Dąbrówka Ruska (w latach 1977–1981 Dąbrówka) – część miasta Sanok, dawniej wieś.
Była położona w obecnym województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Sanok przy drodze krajowej nr 28. W teraźniejszości stanowi zachodnią część dzielnicy Dąbrówka miasta Sanoka.
Historia Wieś wspomniana po raz pierwszy w dokumencie z 1426 jako inter villa Prossek et Dombrowka. W 1515 odnotowana jako Dąbrowka, w 1565 jako Dambrowa Ruska wyesz, Dąbrówka Ruska 1665, Dąbrówka Ruthenica 1745. Wieś była położona między wsiami królewskimi Prusiek i wsią Dąbrówka Niemiecka.
Wieś królewska Dąbrówka położona na przełomie XVI i XVII wieku w ziemi sanockiej województwa ruskiegoAtlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. „Ziemie Ruskie” Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 2., w drugiej połowie XVII wieku należała do starostwa sanockiegoLustracja województwa ruskiego 1661–1665. Cz. 1, Ziemia Przemyska i Sanocka, wydali Kazimierz Arłamowski i Wanda Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 243..
Nazwa wsi powstała w oparciu o lasy dębowe (dąbrowy), istniejące dawniej na tym obszarze. Ostatnie z tych drzew zostały wycięte na początku XX wieku.
Dąbrówka Ruska leżała przy trakcie z Sanoka w kierunku na Rymanów, wzdłuż tegoż gościńca i biegnącej do niej równolegle linii kolejowej. Topograficznie umiejscowiona na północnym zboczu leżącym w południowej części wsi oraz u południowych stóp wzgórza Glinice po stronie północnej. Długość wsi przed 1939 mierzyła 2 km. Pomiędzy Dąbrówką Ruską a Sanokiem była wieś Dąbrówka Polska.
Jako udzielny pan we wsi władał ród Tchorznickich. Jego przedstawiciele nadawali mieszkańców nazwiska. W XIX wieku do końca życia właścicielem posiadłości tabularnej w Dąbrówce Polskiej i Ruskiej był Jan Tchorznicki (zm. 1868).
W 1880 wieś liczyła 77 domów i ok. 500 mieszkańców (400 Rusinów i 100 Polaków), którzy należeli do parafii obu obrządków. Były w niej obszary dworskie i włościańskie.
Do 1877 istniała cerkiew drewniana, jako filia cerkwi sanockiej, która została rozebrana, a na jej miejsce wybudowana nowa murowana cerkiew św. Dymitra. Poniżej cerkwi leżała plebania (rozebrana pod koniec XIX wieku). Ponadto funkcjonowała szkoła, której wpierw drewniana siedziba powstała w 1877, a potem murowana wybudowana w 1906, w której w 1914 dobudowano salę. Przy skrzyżowaniu głównej arterii i drogi w stronę Bukowska powstała stacja kolejowa Sanok Dąbrówka. Ponadto przed 1939 we wsi istniała jedna kapliczka murowana z figurą Matki Boskiej prawdopodobnie z XIX wieku, z zakończeniem na szczycie w postaci słońca.
Pod koniec XIX wieku właścicielami wsi byli potomkowie Jana Tchorznickiego (jego żoną była Kornelia, z domu Stankiewicz, zm. 1885). Na przełomie XIX i XX wieku właścicielem tego terenu był Aleksander Mniszek-TchorznickiAlojzy Zielecki, Życie gospodarcze, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 405.. W 1905 Józefa Rylska posiadała we wsi obszar 12 ha (w pobliskiej Dąbrówce Polskiej 126,7 ha)Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.. W sierpniu 1905 Józefa Rylska zbyła Dąbrówkę Polską i Dąbrówkę Ruską na rzecz Marii StrzelbickiejWedług Mieczysława Strzelbickiego doszło do tego jeszcze w 1904. (kwota zakupu wyniosła 50 tys. koron). Po śmierci właścicielki dobra odziedziczyły jej dzieci jako małoletni spadkobiercy, zaś jej mąż Mieczysław został zarządcą tychże dóbr. Według stanu z 1911 roku 16 ha stanowił dwór, 10 ha należało do gminy, a 351 ha do włościan. Na terenie byłej wsi Dąbrówka Polska istnieje zachowany zespół pałacowo-parkowy Rylskich i Tchorznickich.
Według stanu z 1936 ludność wsi według narodowości przedstawiała się następująco: 125 Polaków, 623 Rusinów i Ukraińców, 17 Żydów. Rusini we wsi określali samych siebie mianem Starorusinów. Dokładne rozróżnienie Rusinów od Ukraińców nie było wówczas możliwe, jako że chodziło o osobiste deklaracje przynależności, które np. często pojawiały się w obu przypadku w ramach jednej rodziny. Przed 1939 większe skupiska ludności zamieszkiwały wschodnią i zachodnią część wsi, natomiast mniej osiedlało się w środkowym rejonie. W tym czasie istniały drogi polne zwyczajowo zwane: Cygańska, Wywóz, Cesarska (nazwana od historycznego przejazdu cesarza – zob. podróż Franciszka Józefa I po Galicji i Bukowinie w 1851), Poprzecznica, Namłyńce.
Przed 1939 we wsi istniały straż pożarna oraz czytelnie Towarzystwa Szkoły Ludowej (polska) i Proswity (ukraińska).
15 października 1948 wsie Dąbrówka Polska i Dąbrówka Ruska zostały połączone w jedną wieś DąbrówkęRzeszowski Dziennik Wojewódzki. R.5, nr 8 (15 października 1948) = 27, poz. 95. Uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 1 stycznia 1962 roku wieś przyłączono do miasta Sanoka i od tego czasu stanowi dzielnicę Dąbrówka.
W 1959 na obszarze wsi została ujawniona XVII-wieczna chałupa z tzw. tragarzem na którym wyryto inskrypcję A. D. 1681. W 1961 został przeniesiny do Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.
W Dąbrówce Ruskiej urodzili się: w 1912 roku Adam Ślusarczyk, kapłan greckokatolicki, kapelan UPA, w 1927 roku Mieczysław Kocyłowski, żołnierz Armii Krajowej i partyzantki antykomunistycznej.
Zobacz też Kaplica grobowa Tchorznickich, Stankiewiczów i Urbańskich w Sanoku
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Geografia Sanoka Kategoria:Sanok (gmina wiejska) Kategoria:Wsie starostwa sanockiego