Instytut Spraw Obywatelskich (ISO) – pozarządowa organizacja non-profit. Posiada spory segment publicystyczny oraz tworzy własne inicjatywy obywatelskie. Od 2020 r. organizacja wydaje „Tygodnik Spraw Obywatelskich".

Działalność Instytut Spraw Obywatelskich specjalizuje się w prowadzeniu kampanii obywatelskich, wśród których można wymienić m.in.:

Tiry na tory – celem inicjatywy było m.in.: działanie na rzecz przeniesienia towarów przewożonych samochodami ciężarowymi przez Polskę z dróg na kolej (tranzyt), wprowadzenie polityki transportowej przyjaznej ludziom i środowisku.

Wolne od GMO? Chcę wiedzieć! – celem inicjatywy było m.in.: wprowadzenie zakazu stosowania glifosatu w Polsce, działania na rzecz bezpiecznej żywności bez GMO, antybiotyków i pestycydów.

Lepszy transport – celem inicjatywy było m.in.: wprowadzenie rozwiązań przyjaznych dla pieszych oraz pasażerów komunikacji publicznej i kolei, zwiększanie świadomości na temat zagrożeń ze strony smogu samochodowego (PM1).

Centrum KLUCZ – celem inicjatywy było m.in.: wspieranie organizacji pozarządowych w ich działalności poprzez m.in. doradztwo prawne, marketingowe i księgowe, tworzenie rozwiązań systemowych wzmacniających sektor pozarządowy, np. zmiany w mechanizmie 1% podatku PIT oraz wprowadzenie 1% CIT dla organizacji pożytku publicznego.

Centrum Wspierania Rad Pracowników – celem inicjatywy było m.in.: wzmacnianie rad pracowników poprzez szkolenia i doradztwa, działania na rzecz nowelizacji ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji, kształtowanie kultury dialogu społecznego w zakładach pracy.

Dom to praca – celem inicjatywy było m.in.: zwiększanie świadomości Polek i Polaków na temat wartości nieodpłatnej pracy domowej, zmiana prawa pozwalająca dorabiać opiekunom osób niepełnosprawnych.

Kuźnia Kampanierów – celem inicjatywy było m.in.: formowanie, sieciowanie i wzmacnianie społeczników, którzy prowadzą kampanie obywatelskie.

Obywatele Kontrolują – celem inicjatywy było m.in.: kontrolowanie wdrażania technologii, np. wydobycia gazu łupkowego, promieniowania elektromagnetycznego, monitorowanie działalności korporacji z sektora chemiczno-farmaceutycznego.

Regionalny Ośrodek Debaty Międzynarodowej – celem inicjatywy było m.in.: przybliżanie mieszkańcom regionu łódzkiego zagadnień geopolityki i spraw międzynarodowych, w tym polskiej polityki zagranicznej.

Rewolucja energetyczna – celem inicjatywy było m.in.: promowanie innowacji energetycznych opartych na lokalnych, zrównoważonych i odnawialnych źródłach energii, sprzeciw wobec pozyskiwania energii elektrycznej i cieplnej ze spalania biomasy.

Obywatele decydują – celem inicjatywy było m.in.: wzmacnianie demokracji uczestniczącej, w której obywatele decydują częściej niż raz na cztery lata (obywatelskie ustawy i uchwały, referenda, panele obywatelskie).

Rada programowa Do rady programowej ISO w 2025 należeli: José Bové, Katarzyna Lisowska, Bernard Margueritte, Zygmunt Szczęsny-Górski, Jacek Wesołowski, Andrzej Zybała.

Publikacje Publikacje wydane przez Instytut

Raporty m.in. Polityka transportowa (2008/2009); GMO – z czym to się je? (2008/2009); Tiry na tory – towary na kolej (2010); Kobiety pracujące w domu o sobie (2011); Znakowanie żywności wolnej od GMO – propozycja dla Polski (2015); Tylko jeden, a procentuje. Raport na temat mechanizmu 1% podatku dochodowego (2015); Konstytucja dla obywateli (2015); 10 lat rad pracowników w Polsce. Co dalej? (2016); Odzyskajmy centra miast (2017); Czarna księga bioenergii (2019); Inicjatywa ustawodawcza obywateli (2020)

Ekspertyzy m.in. Single Transferable Vote (STV) (2015); Megaustawa 5G – Czy ta Księga rzeczywiście jest Biała? (2019); Rady pracowników (2020); 1% podatku od firm dla organizacji pożytku publicznego (2020)

Poradniki m.in. Tiry na tory – poradnik walczących społeczności (2012); Kuźnia Kampanierów – poradnik walczących społeczników (2013); Obywatele Kontrolują – poradnik walczących społeczności (2013); Obywatele decydują – poradnik działaczy obywatelskich (2014 i 2016); Centrum KLUCZ – poradnik dla prowadzących biznes społeczny (2014); Kuźnia Kampanierów 2 – poradnik walczących społeczników (2015); Kuźnia Kampanierów 3 – poradnik walczących społeczników (2019)

Książki Nowy Ustrój – Te Same Wartości (2011) Olaf Swolkień; Miasto w ruchu. Dobre praktyki w organizowaniu transportu miejskiego (2008) Jacek Wesołowski; Świat według Monsanto (polskie wydanie 2009) Marie-Monique Robin; Jak wygrywać kampanie – komunikacja dla zmian (polskie wydanie 2012) Chris Rose.

Gazety Aktywność Obywatelska, Peryskop (biuletyn dla Rad pracowników), Miasto w ruchu

Kontrowersje Instytut Spraw Obywatelskich (ISO) bywa krytykowany za publikacje i działania dotyczące 5G, szczepień, GMO czy pandemii COVID-19.

W analizie przeprowadzonej przez portal Dadalo w kwietniu 2025 poddano krytyce felietony Rafała Górskiego, prezesa ISO, wydawane przez organizację, za używanie technik retorycznych typowych dla teorii spiskowych.

Krytyka 5G W rządowym serwisie o 5G ukazała się polemika ekspertów (m.in. Instytutu Łączności), którzy kwestionowali tezy promowane przez współpracownika ISO Pawła Wypychowskiego, w tym dotyczące rzekomej konieczności masowej wycinki drzew pod 5G i szacunków kosztów technologii; autorzy zarzucali materiałom Instytutu uproszczenia i błędy merytoryczne. Jednocześnie na stronach ISO publikowano rozmowy i materiały podkreślające zasadę ostrożności i sprzeciw wobec liberalizacji norm pola elektromagnetycznego PEM w Polsce. W 2025 w „Tygodniku Spraw Obywatelskich” opublikowano także wywiad z działaczką przeciw „elektrosmogowi”, przedstawiający stacje bazowe jako zagrożenie zdrowotne, co spotyka się z krytyką środowisk naukowych wskazujących na zgodność sieci z normami międzynarodowymi.

W artykule portalu Antyweb autor Jakub Szczęsny zarzucił Rafałowi Górskiemu, prezesowi ISO, że w kontekście konsultacji rządowego projektu rozporządzenia w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, użył sformułowania „maszty emitujące elektrosmog”, co zostało określone przez część komentatorów jako powielenie fake newsa.

Krytycy wskazują, że pojęcie „elektrosmog” jest potoczne, a nieformalnie używane do określenia promieniowania pola elektromagnetycznego (PEM), które jest promieniowaniem niejonizującym — i że dotychczas nie wykazano naukowo, by normalny poziom PEM emitowany przez maszty telekomunikacyjne powodował udokumentowane szkody zdrowotne.

Podważanie bezpieczeństwa szczepień Na portalu ISO publikowano felietony i przedruki budzące kontrowersje w środowisku medycznym, m.in. teksty krytyczne wobec obowiązkowych szczepień oraz fragmenty książek i materiałów autorów znanych z narracji antyszczepionkowych. W 2025 Instytut promował również fragmenty książki Żółwie aż do końca. Czy warto szczepić dzieci? udostępnione przez Fundację Ordo Medicus, zawierające tezy o rzekomych „oszustwach” wokół badań nad bezpieczeństwem szczepionek. W innym artykule pojawiały się twierdzenia o rzekomym wywoływaniu autyzmu przez szczepionki. Tezy te leżą w sprzeczności z badaniami i opiniami środowisk naukowych.

Krytyka GMO W 2012 tygodnik „Polityka” zarzucił ISO prowadzenie finansowanej ze środków publicznych kampanii sprzeciwiającej się GMO „Naturalne geny” w sposób jednostronny, o charakterze propagandowym, opartym na materiałach i „ekspertach” krytykowanych przez środowiska naukowe; opisano również wydatki kampanii i zabiegi lobbingowe towarzyszące dystrybucji książek i filmów anty-GMO.

Pochodzenie pandemii COVID-19 W czasie pandemii COVID-19 Instytut Spraw Obywatelskich opublikował wywiad z lekarzem Zbigniewem Hałatem, którego działania i wypowiedzi wzbudzały kontrowersje w debacie publicznej. W wywiadzie stwierdził, że wirus SARS-CoV-2 mógł być „produktem inżynierii genetycznej” i potencjalnie stanowić broń biologiczną. W tekście powoływano się na hipotezy dotyczące nietypowej budowy białka kolca i możliwego laboratoryjnego pochodzenia wirusa. Tego rodzaju tezy spotkały się jednak z krytyką środowisk naukowych, wskazujących, że dostępne analizy genomu SARS-CoV-2 nie potwierdzają jego sztucznego pochodzenia, a większość badań uznaje naturalne przeniesienie wirusa ze zwierząt na ludzi za najbardziej prawdopodobne źródło pandemii.

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona Instytutu Spraw Obywatelskich

Kategoria:Fundacje w Łodzi