Wietnamczycy wywodzą swoją państwowość od przodków Żółtego Cesarza (wiet. Hoàng Đế), tego samego, który jest uważany za założyciela Chin. Tradycja wietnamska wyznacza rok 2879 p.n.e. jako początek zorganizowanego państwa. Daje to imponujący okres blisko 5 tysięcy lat historii. Z tego jednak tylko trochę więcej niż 2 tysiące jest udokumentowane w kronikach, a pojedyncze wzmianki w kronikach chińskich wydłużają ten okres jeszcze o kilkaset lat – do około 500 r. p.n.e.

Połowa okresu udokumentowanego przypada na okupację chińską, która mimo licznych powstań trwała ponad 1000 lat – od 111 r. p.n.e. do 938 r. n.e. W połowie XIX w. Wietnam został podbity przez Francję i włączony do Indochin Francuskich. Okres kolonialny i postkolonialny zakończył się dla Wietnamu w drugiej połowie XX w. serią morderczych wojen indochińskich.

Prehistoria frame|Wędrówki ludów w Azji Południowo-Wschodniej Wietnamczycy, lud austroazjatycki z grupy mon-khmer, do swojej kolebki narodowej w dolinie Rzeki Czerwonej przywędrowali ok. 10 tys. lat temu z doliny Mekongu, rozprzestrzeniając się początkowo w kierunku północnym, na terenach dzisiejszych południowych Chin, o czym świadczą liczne stanowiska archeologiczne kultury Đông Sơn. Tereny Wietnamu Środkowego zostały zasiedlone stosunkowo późno, bo dopiero w drugiej połowie I tysiąclecia p.n.e., przez żeglarzy austronezyjskich. Przypisywane im stanowiska archeologiczne kultury Sa Huỳnh wykazują duże związki ze stanowiskami na Borneo i nikłe z kulturą Đông Sơn. Przypuszczalne kierunki rozprzestrzeniania się ludności na terenie Indochin przedstawia mapkaWedług obecnych poglądów Austronezyjczycy opuścili kontynent azjatycki przez Tajwan, a następnie przez Filipiny i Wyspy Sundajskie rozprzestrzenili się po półkuli południowej od Madagaskaru po wyspę Wielkanocną. Bellwood, Peter The origins and dispersal of agricultural communities in Southeast Asia. w: Southeast Asia. From Prehistory to History. Ian Glover, Peter Bellwood, Routledge, 2004, s. 21 ..

Początki państwowości thumb|Położenie państwa Văn Lang Na kształtowanie się kultury wietnamskiej od samego początku duży wpływ wywierał północny sąsiad. Znajduje to odbicie w mitologii i przekazach tradycyjnych, według których dynastia królów Hungów (Hồng Bàng), władająca pierwszym państwem wietnamskim , pochodziła w prostej linii od Thần Nônga (chiń.: Shennonga), mitycznego cesarza chińskiego. Thần Nông podzielił Ziemię między dwóch synów. Starszy Đế Nghi dostał tereny na północ od rzeki Jangcy, a młodszy Lộc Tục na południe. W 2879 r. p.n.e. Lộc Tục przyjął imię Kinh Dương Vương, jako władca królestwa Xích Quỷ, który to fakt jest uważany za punkt początkowy historii Wietnamu. Pierwszy z królów Hungów, Hùng Vương był jego wnukiem, synem – Władcy-Smoka, uważanego za ojca narodu wietnamskiego (porównaj mit o 100 Yue). Mit ten wykazuje daleko idące podobieństwa, również chronologiczne, do chińskiego mitu o Żółtym Cesarzu. Według tradycji Hungowie panowali do 258 r. p.n.e., kiedy to , władca, sąsiadującego z Văn Lang od północy, państwa Tây Âu, zajął ich terytorium, tworząc zjednoczone królestwo Âu LạcOld World Civilizations, s. 83..

Pierwsze pisemne wzmianki o istnieniu wietnamskich państw na południe od rzeki Jangcy pochodzą jednak dopiero z ok. 500 r. p.n.e. Systematyczne zapisy pojawiają się po roku 111 p.n.e., po całkowitym podporządkowaniu państwa Âu Lạc chińskiej dynastii HanOld World Civilizations, s. 88..

W roku 221 p.n.e. podzielone dotychczas Chiny zjednoczył pod swym berłem pierwszy w dziejach cesarz, Qin Shi Huang z dynastii Qin. Wkrótce potem jego ekspansja została skierowana również na południe. Mimo zaciętego oporu Wietnamczycy stracili część terenów, na których utworzono nowe prowincje Chin.

Po śmierci cesarza, korzystając z zamieszania, zarządzający południowymi prowincjami generał Zhao Tuo (wiet.: Triệu Đà) w 207 p.n.e. ogłosił się władcą niepodległego państwa Nanyue (wiet.: Nam Việt), obejmującego tereny południowych Chin, a z czasem również północnego Wietnamu. Jego następcy nie potrafili utrzymać władzy. Korzystając z destabilizacji politycznej państwa, w 111 r. p.n.e. Nam Việt zajęły wojska chińskiej dynastii Han, tworząc nową prowincję (wiet.: Giao Chỉ).

Okupacja chińska Chińska okupacja terytorium Wietnamu trwała ponad 1000 lat. Jest to czas wystarczająco długi, aby można było wyróżnić w nim okresy rządów łagodnych, jak i okresy terroru. Niemniej przez cały ten czas Wietnamczycy byli świadomi obcej dominacji, co skutkowało licznymi powstaniami narodowymi. Pamięć o niektórych jest żywa do dziś.

Powstanie „dwóch sióstr”

W 40 r. n.e. siostry i zebrały wokół siebie niezadowoloną z chińskich rządów wietnamską arystokrację i wystąpiły zbrojnie przeciwko Chinom. Bezpośrednią przyczyną była egzekucja męża Trưng Trắc z rozkazu namiestnika cesarskiego . W ciągu roku terytorium Giao Chỉ zostało wyzwolone, a Trưng Trắc ogłosiła się królem. W 42 r. na południe została skierowana armia cesarska pod dowództwem generała Ma Yuana. Wietnamczycy ponieśli klęskę i w maju 43 r. zostali ostatecznie rozbici. Siostry Trưng popełniły samobójstwo, topiąc się w rzece Hát. Wielu Wietnamczyków zostało deportowanych w głąb Chin. Wielu uciekło na południe, zasilając w ludność Lâm Ấp (chiń.: Lin Yi) – „Leśną Wioskę”, której historia jest wiązana z historią Czampy.

Chińskie kroniki dynastii Han wspominają Trưng Trắc jako straszliwą wojowniczkę, a w tradycji wietnamskiej uważa się, że wojna została przegrana tylko dlatego, że armia chińska poszła do boju nago, co skonfundowało skromne Wietnamki. Siostry Trưng otoczone są w Wietnamie ogromnym szacunkiem. Wiele ulic, placów, szkół itp. nazwanych zostało ich imieniem.

Wojownicza Bà Triệu

W 220 r. n.e. terytorium Wietnamu weszło w skład powstałego w wyniku rozpadu Chin królestwa Wu. W 248 r. na czele kolejnego powstania stanęła Triệu Thị Trinh, kobieta zwana Bà Triệu. W ciągu kilku miesięcy wyzwoliła terytorium i ogłosiła się królem, ale jeszcze tego samego roku została pobita przez armię Wu i popełniła samobójstwo. Tradycja ludowa przedstawia ją jako 3-metrową olbrzymkę z ogromnym biustem, jadącą na słoniu.

Pół wieku niepodległości

Mimo kolejnych zrywów większy sukces udało się osiągnąć dopiero w połowie VI w. W 542 r. wybuchło jedno z największych powstań wietnamskich przeciwko Chinom. Na czele stanął urzędnik cesarski . W ciągu dwóch lat zlikwidował chińską administrację, odparł dwie ekspedycje karne: w 542 i 543 r., a także wyprawę interwencyjną z południa, z powstałego tam pod koniec II w. państwa Lin Yi, i w 544 r. ogłosił się cesarzem państwa . Panował do 548 r., a założona przez niego Dynastia Wczesna Lý przetrwała do ponownego podboju chińskiego w 602 r.

W 618 r. władzę w Chinach objęła dynastia Tang, a w 679 r. prowincję Giao Chỉ przemianowano na An Nam, czyli Uspokojone Południe. Już sama ta nazwa świadczy o stosunkach panujących w cesarstwie. Podbite ludy zostały okrutnie spacyfikowane, a chińska władza rządziła twardą ręką.

Đại Việt – Wielki Wietnam W 907 r. dynastia Tang upadła, Chiny ogarnęła wojna domowa, a Wietnamczycy, korzystając z okazji, podjęli działania w celu uzyskania niepodległości. Na przeszkodzie stanęła nie tylko armia Południowych Hanów, ale również walka o władzę w tworzącym się państwie. Sytuację opanował generał Ngô Quyền. Udało mu się zjednoczyć naród, pozbyć zdrajców i w bitwie na rzece Bạch Đằng w 938 r. pokonać wojska Południowych Hanów, co ostatecznie utwierdziło niepodległość Wietnamu. W 939 r. Ngô Quyền ogłosił się królem. To wydarzenie uznawane jest za odrodzenie państwa wietnamskiego.

Kształtowanie się państwa

Po śmierci Ngô Quyềna w 944 r. walka o władzę wybuchła z nowa siłą, a państwo się rozpadło w wyniku tzw. „buntu 12 władców” (wiet.: Loạn 12 Sứ Quân). W 968 r. przewagę zdobył Đinh Bộ Lĩnh, ogłosił się cesarzem Đại Cồ Việt (Wielkiego Państwa Wietnamskiego) i założył dynastię Đinh. W trakcie swego panowania zreformował administrację i rozpoczął proces regulacji praw własności ziemi. W 979 Đinh Bộ Lĩnh został zamordowany, a władzę wkrótce potem przejął regent jego nieletniego syna, dowódca armii . Do tronu zgłosił także pretensję południowy sąsiad Wietnamu, państwo , utożsamiane przez część historyków z Czampą. Zabiegi dyplomatyczne nie przyniosły rezultatów. Spór rozwiązała wielka armia Lê Hoàna, która spustoszyła kraj sąsiada. Nieudana była również interwencja Chin. W 981 r. armia chińskiej dynastii Song została rozbita na rzece Bạch Đằng, w podobny sposób jak w roku 938.

Zabezpieczywszy granice Lê Hoàn ogłosił się cesarzem przyjmując imię Lê Đại Hành. Założona przez niego dynastia Wczesna Lê panowała do 1009 r., do przewrotu pałacowego, w którym tron zdobył dowódca gwardii pałacowej , założyciel dynastii Lý.

Dynastia Lý

Założyciel dynastii Lý, nazywanej też czasami „dynastią późną Lý”, przybrał imię . W 1010 r. nowy cesarz przeniósł stolicę państwa z Hoa Lư do miasta , którego nazwę (na pamiątkę cudownego widzenia cesarza) zmieniono na Thăng Long (Wzlatujący Smok, obecnie Hanoi). Wnuk Lý Thái Tổ, cesarz , w 1054 r. zmienił nazwę państwa na Đại Việt (Wielki Wietnam).

Dynastia Lý prowadziła wojny ze wszystkimi sąsiadami. Stosunki z Chinami ustabilizowały się dopiero w 1077 r., kiedy armia Songów wycofała się po kilku przegranych bitwach. Jeszcze korzystniej skończyła się wojna z Chiêm Thành. W wyniku kontruderzenia Wietnamczyków w 1069 r. do niewoli dostał się król tego państwa Dane dotyczące historii Czampy (zob. Historiografia Czampy) pochodzą z dwóch odrębnych typów źródeł: 1. kamiennych inskrypcji i innych archeologicznych znalezisk; 2. z kronik chińskich i wietnamskich. W klasycznych pracach historycy (Maspero, Coedès, Majumdar) zakładali jedność państwową Czampy i utożsamiali postaci władców z obu źródeł występujące w tym samym czasie. I tak postać Chế Cũ utożsamiana była z królem Czampy Rudrawarmanem III. Nie ma jednak na to żadnych dowodów. Według M. Vickery’ego państwo króla Chế Cũ nie ma nic wspólnego z hinduistycznymi ośrodkami położonymi w dolinie rzeki Thu Bồn i dalej na południe. Michael Vickery, „Champa Revised.” ARI Working Paper, No. 37, 2005,., który w zamian za uwolnienie zgodził się oddać część swojego terytorium. W wyniku tej transakcji południowa granica Wietnamu została przesunięta w okolicę 17 równoleżnika, co zapoczątkowało proces nazywany w Wietnamie nam tiến – marsz na południe, czyli stopniowe przejmowanie terytoriów należących do południowych sąsiadów. Również wojna z Khmerami w I połowie XII w. zakończyła się odparciem wroga w 1150 r.

Na początku XII w. coraz większą rolę w państwie zaczął odgrywać ród Trầnów. W 1226 r. 9-letnia Cesarzowa Wietnamu została zmuszona do poślubienia swojego rówieśnika z rodu Trầnów, Trần Cảnha, a następnie do zrzeczenia się tronu na jego rzecz, co ostatecznie zakończyło panowanie dynastii Lý.

Dynastia Trần

W imieniu nowego cesarza Trần Cảnha, który przyjął imię Trần Thái Tông, rządy objął przywódca rodu Trầnów, Trần Thủ Độ, który mianował się premierem małoletniego władcy. Aby ograniczyć możliwości uzurpacji, Trầnowie wprowadzili nową formę przekazywania władzy: cesarz abdykował na rzecz swego małoletniego syna, po czym rządził dalej jako cesarz-ojciec.

W drugiej połowie XIII w. Wietnam stał się celem ekspansji Mongołów. Terytorium Wietnamu wielokrotnie było najeżdżane przez armię mongolską. Podbite zostały państwa sąsiadujące z Wietnamem: Nanzhao – państwo Tajów w Junnanie, chińskie państwo dynastii Songów, a także leżące na południe od Wietnamu ziemie Czamów. Wojna, w wyniku której kraj został straszliwie spustoszony, zakończyła się w 1288 r. bitwą na rzece Bạch Đằng, w której Wietnamczycy zniszczyli flotę inwazyjną, wpędzając ją w tradycyjny sposób na wbite w dno bambusowe pale.