Salomea KruszelnickaPSB, t. 15, s. 429. (ukr. Соломія Крушельницька, Sołomija Kruszelnyćka; ur. w Bielawińcach pod Buczaczem, zm. 16 listopada 1952 we Lwowie) – ukraińska śpiewaczka operowa, wokalistka i pedagog. Jedna z najwybitniejszych sopranistek przełomu XIX i XX wieku. Występowała na najważniejszych scenach operowych świata, m.in. we Włoszech, Petersburgu, Warszawie, Lwowie, Madrycie, Ottawie i Nowym Jorku. Jej interpretacja roli Madame Butterfly została wysoko oceniona przez Giacoma Pucciniego. W uznaniu jej dokonań Lwowski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu został nazwany jej imieniem.
Życiorys mały|left|200px|Teodora i Ambroży Kruszelniccy thumb|165px|Salomea Kruszelnicka w Madame Butterfly Pochodziła z rodu szlacheckiego herbu Sas. Urodziła się w rodzinie księdza greckokatolickiego Ambrożego Łazarewicza Kruszelnickiego (ur. w 1841 w Jezierzanach, zm. 31 grudnia 1902 w Białej pod Tarnopolem)Ірина Дем'янова: Крушельницький Амвросій Васильович. W: ., herbu SasКобилянський А., Комарницький С. Саси в українській культурі: З історії української шляхти. „Універсум”. 5/8, s. 64–66, 2006. ., proboszcza m.in. w OsowcachSchematismus Universi Venerabilis Cleri Archidioeceseos Metropolitanae Graeco-Catholicae Leopoliensis pro Anno Domini 1876. Leopoli, 1876, s. 223. ., i Teodory z Sawczyńskich. W 1878 roku rodzice osiedlili się w wiosce Biała niedaleko Tarnopola, w której pozostali do końca życia.
Uczyła się eksternistycznie w c.-k. I gimnazjum w Tarnopolu. Śpiewała w chórze towarzystwa „Ruśka besida”. mały|lewo|Salomea Kruszelnicka na przyjęciu wydanym na jej cześć przez księcia Giovalliego po występie w Królewskiej Filharmonii, 1924 Kształciła się od roku 1891 w konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie, pod kierunkiem Walerego Wysockiego. Pierwszy raz śpiewała publicznie 13 kwietnia 1892 na koncercie Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego w sopranowej partii solowej oratorium Mesjasz. Po zakończeniu uczelni otrzymała angaż w Operze Lwowskiej. Zadebiutowała 15 kwietnia 1893 rolą Leonory w operze „Faworyta” (La Favorite) Gaetana Donizettiego, a następnie w Krakowie.
Śpiewała doskonale wyszkolonym wysokim mezzosopranem, miała bardzo dobre warunki zewnętrzne i powszechnie uznawany wybitny talent aktorski.
Zdobyła międzynarodową sławę, występowała na wielu scenach, ale z żadną nie związała się na stałe. W sezonie 1895–1896 występowała w Odessie, w 1896 we Włoszech, a następnie wyjechała na występy do Chile. W latach 1898–1902 była gwiazdą Opery Warszawskiej. W 1902 roku wyjechała do Paryża, gdzie była zaangażowana w Operze.
thumb|140px|Znaczek pocztowy UkrainySołomija Kruszelnyćka 1997 (Michel № 219) W 1904 we Włoszech w Brescii odniosła sukces w tytułowej roli w Madame Butterfly Pucciniego. W kolejnych latach występowała w Buenos Aires w Argentynie.
Osiadła na stałe we Włoszech, w Viareggio. W 1910 poślubiła markiza Cesarego Riccioniego, adwokata, i przyjęła włoskie obywatelstwo.
Występowała na scenie La Scali, m.in. u boku legendarnego tenora Enrica Carusa. W 1920, u szczytu sławy, zostawiła na zawsze arenę operową i poświęciła resztę życia wykonawstwu muzyki kameralnej (śpiewała utwory w ośmiu językach). Ostatni zagraniczny koncert zaśpiewała w Rzymie w 1929 roku.
W sierpniu 1939 zamieszkała na stałe we Lwowie; otrzymała tytuł profesorski i prowadziła klasę wokalną w Lwowskim Konserwatorium im. M. Łysenki.
W 1951 otrzymała tytuł Zasłużonego Działacza Sztuki USRR.
Zmarła we Lwowie. Pochowana jest na Cmentarzu Łyczakowskim obok grobu Iwana Franki.
Upamiętnienia Dzisiaj jej imieniem nazwane są Opera Lwowska, licea muzyczne we Lwowie i Tarnopolu, ulice we Lwowie, Tarnopolu i Buczaczu. W Tarnopolu odsłonięto również pomnik jej pamięci.
19 listopada 2009 roku w Teatrze Wielkim Opery Narodowej w Warszawie odbyło się uroczyste odsłonięcie popiersia Salomei Kruszelnickiej, podarowanego w imieniu Opery Lwowskiej. Popiersie umieszczono w galerii wybitnych artystów warszawskiej Opery Narodowej. Autor popiersia, artysta Wasyl Jarycz, wyrzeźbił Kruszelnicką z brązu, a popiersie umieścił na granitowej kolumnie; kompozycja ma ponad dwa metry wysokości. Inspiracją dla rzeźbiarza była postać Hrabiny z opery Stanisława Moniuszki, w którą wcielała się Kruszelnicka.
We wsi Biała, w ostatnim zachowanym domu Kruszelnickich działa muzeum poświęcone jej osobie. Ekspozycja tego muzeum opiera się na fotografiach, osobistych dokumentach związanych z artystką, plakatach z koncertów śpiewaczki, listach oraz wspomnieniach o życiu śpiewaczki.
Przypisy
Bibliografia Iwan Derkacz. Szlach trojandamy steływsia. „Witczyzna”. 9, 1958. Hałyna Tychobajewa. Tysiaczolitnia tajemnycia pochodżennia Sołomiji Kruszelnyćkoji. na str. Фотографії старого Львова. 2017, 30 sierpnia.
Linki zewnętrzne Anna Korzeniowska-Bihun: Genderowy i narodowy dyskurs w biografii Salomei Kruszelnickiej.
Kategoria:Absolwenci C.K. Gimnazjum w Tarnopolu Kategoria:Honorowi obywatele Tarnopola Kategoria:Muzyka kameralna Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Śpiewaczki operowe Kategoria:Ukraińscy pedagodzy muzyczni Kategoria:Ukraińskie soprany Kategoria:Urodzeni w 1872 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Konserwatorium Lwowskiego Kategoria:Zmarli w 1952 Kategoria:Ludzie urodzeni w Bielawińcach Kategoria:Ukraińskie śpiewaczki operowe