thumb|upright=1.5|Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1831 r. Mapa historyczna. Podział odpowiada okresowi z lat 1816–1844 thumb|upright=1.5|Podział administracyjny Królestwa Kongresowego w 1830 roku. Podział odpowiada okresowi z lat 1816–1844. Obwody dzieliły się dalej na powiaty. thumb|upright=1.5|Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1907 r. Podział z niewielkimi wyjątkami jest reprezentatywny dla lat 1867–1914. Większe zmiany dotyczą należących do guberni warszawskiej powiatów płońskiego i pułtuskiego, które do 1893 należały, odpowiednio, do guberni płockiej i łomżyńskiej. thumb|upright=1.5|Gubernie zachodnie i Królestwo Polskie w 1902 r. Mapa historyczna. thumb|upright=1.5|Podział administracyjny Królestwa Polskiego w 1914 r. (w rzeczywistości ukazany jest stan po 30 marca 1915 r., kiedy to wydzielono gubernię chełmską) Podział administracyjny Królestwa Polskiego w latach 1815–1918.

Historia 1815–1816 W latach 1815–1816 na terytorium Królestwa Polskiego w większości zachowano podział administracyjny Księstwa Warszawskiego; państwo było podzielone na 8 departamentów: departament kaliski departament krakowski departament lubelski departament łomżyński departament płocki departament radomski departament siedlecki departament warszawski

1816–1837

Od 1816 na 8 województw, a te na obwody i powiaty: województwo augustowskie (ze stolicą w Suwałkach) województwo kaliskie województwo krakowskie (ze stolicą w Miechowie, a potem w Kielcach) województwo lubelskie województwo mazowieckie (ze stolicą w Warszawie) województwo płockie województwo podlaskie (ze stolicą w Siedlcach) województwo sandomierskie (ze stolicą w Radomiu)

1837 7 marca 1837 Królestwo zostało podzielone na 8 guberni:

augustowską (ze stolicą w Suwałkach) kaliską krakowską (ze stolicą w Kielcach), od 15 czerwca 1841 kielecką lubelską mazowiecką (ze stolicą w Warszawie) płocką podlaską (ze stolicą w Siedlcach) sandomierską (ze stolicą w Radomiu)

1842 W 1842 na mocy ukazu z 11 października obwody zamieniono na powiaty, a dotychczasowe powiaty na okręgi sądowe.

1845 Reforma z 21 sierpnia 1844 roku zniosła część guberni, łącząc je z innymi, przez co liczba guberni spadła. Poza tym zmieniono nazwę kilku innych. Od 1 stycznia 1845 roku Królestwo dzieliło się na gubernie:

augustowską (w dotychczasowym kształcie) lubelską (z połączenia dawnej lubelskiej i podlaskiej) płocką (w dotychczasowym kształcie) radomską (z połączenia dawnej kieleckiej i sandomierskiej) warszawską (z połączenia dawnej mazowieckiej i kaliskiej)

1863 W czasie powstania styczniowego Rząd Narodowy dnia 28 marca 1863 r. ogłosił Regulamin władz administracyjnych w byłym Królestwie Kongresowym. Według regulaminu byłe Królestwo Kongresowe dzieliło się na osiem województw w granicach z 1816 r. oraz trzydzieści dziewięć powiatów. Rozdzielono i uniezależniono od siebie władze cywilne i wojskowe. Wzajemne stosunki między władzami cywilnymi i wojskowymi regulował dekret Rządu Narodowego z 23 VI 1863 r.

1867 Kolejna reforma z 1867 roku ponownie podzieliła większe gubernie na mniejsze. Przywrócenie stanu sprzed 1844 roku nie było proste – nastąpiły bowiem w stosunku do niej pewne korekty w przynależności niektórych powiatów. Ponadto z guberni augustowskiej wydzielono gubernię łomżyńską, a pozostałą część przemianowano na gubernię suwalską. Z guberni radomskiej wydzielono nową gubernię – kielecką. Wydzielono też gubernię piotrkowską kosztem warszawskiej i radomskiej. Liczba guberni wzrosła do 10:

kaliska kielecka lubelska łomżyńska piotrkowska płocka radomska siedlecka suwalska warszawską

Wprowadzono nową sieć powiatów, a ich liczbę zwiększono do 85. Wszystkie powiaty otrzymały nowe granice.

Oprócz tego, tworzono nowy szczebel administracji – gminy zbiorowe.

1870 Postanowieniami Komitetu Urządzającego w Królestwie Polskim w latach 1869–1870 z ogólnej liczby 452 miast 336 odebrano prawa miejskie i zaliczono do osad, włączając do istniejących gmin wiejskich lub tworząc z nich osobne osady stanowiące gminy. 335 zdegradowano w 1870 roku, a jedno (Stawiski) w 1871.

1879 W guberni warszawskiej zniesiono 11 marca 1879 powiat górnokalwaryjski, włączając jego obszar do powiatu grójeckiego.

1883 W ramach korekty reformy miejskiej z 1869–1870, miasto Górę Kalwarię zdegradowano i zamieniono w osadę.

1886 Powiat sieradzki w guberni kaliskiej powiększono kosztem powiatu tureckiego w tejże guberni, kiedy przynaleźność administracyjną zmieniły miasto Warta i gmina Bartochów.

1887 Gubernię kielecka (powiat będziński) powiększono kosztem guberni kieleckiej (powiatu opatowskiego), kiedy przynaleźność administracyjną zmieniła gmina Nowa Słupia.

1888 W ramach korekty reformy miejskiej z 1869–1870, miasto Zawichost zdegradowano i zamieniono w osadę.

1889 Gubernię warszawską (powiat radzymiński) powiększono kosztem guberni siedleckiej (powiatu węgrowskiego), kiedy przynaleźność administracyjną zmieniła gmina Kamieńczyk.

1890 Gubernię piotrkowską (powiat kielecki) powiększono kosztem guberni radomskiej (powiatu olkuskiego), kiedy przynaleźność administracyjną zmieniła gmina Kromołów.

Obszar Warszawy powiększono przez wcielenie Nowej Pragi, Targówka i Kamionka.

1891 Obszar Radomia powiększono przez wcielenie części osad Dzierzków, Glinice i Mariackie.

1893 Mała reforma w 1893 roku powiększyła gubernię warszawską kosztem płockiej (powiat płoński) i łomżyńskiej (powiat pułtuski).

1903 Obszar Warszawy powiększono przez wcielenie folwarku Mokotów-Murowanka.

1905 Powiat hrubieszowski w guberni lubelskiej powiększono kosztem powiatu tomaszowskiego w tejże guberni, kiedy przynaleźność administracyjną zmieniła gmina Dołhobyczów.

Obszar Radomia powiększono przez wcielenie w całości osad: Dzierzków, Glinice i Mariackie.

1906 Obszar Łodzi powiększono przez wcielenie wsi: Żubardź, Doły, Widzew (częściowo), Dąbrowa (częściowo), Dąbrówka Mała, Chojny (częściowo), Rokicie Stare (częściowo), Karolew, Rokicie Nowe (częściowo) i Bruss.

Obszar Kalisza powiększono przez wcielenie wsi: Tyniec, Chmielnik, Dobrzec Mały, Wydory, Ogrody Duchowskie, Ogrody Starościńskie, Czaszki i Rypinek.

1907 Obszar Siedlec powiększono przez wcielenie wsi Stara Wieś.

1912 6 lipca 1912 utworzono gubernię chełmską z części guberni siedleckiej i lubelskiej. Jednocześnie gubernia siedlecka została zlikwidowana przez włączenie głównie do guberni lubelskiej oraz częściowo do guberni łomżyńskiej (tylko powiat węgrowski).

1915 Gubernię chełmską wyłączono w 1915 roku ze składu Kraju Nadwiślańskiego, przyłączając do Rosji.

Po pokonaniu Rosji państwa centralne podzieliły okupowane terytorium Królestwa Polskiego na dwie strefy: niemiecką i austriacką. W strefie austriackiej utworzono z dniem 1 września 1915 r. Generalne Gubernatorstwo z siedzibą najpierw w Kielcach, potem w Lublinie, a w strefie niemieckiej utworzono z dniem 8 września 1915 r. Generalne Gubernatorstwo Warszawskie. W skład Królestwa Polskiego nie weszły gubernia suwalska i powiaty włodawski, radzyński, bialski i konstantynowski z guberni siedleckiej.

Na terenie obu generalnych gubernatorstw zniesiono podział na gubernie, lecz zachowano podział na powiaty. Na terenie Generalnego Gubernatorstwa Lubelskiego zniesiono zmiany granic spowodowane utworzeniem guberni chełmskiejhttps://rcin.org.pl/igipz/Content/41838/WA51_50581_r1956-z4_Dokumentacja-Geogr.pdf.

Podział administracyjny z 1816 Zachowujący (z małymi zmianami) granice powiatów z okresu Księstwa Warszawskiego, wprowadzony dekretem namiestnika Królestwa Polskiego gen. Józefa Zajączka z 16 stycznia 1816: województwo augustowskie ze stolicą w Suwałkach – 5 obwodów, 7 powiatów obwód augustowski powiat dąbrowski z siedzibą w Suwałkach powiat biebrzański z siedzibą w Szczuczynie obwód kalwaryjski powiat kalwaryjski obwód łomżyński powiat łomżyński powiat tykociński obwód mariampolski powiat mariampolski obwód sejneński powiat sejneński województwo kaliskie – 5 obwodów, 11 powiatów obwód kaliski powiat kaliski powiat warciański obwód koniński powiat koniński powiat pyzdrski (z części dawnego pyzdrskiego i powidzkiego) obwód sieradzki powiat sieradzki powiat szadkowski obwód wieluński powiat częstochowski powiat ostrzeszowski z siedzibą w Wieruszowie powiat wieluński obwód piotrkowski powiat piotrkowski powiat radomszczański województwo krakowskie z tymczasową siedzibą w Miechowie, od 6 grudnia 1816 ze stolicą w Kielcach – 4 obwody, 10 powiatów obwód kielecki powiat kielecki powiat jędrzejowski obwód miechowski powiat krakowski (z części dawnego krakowskiego i hebdowskiego), z siedzibą w Hebdowie, od 30 grudnia 1842 okręg proszowicki powiat miechowski powiat skalbmierski obwód olkuski powiat lelowski z siedzibą w Żarkach powiat olkuski powiat pilicki obwód stopnicki powiat stopnicki powiat szydłowski województwo lubelskie – 4 obwody, 10 powiatów obwód hrubieszowski powiat hrubieszowski powiat tomaszowski obwód krasnostawski powiat chełmski powiat krasnostawski obwód lubelski powiat lubartowski powiat lubelski powiat kazimierski obwód zamojski z siedzibą w Janowie powiat kraśnicki powiat tarnogrodzki powiat zamojski województwo mazowieckie ze stolicą w Warszawie – 7 obwodów, 15 powiatów obwód gostyniński z siedzibą w Kutnie powiat gostyniński z siedzibą w Gąbinie powiat orłowski z siedzibą w Kutnie obwód kujawski z siedzibą we Włocławku (od 12 stycznia 1830 do 16 sierpnia 1836 siedziba w Brześciu) powiat brzeski powiat kowalski powiat radziejowski obwód łęczycki powiat łęczycki powiat zgierski z siedzibą w Piątku obwód rawski powiat brzeziński z siedzibą w Strykowie powiat rawski obwód sochaczewski z siedzibą w Łowiczu powiat sochaczewski obwód stanisławowski, od 6 lipca 1816 z siedzibą w Mińsku powiat siennicki powiat stanisławowski obwód warszawski powiat błoński powiat czerski powiat warszawski województwo płockie – 6 obwodów, 6 powiatów obwód lipnowski powiat lipnowski obwód mławski powiat mławski obwód ostrołęcki powiat ostrołęcki obwód płocki powiat płocki obwód pułtuski powiat pułtuski obwód przasnyski powiat przasnyski województwo podlaskie ze stolicą w Siedlcach – 4 obwody, 9 powiatów obwód bialski powiat bialski powiat łosicki obwód łukowski powiat łukowski powiat garwoliński powiat żelechowski obwód radzyński powiat radzyński powiat włodawski obwód siedlecki powiat siedlecki powiat węgrowski województwo sandomierskie ze stolicą w Radomiu – 4 obwody, 9 powiatów obwód opatowski powiat opatowski powiat solecki obwód opoczyński z siedzibą w Końskich, od 14 marca 1834 z siedzibą w Opocznie powiat konecki powiat opoczyński powiat szydłowiecki obwód radomski powiat kozienicki powiat radomski obwód sandomierski powiat sandomierski powiat staszowski

Powyższy podział utrzymał się do 31 grudnia 1844, z tym że w 1837 województwa przemianowano na gubernie, w 1842 obwody na powiaty, a dotychczasowe powiaty na okręgi. Ponadto w 1841 gubernia krakowska ze stolicą w Kielcach została przemianowana na gubernię kielecką.