Lewin Brzeski (tuż po wojnie LubieńPierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w 1945 r., Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()) – miasto w województwie opolskim, w powiecie brzeskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Lewin Brzeski. Miasto jest położone na Nizinie Śląskiej nad Nysą Kłodzką.

Pod względem historycznym Lewin Brzeski leży na Dolnym Śląsku. Uzyskał lokację miejską przed 1284 rokiemRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 46-47.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 roku miasto miało 5585 mieszkańców.

Nazwa miasta Według niemieckiego nauczyciela Heinricha Adamy’ego nazwa miejscowości pochodzi od staropolskiej nazwy polowania – łowiectwa. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako pierwotną zanotowaną nazwę miejscowości (wówczas wsi) jako Łowic, podając jej znaczenie Jagerdorf – „wieś łowczych, myśliwych”.

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis () spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w obecnej polskiej formie LewinLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.H. Markgraf, J. W. Schulte, Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau 1889..

W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym Bolesława opolskiego z dnia 1 września 1310 roku miasto wymienione jest pod nazwą LewinGeorg Korn, Breslauer Urkundenbuch, Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, s. 83..

W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Lewinum. Szwajcarski kartograf i geograf Mateusz Merian w swoim dziele „Topographia” wydanym w 1650 r. podaje dwie zgermanizowane formy nazwy miejscowości: Löben oraz Löwen; podaje również dwie zniekształcone polskie nazwy Lewyn oraz LevinTopographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae, Merian, Frankfurt am Main 1650, s. 159..

Historia Powstanie osady było uwarunkowane położeniem w pobliżu przeprawy przez Nysę Kłodzką. Prawa miejskie w XIII w. za sprawą pierwszego właściciela, Bogusza z Pogorzeli, który w 1250 r. lokował miasto, potwierdzenie praw miejskich 1333 r. przez księcia Bolesława III z Brzegu.

Do 1675 r. miasto należało do księstwa legnicko-brzeskiego. Od 1329 r. jako lenno korony czeskiej. W latach 1526–1741 Lewin Brzeski był pod władaniem Habsburgów austriackich. Po tym okresie (w wyniku wojen śląskich) z większością Śląska przeszedł pod panowanie pruskie.

W XVIII w. do miasta przybyli Żydzi. W 1880 r. powstał tu cmentarz żydowski. Do 1937 r. w miejscowości mieszkało już tylko 30 Żydów.

W okresie II wojny światowej na stacji kolejowej pracowali jeńcy z Obozu Pracy Brieg-Pampitz m.in. Mieczysław Dukalski ps. "Zapora".

W 1945 r. po ucieczce i wypędzeniu Niemców miasto przeszło pod kontrolę polską i przywrócono mu historyczną nazwę Lewin, z dodanym przymiotnikiem Brzeski od pobliskiego miasta Brzeg. Został ponownie zasiedlony przez Polaków, część z nich wypędzonych z byłej wschodniej Polski zaanektowanej przez Związek Radziecki, w szczególności z przedwojennych południowo-wschodnich rejonów Polski, Kołomyi, Stanisławowa i Lwowa.

W latach 1950–1953 na terenie miasta działała tajna antykomunistyczna organizacja młodzieżowa Podziemny Orzeł Wolności. W 2017 r. Mieczysław Józefczyk, skazany w 1953 r. na 7 lat więzienia za działalność w Podziemnym Orle Wolności, został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

1 marca 2015 r. przy kościele parafialnym pw. Wniebowzięcia NMP została odsłonięta tablica pamiątkowa Pamięci żołnierzy i działaczy podziemia niepodległościowego z lat 1939-1956, na której upamiętniono organizację Podziemny Orzeł Wolności oraz cichociemnych związanych z miastem: Alojzego Pawła Józekowskiego i Kazimierza Nieple.

16 września 2024 przepływająca przez Lewin Brzeski rzeka Nysa Kłodzka wylała powodując rozległe zniszczenia. Urodził się tu Alojzy Paweł Józekowski – żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, podpułkownik łączności, po szkoleniu dla cichociemnych w Wielkiej Brytanii.

Demografia thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Lewina Brzeskiego w 2014 roku

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: układ urbanistyczny miasta z zachowanym średniowiecznym układem ulic kościół ewangelicki pw. św. Piotra i Pawła, ul. Wojska Polskiego 5, z XIV wieku, XVI w., 1660 r. mogiły żołnierskie W. P. na cmentarzu rzymskokatolickim. ratusz, z 1837 r., XIX/XX r. zespół pałacowy, z poł. XVIII w. Pałac w Lewinie Brzeskim, barokowy z 1772 r., obecnie odrestaurowany park ogrodzenie z bramami dom, ul. Kilińskiego 11 (d. 3), z poł. XIX w. domy, ul. Kościuszki 3, 5, 9, 19 domy, ul. Matejki 5, 6, 8, 9, 10/10a (d. 12), 11, 12 (d. 14), z poł. XIX w. domy, ul. Pocztowa 3, 5, z poł. XIX w. domy w rynku, odrestaurowane: Rynek 2 (d. 3), 2 (d. 31), 3 (d. 4), 3 (d. 5), 4 (d. 6), 4 (d. 7), 5 (d. 8), 5 (d. 9), 6 (d. 10), 6 (d. 11), 7 (d. 12), 7 (d. 13), 8 (d. 14), 8 (d. 15), 12 (d. 20), 12 (d. 21), 13 (d. 22), 14 (d. 23), 15 (d. 24), 15 (d. 25), 17 (d. 29), 17 (d. 30), 18 (d. 32), 18 (d. 33), 21 (d. 38), 21 (d. 39), 22 (d. 40), 22a (d. 41), 23 (d. 42), 24 (d. 43), 26 (d. 45), 27 (d. 46), 27/28 (d. 44), z XIX w. spichrz, z 1756 r. inne zabytki: katolicki kościół Wniebowzięcia NMP marmurowy krzyż z 1617 lub 1677 r. upamiętniający zabójstwo

Transport

Miasto leży przy głównym szlaku kolejowym Wrocław – Katowice/Lubliniec, pomiędzy autostradą A4 a drogą krajową nr 94 Opole – Wrocław.

KS Olimpia Lewin Brzeski Klub piłkarski z siedzibą w Lewinie Brzeskim, założony w 1947 r. Aktualnie występuje w opolskiej A-Klasie w piłce nożnej. pełna nazwa: Klub Sportowy Olimpia Lewin Brzeski rok założenia: 16 czerwca 1947 r. barwy klubowe: biało-żółto-niebieskie adres: ul. Powstańców Śląskich 49, 49-340 Lewin Brzeski stadion: Stadion im. Mieczysława Kawiaka pojemność: 3500 (1500 miejsc siedzących) oświetlenie: brak wymiary boiska: 110 m x 69 m prezes: Adam Dziasek trener: Grzegorz Krzyżanowski autor herbu: Jakub Malicki Sukcesy: Awans do 4 ligi w 2008 r. (1. miejsce) 6. miejsce w IV lidze w 2009 r.

Wspólnoty wyznaniowe thumb|Kościół Wniebowzięcia NMP Kościół rzymskokatolicki: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Świadkowie Jehowy: zbór Lewin Brzeski (Sala Królestwa ul. Kasztanowa 7)

Ludzie związani z Lewinem Brzeskim

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona klubu Olimpia Lewin Brzeski Cmentarz żydowski w Lewinie Brzeskim Historia Żydów w Lewinie Brzeskim

Kategoria:Miasta w województwie opolskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku