Matriarchat – hierarchiczny ustrój społeczny i polityczny, w którym władzę sprawują kobiety. Termin ten został wprowadzony przez Johanna Jakoba Bachofena w 1861 roku w jego dziele Das Mutterrecht.
Hipoteza matriarchatu Wielu teoretyków matriarchatu, m.in. Robert Graves, Marija Gimbutas, John Ferguson McLennan, Heide Göttner-Abendroth, przyjęło, że społeczności prehistoryczne były skoncentrowane wokół kobiety i prawdopodobnie w tym też okresie panował matriarchat. Badacze wiążą rozwój matriarchatu z powstaniem społeczności kopieniaczych. W społecznościach takich znaczenie przypisywane pierwotnie mężczyznom-żywicielom (myśliwi) przechodziłoby na kobiety-żywicielki, o których sądzi się, że wynalazły pierwsze narzędzia rolnicze.
Jedną z przesłanek na rzecz matriarchatu miały być tzw. Wenus z Laussel oraz 30 tysięcy jej podobnych figurek pochodzących z neolitu, przedstawiających kobietę z wydatnymi piersiami, udami, brzemiennym brzuchem i wyraźnie zaznaczonym sromem. Figurek z tego okresu przedstawiających mężczyzn jest zaledwie około tysiąca.
Kontrowersje Henri Delport i Sarah M. Nelson twierdzą wszakże, że tego typu wyobrażenia były po prostu prehistoryczną pornografiąHenri Delporte, L'image de la femme dans l'art préhistorique, Éditions Picard, Paryż, 2. wydanie 1993 (1. wydanie 1979), . Również w dzisiejszych czasach wyobrażeń nagich kobiet jest kilkadziesiąt razy więcej niż analogicznych przedstawień mężczyzn, co nie oznacza, że obowiązuje matriarchat. Peter J. Ucko wykazał już w latach 60. XX wieku błędy w interpretacji figurek z Bliskiego Wschodu i Krety, wskazując, że pomimo tego, iż w różnych wykopaliskach figurek z wyraźnie zarysowanymi cechami kobiecymi było więcej niż wyraźnie męskich, to najliczniejszą grupę stanowiły figurki bez wyraźnie zarysowanej płci.
Inni badacze wskazali, że w ikonografii kultury minojskiej nie występuje tematyka związana z macierzyństwem, które miało odgrywać wielką rolę w kulcie Wielkiej Bogini, postaci kluczowej dla teorii matriarchatu. Poza tym popularność żeńskiego bóstwa nie wpływa automatycznie na pozycję kobiet w społeczeństwie. Przykładem jest Grecja epoki klasycznej z wieloma popularnymi boginiami i jednocześnie dość niską pozycją kobiet.
Obecnie wśród antropologów i socjologów panuje konsens, że matriarchat w formie zaproponowanej w teoriach z XIX wieku nigdy nie istniał.
Przedwojenny polski historiozof Feliks Koneczny w swoim opus magnum pt. "O wielości cywilizacji" podjął się krytyki matriarchatu. Zdaniem Konecznego system taki nigdy nie istniał - jako dowód przedstawia on fakt, że nawet w najprymitywniejszych wspólnotach ludzkich (jako przykład podaje Hotentotów) władzę nad dziećmi, integrowaną z własnością, sprawuje ojciec - mimo że według badań Bronisława Malinowskiego wśród ludów pierwotnych nie istnieje skojarzenie stosunku płciowego z ciążą (a więc nie ma koncepcji biologicznego ojcostwa).
Matrylinearny system pokrewieństwa W przeszłości z matriarchatem był przez wielu badaczy mylony matrylinearny system pokrewieństwa. Współcześnie najbardziej znanym przypadkiem tego wciąż jeszcze funkcjonującego systemu są ludy: Mosuo (oficjalnie klasyfikowani jako podgrupa Naxi) żyjący w północno-zachodniej części prowincji Junnan w Chinach oraz Tuaregowie, zamieszkujący obszary Sahary. Znane są także przypadki, gdy kobiety mogą skutecznie rywalizować z mężczyznami o władzę w społeczeństwach zorganizowanych patriarchalnie (np. Indianki w takich ludach jak Irokezi, Huroni, Nawahowie i Hopi w Ameryce Północnej, czy też cesarzowe wdowy w krajach dawnej Azji).
Zobacz też
Bogini Matka Buszmeni Film „Matriarchat” Hotentoci - Khoikhoi Przypisy
Bibliografia w języku polskim
w innych językach Henri Delporte, L'image de la femme dans l'art préhistorique, Éditions Picard, Paryż, 2. wydanie 1993 (1. wydanie 1979), .
Kategoria:Psychologia społeczna Kategoria:Ustroje polityczne Kategoria:Socjologia i antropologia rodziny Kategoria:Kobieta Kategoria:Gender studies