thumb|Do X – na jeziorze Müggelsee (Berlin – Niemcy) maj 1932 Dornier Do X – samolot pasażerski o konstrukcji łodzi latającej, wyprodukowany na przełomie lat 20. i 30. XX wieku przez niemieckie przedsiębiorstwo Dornier w trzech egzemplarzach. W momencie powstania był to największy samolot świata.
Historia Konstruktor Claudius Dornier pracował w zakładach Zeppelina w miejscowości Friedrichsafen, gdzie projektował swoją pierwszą łódź latającą Rs.I. Różnica jaką zastosował była rezygnacja z ówcześnie używanego drewna i zamiana go na lekkie metale, a w szczególności aluminium. Pierwsza łódź była dwupłatem o trzech silnikach z masą startową na poziomie 10,5 tony oraz rozpiętością 43,5 metra. Burza z wiatrem jednak zniszczyła samolot przed próbnymi lotami. W czerwcu 1916 roku powstała Rs.II, a w listopadzie 1917 roku powstała łódź Rs.III, którą oblatano na Jeziorze Bodeńskim. Wzleciała na wysokość 2000 metrów i odbyła 7 godzinny lot do Morza Północnego, co pokazywało potencjał w projektach nowego Dorniera. W październiku 1918 roku powstała Rs.IV, która została zezłomowana po zakończeniu wojny. Wprowadzenie po wojnie zakazu produkcji samolotów został ominięty oddając produkcję do zagranicznych firm. Beneficjentami projektów były: fabryki w Pizie, Kawasaki w Kobe, SMASA w Madrycie, Aviolanda w Dordrecht, Dornier Werke w Altenrhein, Dornier Company w America w USA.
Dornier początkowo respektował ograniczenia traktatu wersalskiego i projektował zaledwie małe samoloty do komunikacji krajowej jak Dornier A Libelle i wersja rozwojowa Libelle II. Popularny był Dornier Wal, który był modernizacją GS-1 wyprodukowany w około 300 egzemplarzach. Do 1929 roku wybudowano jeszcze kilka udanych samolotów, które jednak miały ograniczenia zasięgu i ilości pasażerów. Uniemożliwiało to pokonywanie lotów przez Ocean Atlantycki. Stało się to motywacją do wybudowania łodzi latającej oznaczonej jako Do X.
Oblot Prace koncepcyjne nad samolotem rozpoczęły się w 1924 roku, a projektowe pod koniec 1925 roku. Testy aerodynamiczne zbudowanego modelu zakończone zostały pomyślnie po czym rozpoczęto budowę prototypu. Był to wówczas największy i najcięższy samolot świata. Jego budowę sfinansowało niemieckie ministerstwo transportu, zaś prace konstrukcyjne prowadzono w specjalnie przygotowanym ośrodku w szwajcarskiej miejscowości Altenrhein nad Jeziorem Bodeńskim. Przeniesienie produkcji samolotu do Szwajcarii wynikało z chęci obejścia narzuconych Niemcom przez traktat wersalski ograniczeń odnośnie do osiągów konstrukcji lotniczych po I wojnie światowej. Czas jaki poświęcono na projektowanie i budowę samolotu ustalono na 240 000 godzin. Pierwszy lot odbył się 12 lipca 1929 roku z załogą złożoną z 14 osób. Piloci oblatywacze to: Schulze-Frohlinde oraz Richard Wagner. Każdy kolejny lot był wykonywany przy zwiększonym załadunku. 21 października 1929 roku wykonany został lot ze 169 osobami na pokładzie w tym ze 150 pasażeramiHistorische Aufnahmen der Dornier Do X – film na YouTube.. Pobito wówczas rekord ludzi na pokładzie na kolejne 20 lat. Dodatkowo samolot po 50 sekundowym rozbiegu wzbił się na wysokość 200 metrów i krążył nad jeziorem z prędkością 170 km/h. Przy następnych próbach osiągnięto prędkość maksymalną 214 km/h z masą startową 56 ton. Wykazano wówczas zbyt małą moc silników i poszukiwano zastępczych jednostek napędowych z importu. Wybrano Curtiss GV1570 Conqueror o mocy 624KM, które jednak posiadały większą masę i podniosły zdolności samolotu w nieznacznym stopniu. W październiku 1930 roku dokonano rejestracji samolotu, który otrzymał numer rejestracyjny D-1929. Po odrzuceniu przydatności samolotu przez Marynarkę Wojenną skierowano ją do lotów przez Ocean Atlantycki.
Lot przez ocean Zaplanowany przelot miał mieć długość 10 000 km z Niemiec do Nowego Jorku. Podzielono lot na kilka etapów pod dowództwem Friedricha Christiansena. Do X wyleciał z Altenrhein 5 listopada 1930 roku przelatując 768 km w 5h i 5 minut do Amsterdamu lecąc blisko Renu w przypadku konieczności lądowania. W celach reklamowych samolot trafił do Rotterdamu i Calshot. Tam wizytował na nim Edward VIII Windsor. Następnie odleciano przez Francję do Hiszpanii i Portugalii. W trakcie pobytu w Lizbonie lewe skrzydło spłonęło tracąc poszycie. Czas naprawy trwał ponad 6 tygodni, a za przyczynę podano gorącą rurę wydechową z silnika, która stykała z plandeką ochroną. Kontynuację lotu rozpoczęto w styczniu 1931 roku. Z powodu ciężkich zimowych warunków na północnym Atlantyku skierowano się na południe do Las Palmas przelatując 1334 km w siedem godzin. Panujący sztorm uszkodził prawe skrzydło i głównych wręg kadłuba co uziemiło samolot na trzy miesiące do końca kwietnia 1931 roku. Samolot po naprawie skierowano do Gwinei Portugalskiej co pozwoliło na próby w ciepłym klimacie na prośbę ministra przemysłu lotniczego Włoch - Italo Balbo. Próby trwały trzy tygodnie na wyspie Bolama na archipelagu Zielonego Przylądka. 4 czerwca 1931 roku po zmniejszeniu masy samolotu wystartowano do przelotu z Porto Praia do Fernando de Noronha. Odległość 2324 kilometrów pokonano w 13 godzin i 13 minut. 20 czerwca 1931 roku udało się dolecieć do Rio de Janerio.Tam wykonywano loty pokazowe dla specjalistów branży lotniczej oraz przedstawicieli władz. Przed wylotem do Nowego Jorku nastąpił kryzys gospodarczy w Niemczech co wstrzymało przelot na około 4 tygodnie z powodu braków funduszy. W celu pomocy zgłosiły się linie Syndicato Condor oraz American Airways, które zabezpieczały łączność radiową, obsługę lotniskową, prognozę pogody oraz obsługę pasażerów i poczty. Przelot odbył się po trasie przez Kubę i Miami, aż 27 sierpnia 1931 roku doleciano do Nowego Jorku. Po dotarciu do celu konieczny był remont silników trwający 9 miesięcy. Sama łódź była wówczas udostępniona zwiedzającym. 19 maja 1932 roku wystartowano do Berlina. Powrotna droga przebiegała przez Nową Fundlandię, Azory, Portugalię, Hiszpanię i Francję do Müggelsee w Berlinie, gdzie Christansen wraz z załogą przybyli 24 maja 1932 roku. Odległość 8870 km pokonano w 54 godziny i 27 minut. Wyprawa nie została podsumowana pozytywnie przez ciągły brak zainteresowania zakupem na świecie poza Włochami.
Loty pokazowe W okresie czerwiec-listopad 1932 rok samolot odwiedził 30 miast w Niemczech i Szwajcarii. Samolot wzbudzał zainteresowanie miejscowej ludności i był wykorzystywany propagandowo przez lokalne władze. Wiosną 1933 roku przemalowano samolot w barwy Lufthansy i wykonywano loty na trasie Wiedeń - Budapeszt - Istambuł. 29 kwietnia 1933 roku na pokładzie samolotu pojawił się Adolf Hitler. 9 maja 1933 roku doszło do katastrofy samolotu. Podczas lądowania pilot Horst Merz źle ocenił wysokość do lustra wody i podczas lądowania doszło do uderzenia ogona o powierzchnię wody wyłamując ogon z usterzeniem. W 1934 roku części przewieziono do Berlina gdzie od 1936 roku były wystawione w Muzeum Lotnictwa w Berlinie. W nocy z 23 na 24 listopada 1943 roku eksponat został zniszczony w wyniku bombardowania aliantów. Resztki samolotu eksponowane są w muzeum Dorniera w Fridrichshafen.
Wizyta w Gdańsku Od 6 do 13 lipca 1932 r. Do X przebywał w nieczynnym już wówczas porcie wodno-lotniczym w Górkach Wschodnich pod Gdańskiem. Łódź latająca została wówczas udostępniona do zwiedzania przyciągając tłumy, a 12 lipca 1932 odbyła lot okrężny nad SopotemPrzed wojną samoloty lądowały we Wrzeszczu i na Wiśle.. Przywitanie załogi dokonał Ernst Ziehm.
Włoskie samoloty Do X2 i X3 Celem zakupu samolotów dla Włoch był przewóz pasażerów nad regionem Morza Śródziemnego. Otrzymać je miały linie lotnicze SANA latające pomiędzy: Genuą, Neapolem, Rzymem i Trypolisem. Pierwsza z łodzi dostała Do X2 otrzymała nazwę "Umberto Maddalena" i rejestrację I-REDI z datą oblotu - 16 maja 1931 roku. Drugi egzemplarz Do X3 otrzymał imię "Alessandro Guidoni" i rejestrację I-ABBN, który oblatano 13 maja 1932 roku. Oba samoloty otrzymały włoskie silniki Fiat 22R V12 o mocy 550KM w liczbie dwunastu sztuk. Były one cięższe o 2 tony w porównaniu do niemieckiego Do X1. Wysokie koszty użytkowania samolotów spowodowały wycofanie ich z użytkowania do przewozu pasażerów. Skierowano do eskadry bombowej gdzie planowano przeprowadzać testy przydatności. Początkowo stacjonowały w porcie w La Spezia, a następnie w ramach lotów zmieniały miejsce stacjonowania jednostki. W 1934 roku Do X2 po twardym lądowaniu utracił część ogonową. Po remoncie podjęto decyzję w 1935 roku aby obie maszyny zakonserwować w porcie Marina di Pisa, a później zezłomować.
Konstrukcja Do X był górnopłatem zbudowanym z duraluminium. Kadłub był podzielony na trzy poziomy pokładowe z czego najniższy stykał się bezpośrednio z wodą o hydrodynamicznym kształcie. Przednia część posiadała ostrą końcówkę z skośną stwą i szpiczastymi wręgami, które przechodziły w płaskie dno. Ściany z lekkim pochyłem. Dół kadłuba dla ułatwienia startu posiadał poprzeczny redan co redukowało znaczenie fal. Na burtach zamontowano dwa pływaki o objętości 43,5 m³. Kadłub składał się z 58 poprzecznych wręg o rozstawie 70 cm. Powierzchnia przekroju poprzecznego głównej wręgi to 17,2 m². Nowy element konstrukcji jaki zastosowano to dźwigar stępki o wysokości maksymalnej 2,12 metra i długości 23,3 metra. Zapewniał on usztywnienie konstrukcji. Pojemność kadłuba z pływakami to 400 m³. Długość kadłuba to 40,1 m, szerokość z pływakami to 10 m, wysokość maksymalna to 6,4 m. Zanurzenie bez obciążenia to 80 cm, a przy masie startowej to 105 cm. Skrzydła prostokątne o lekko zaokrąglonych końcach o rozpiętości 48 metrów i cięciwie 9,5 m. Zamontowano je na górnej części kadłuba z oparciem na skośnych linach odciągowych. Elementy mocujące silniki wykonano z wytrzymałej stali. Główny element skrzydeł to trzy dźwigary. Żebra w skrzydłach umieszczono na dystansie od 280 do 360 cm. W okolicach silników zastosowano metalowe pokrycie skrzydeł, a na pozostałej powierzchni tkaniną lnianą pomalowaną aluminiową farbą. Maksymalna grubość skrzydła to 128 cm. Do mocowania zastosowano wewnętrzne śruby. Lotki na końcach krawędzi skrzydła z wbudowanym trymerem. Nie zastosowano klap, zastrzałów i slotów. Usterzenie poziome miało powierzchnię 53,4 m² na wysokości 6 metrów nad lustrem wody. Usterzenie pionowe miało powierzchnię 19 m². Na wyposażeniu posiadano 100 kg kotwicę, pontony, liny holownicze i pompy wodne.
Podział na pokłady