im. J. Dąbrowskiego w Tomaszowie Mazowieckim Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Jubileuszowym dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Kategoria:Pochowani w Tomaszowie Mazowieckim Kategoria:Polscy nauczyciele geografii Kategoria:Polscy nauczyciele propedeutyki filozofii Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Zmarli w 1954