thumb|Pocisk balistyczny Prithvi Pocisk balistyczny – rodzaj pocisku, którego najistotniejszymi cechami są: lot po krzywej balistycznej z napędem silnikowym jedynie w początkowej części trasy oraz wyposażenie w układ kontroli i naprowadzania. W pierwszym etapie pocisk jest napędzany silnikami rakietowymi, dalsze etapy lotu odbywają się dzięki energii kinetycznej i grawitacyjnej nadanej pociskowi w fazie silnikowej. Pociski balistyczne mogą przenosić w głowicy bojowej broń konwencjonalną bądź masowego rażenia na duże odległości.

Geneza Pierwsze prace teoretyczne związane z balistyczną odmianą pocisku rakietowego, związane są z badaniami Konstantina Ciołkowskiego. W roku 1903 ten rosyjski uczony polskiego pochodzenia w artykule „Badanie przestrzeni świata przy pomocy urządzeń odrzutowych” (Issledowanije mirowych prostranstw rieaktiwnymi priborami) wyłożył teorię lotu rakiety z uwzględnieniem zmiany masy. W roku 1929 Ciołkowski opracował teorię ruchu rakiet wielostopniowych w ziemskim polu grawitacyjnym, sformułował podstawy teorii silnika rakietowego na paliwo ciekłe, zastosowanie w rakietach stabilizatorów żyroskopowych, chłodzenie komory spalania silnika rakietowego składnikami paliwa oraz zaprojektował wiele rakietowych mieszanek paliwowych.

W roku 1917 Robert Goddard ze Smithsonian Institution w USA opatentował wynalazek poprawiający w znaczny sposób wydajność zespołu napędowego przez dodanie do silnika rakietowego na paliwo ciekłe dyszy de Lavala. Rozwiązanie to podwajało ciąg silnika rakietowego przez zwiększenie prędkości gazów wylotowych i wywarło wielki wpływ na nieco późniejsze prace czołowych twórców napędu rakietowego – Hermanna Obertha i zespołu Wernhera von Brauna. thumb|Pierwszy seryjnie produkowany pocisk balistyczny Vergeltungswaffe-2 (V-2) W latach dwudziestych XX wieku, zespoły naukowe kilku krajów prowadziły badania i eksperymenty nad technologiami rakietowymi. Dzięki eksperymentom związanym z napędem rakietowym na paliwo ciekłe oraz systemami naprowadzania, na czoło badań nad technologiami balistycznymi wysunęły się jednak Niemcy. Prace zespołu Wernhera von Brauna, pozwoliły Niemcom na opracowanie kompletnej technologii i wdrożenie do produkcji rakietowego pocisku balistycznego V-2 (Vergeltungswaffe-2), który został pierwszym w historii rakietowym urządzeniem balistycznym, które nie tylko wdrożone zostało do produkcji, lecz także – w trakcie II wojny światowej – wykorzystane bojowo. Pocisk ten stał się następnie bazą i podstawą dalszego rozwoju cywilnych rakiet nośnych oraz balistycznych pocisków rakietowych zarówno w ZSRR, jak i w Stanach Zjednoczonych, które wkrótce stały się liderami rozwoju tych technologii.

Po zakończeniu wojny duża grupa naukowców i konstruktorów programu V-2 została aresztowana, wielu z nich – w tym kierujący programem Wernher von Braun – zostało przewiezionych do USA, gdzie stanowili następnie trzon personalny programu balistycznego US Army. Związek Radziecki dla przechwyconych przez siebie niemieckich specjalistów programu V-2 utworzył pierwotnie ośrodek naukowo-badawczy Institut Rabe w Bleicherode koło Nordhausen, gdzie mieli kontynuować swoją pracę. W ośrodku tym, obok Siergieja Korolowa, pod nadzorem pracował także jeden z przełożonych niemieckiego programu rakietowego w ośrodku Heeresversuchsanstalt w Peenemünde – Helmut GröttrupJoel Carpenter, Project 1947: The Ghost Rockets .. 22 października 1946 roku NKWD aresztowało jednak niemieckich naukowców wraz z rodzinami oraz specjalistami innych dziedzin techniki wojskowej i tę grupę około pięciu tysięcy osób wywieziono w głąb ZSRR, gdzie mieli kontynuować swoje prace pod ścisłym nadzorem.

W konsekwencji, niemieccy konstruktorzy V-2 wnieśli znaczący wkład do rozwoju zarówno amerykańskich, jak i radzieckich programów balistycznych. Rywalizacja między tymi dwoma państwami wkrótce stała się najsilniejszym motorem rozwoju technologii rakietowych pocisków balistycznych.

Podział pocisków balistycznych Rakietowe pociski balistyczne kategoryzowane są w zależności od ich zasięgu, rozumianego jako maksymalny dystans od punktu startu do celu, mierzony po powierzchni ziemi. Wiele krajów stosuje własne podziały w tym zakresie, jednakże dominującą role pełnią podziały stosowane w Stanach Zjednoczonych oraz Rosji, przy czym podział amerykański jest najpowszechniej rozpoznawalny. Pociski można sklasyfikować także ze względu na różne platformy wystrzeliwania

Podział amerykański Podział amerykański pocisków balistycznych wyróżnia 4 podstawowe grupy pocisków uszeregowane według zasięgu oraz jedną klasę pocisków wystrzeliwanych z pokładów okrętów podwodnych: thumb|Start pocisku balistycznego SLBM wystrzelonego z atomowego okrętu podwodnego Mariano G. Vallejo (SSBN-658) pociski międzykontynentalne (Intercontinental Ballistic Missile – ICBM): powyżej 5500 kilometrów pociski pośredniego zasięgu (Intermediate-Range Ballistic Missile – IRBM): 3000 do 5500 kilometrów pociski średniego zasięgu (Medium-Range Ballistic Missile – MRBM): 1000 do 3000 kilometrów pociski krótkiego zasięgu (Short-Range Ballistic Missile – SRBM): do 1000 kilometrów. pociski pola walki (Battlefield Short-Range Ballistic Missile – BSRBM): wyodrębnione w ramach grupy pocisków krótkiego zasięgu, zasięg do 150 kilometrów

W podziale amerykańskim istnieje także dodatkowa kategoria – pociski odpalane z pokładu okrętu podwodnego Submarine-launched Ballistic Missile (SLBM). Z uwagi na zasięg należałoby zakwalifikować je do kategorii ICBM, jednakże z uwagi na szczególną rolę tych pocisków, wynikającą z bardzo wysokiej zdolności przetrwania pierwszego uderzenia przeciwnika oraz ze skrytości ich przenoszenia, w tym także w pobliże granic państwa stanowiącego ich cel (a co za tym idzie, możliwością wykonania pierwszego obezwładniającego uderzenia atomowego), klasyfikuje się je jako odrębną grupę. Określone wyżej dystanse dostępne dla poszczególnych klas dotyczą maksymalnych zasięgów pocisków, które mogą być wykorzystane również do ataku na krótsze odległości, dotyczy to zwłaszcza klasy SLBM.

Podział rosyjski Klasyfikacja rosyjska wyróżnia 5 grup pocisków: strategiczne: powyżej 1000 kilometrów operacyjno-strategiczne: 500 do 1000 kilometrów operacyjne: 300 do 500 kilometrów operacyjno-taktyczne: 50 do 300 kilometrów taktyczne: do 50 kilometrów

Lot pocisku balistycznego Podstawową zasadą i warunkiem działania pocisku balistycznego jest nadanie mu takiej prędkości, która umożliwi wejście w najwyższe warstwy atmosfery, mniejszej jednak od pierwszej prędkości kosmicznej, która dla Ziemi wynosi 7,91 km/sFizykon.org: Pierwsza prędkość kosmiczna.. Przekroczenie pierwszej prędkości kosmicznej spowodowałoby jego wejście na orbitę okołoziemską i okrążanie planety zamiast sprowadzenia siłą grawitacji ku celowi.

Rakietowy pocisk balistyczny porusza się po parabolicznej krzywej balistycznej ze szczytem w najwyższej, egzosferycznej warstwie atmosfery ziemskiej, przy czym jego lot składa się z trzech etapów. fazy startowej (boost phase) – w której silniki rakietowe wynoszą pocisk na zadaną trajektorię oraz nadają mu prędkość niezbędną do pokonania założonej trasy po krzywej balistycznej; fazy środkowej (midcourse phase) – po wyczerpaniu paliwa rakietowego (bądź wyłączeniu silników – tzw. zerowaniu ciągu) pocisk, bądź oddzielone głowice poruszają się dzięki prędkości nadanej im w fazie startowej; fazy powrotnej (terminal phase, re-entry phase) – w której siła przyciągania ziemskiego skierowuje pocisk ku ziemi i jego celowi.

Czasami podział powyższy uzupełniany jest „podfazami”: poststartową (post-boost phase) oraz postśrodkową (post-midcourse phase). Pierwsza z nich następuje pomiędzy fazą startową a środkową po zakończeniu pracy silników startowych i odłączeniu się od ostatniego członu napędowego post-boost vehicle, czyli pojazdu mającego za zadanie wyprowadzenie głowic na właściwe dla nich trajektorie i uwolnienie ich wraz z urządzeniami wspierającymi przenikanie przez systemy obrony antybalistycznej (penetration aids).

Każdy z tych etapów cechuje się różnym czasem trwania, w zależności od zasięgu pocisku oraz jego założeń konstrukcyjnych, także parabola krzywej balistycznej może mieć charakter mniej lub bardziej płaski. W nowoczesnych pociskach ICBM czas trwania fazy startowej nie przekracza 180 sekund (300 s. przy mniej nowoczesnych), w systemach zaś krótkiego zasięgu, o znacznie bardziej płaskiej trajektorii, czas trwania fazy startowej jest znacznie krótszy. Przykładowo, w pocisku SRBM o zasięgu 600 km faza startowa trwa 90 sekund; faza silnikowa pocisku pośredniego zasięgu (IRBM) do 5500 km trwa do 120 sekund.

Podobnie, jak w fazie startowej (boost phase), także czas lotu w fazie środkowej (midcourse phase) uzależniony jest od zasięgu pocisku. W pociskach ICBM jest to najdłuższy odcinek drogi, trwający od 20 do 30 minut, w którym oddzielona od ostatniego członu napędowego głowica bojowa porusza się po obu stronach szczytu paraboli lotu dzięki energii nadanej jej w fazie startowej przez człony napędowe.

Czas trwania fazy powrotnej uzależniony jest zarówno od zasięgu pocisku, jak też stopnia technicznego zaawansowania pocisku w zakresie jego zdolności do przenikania obrony antybalistycznej. W fazie tej pocisk, bądź jego głowica, powraca w gęste warstwy atmosfery i pokonując stawiany przez nie opór oraz rosnącą temperaturę, dokonuje ostatecznego naprowadzenia się na założony cel, atakując go za pomocą ładunku konwencjonalnego bądź masowego rażenia.

Rodzaje napędu Rakietowe pociski balistyczne mogą być napędzane różnymi typami silników. Zasadniczo wyróżnia się w tym zakresie 3 kategorieWeapons of Mass Destruction (WMD): Ballistic Missile Basics .: napęd na paliwo ciekłe, napęd na paliwo stałe oraz napęd hybrydowy. Zwykłe chemiczne silniki rakietowe korzystają z paliwa oraz utleniacza, czasami z dodatkiem katalizatorów w celu przyspieszenia reakcji chemicznej pomiędzy paliwem a utleniaczem. Każdy z rodzajów napędów ma zarówno wady, jak i zalety, czyniące je właściwym dla określonych zastosowań i bezużytecznym dla innych.

Napęd na paliwo ciekłe Silniki napędowe na paliwo ciekłe, w celu wytworzenia ciągu, spalają dwa osobno przechowywane ciekłe materiały chemiczne – paliwo i utleniacz. Napęd kriogeniczny używa jako paliwa i utleniacza skroplonego i przechowywanego w niskiej temperaturze gazu, najczęściej ciekłego wodoru oraz ciekłego tlenu. Ciekłe paliwo napędowe wymaga specjalnych izolowanych zbiorników oraz przewodów umożliwiających gazowi parowanie. Obydwie substancje są pompowane do komory rozprężenia, następnie do komory spalania, gdzie są mieszane i gdzie następuje zapłon iskrowy, bądź za pomocą ognia. Gwałtownie rozprężające się gazy, powstałe na skutek spalania, odprowadzane są do dysz, dając w ten sposób pożądany ciąg. Paliwo kriogeniczne musi być utrzymywane w bardzo niskiej temperaturze, tankowanie zaś następuje tuż przed startem. Ciekłe gazy – zwłaszcza wodór, mają najlepszy możliwy stosunek energii spalania do ich masy, nieosiągalny dla innych paliwICBM Fundamentals .. napęd na paliwo hipergolowe wykorzystuje kompozycję paliwa i utleniacza, której zapłon następuje w wyniku kontaktu jednego komponentu z drugim, bez udziału iskry, bądź ognia. Paliwa hipergolowe są bardzo reaktywne, stąd wymagają specjalnych zbiorników i urządzeń bezpieczeństwa. Zapłon w tego rodzaju napędzie następuje w temperaturze pokojowej, przez co nie wymaga specjalnych urządzeń niezbędnych przy napędzie kriogenicznym. Paliwa jednoskładnikowe (monopropelanty) – spełniające funkcję zarówno paliwa, jak i utleniacza w jednym składniku. Ze względu na swą naturę, paliwa jednoskładnikowe są niestabilne i bardzo niebezpieczne. Najczęściej używane są w silnikach uzupełniających, służących do tzw. „dopalania”, tzn. korekty trajektorii lotu pocisku po zakończeniu pracy silników napędowych (burn out)