Prognozowanie (późnołac. prognosis, od starogr. πρόγνωσις, nowogr. πρόγνωση prōgnosis, od πρoγιγνώσκειν progignōskein, „wiedzieć wcześniej”, od pro- „wcześniej, przed” i gignōskein, „dowiedzieć się”) lub predykcja (łac. prædictus, im. od prædicere, „przepowiadać”, od præ-, „przed, wcześniej, pra-” i dicere, „mówić”) – naukowy sposób wnioskowania służący przewidzeniu tego, w jaki sposób będą kształtowały się w przyszłości procesy lub zdarzenia. W trakcie procesu prognozowania formułuje się sąd na temat przyszłych stanów zjawisk i zdarzeń nazywany prognozą.
Na kształtowanie się procesów lub zjawisk mają wpływ różne czynniki, które można podzielić na: czynniki zewnętrzne (egzogeniczne), na które nie ma się wpływu, a które należy uwzględnić w trakcie prognozowania jako pewne zewnętrzne ograniczenia przebiegu zjawisk i procesów gospodarczych, czynniki wewnętrzne (endogeniczne), które mogą być kształtowane przez decydentów.
Prognozowanie wykorzystuje informację dotyczącą tych czynników i ich wpływu na badane zjawisko. W prognozowaniu bada się relacje między tymi czynnikami a badanym zjawiskiem oraz kształtowanie się ich w przeszłości do wnioskowania o przyszłości. Do prognozowania stosuje się nauki statystyczne i matematyczne.
Proces prognozowania Proces prognozowania jest postępowaniem wieloetapowym, dzielącym się na:
etap definiowania problemu prognostycznego (określenie zjawiska, celu i okresu prognozy) etap zebrania danych i ich analiza (znalezienie czynników mających wpływ na prognozę) etap wyboru metody i budowy modelu prognostycznego etap postawienia prognozy etap oceny jakości prognozy
Kryteria klasyfikacji Okres Z uwagi na okres, który obejmuje, prognozowanie dzieli się na: krótkoterminowe, obejmujące okres do 12 miesięcy, średnioterminowe, obejmujące okres od 1 do 5 lat, długoterminowe, obejmujące okres powyżej 5 lat.
Charakter Z uwagi na charakter prognozowanych zjawisk, można je podzielić na: ilościowe (wynik prognozy wyrażony liczbowo) punktowe (liczba) przedziałowe (przedział liczbowy) wariantowe (warianty) jakościowe (wynik prognozy wyrażony słownie).
Cel Z uwagi na cel prognozowania, wyróżnia się: prognozy badawcze, identyfikujące przyszłe zdarzenia i ich warianty, prognozy ostrzegawcze, mające na celu ostrzeganie o możliwości wystąpienia niepożądanych wydarzeń, prognozy normatywne, służące do dokonywania wyboru (programowania przyszłości).
Metody prognozowania Metoda prognozowania – sposób przetwarzania informacji opisujących sytuację prognostyczną w prognozę, dostosowany do przyjętej zasady prognozowania.
Prognozowanie na podstawie szeregów czasowych bez tendencji Metody te są stosowane, gdy w szeregu czasowym występuje składowa systematyczna w postaci stałego poziomu i wahania przypadkowe. Wykorzystuje się tu zasadę ekstrapolacji i status quo.
W przypadku badania prognostycznego na podstawie szeregów czasowych wykorzystuje się następujące metody: metoda naiwna metoda średniej ruchomej prostej metoda średniej ruchomej ważonej prosty model wyrównywania wykładniczego
Prognozowanie ilościowe Wykorzystuje formalne metody matematyczne i statystyczne do budowy modeli prognostycznych.
W zależności od prognozowanej zmiennej, w prognozowaniu stosowane są:
zmienna ciągła modele trendu analizę harmoniczną analizę regresji metodę najmniejszych kwadratów
zmienna dyskretna modele probitowe modele logitowe analiza dyskryminacyjna
Prognozowanie jakościowe (heurystyczne) Wykorzystujące wiedzę ekspertów na temat prognozowanych zjawisk i procesów.
W metodach myślowych wyróżnia się:
metody bezpośrednie wykorzystujące dane nt. dotychczasowego przebiegu procesu,
metody pośrednie wykorzystujące dane nt. przebiegu badanego procesu oraz innych (np. analogicznych) procesów.
metody analogowe (Prognozowanie analogowe)
Ocena dokładności prognozy Dokładność prognozy można ocenić:
ex post – badając odchylenie prognozy od rzeczywistej wartości, ex ante – wyznaczając możliwy błąd prognozy na etapie prognozowania.
Prognozowanie gospodarcze Prognozowanie znajduje szczególne zastosowanie w ekonomii i zarządzaniu.
Przykładowo w mikroekonomii prognozowanie popytu jest niezmiernie ważnym elementem działalności marketingowej, którego prawidłowość wpływa w przedsiębiorstwie produkcyjnym na procesy zaopatrzenia w surowce i materiały, a także planowanie procesów produkcji, sprzedaży i działań logistycznych. W przedsiębiorstwie handlowym prognozowanie popytu wyznacza wielkość sprzedaży, a tym samym umożliwia planowanie zakupów od dostawców i gromadzenie zapasów, kształtowanie sieci sprzedaży. Prognoza sprzedaży, to oczekiwany poziom sprzedaży oferowanych przez przedsiębiorstwo produktów i usług zależny od wybranego planu marketingowego i uwzględnienia warunków otoczenia marketingowego, a głównie możliwego wpływu i siły konkurentów. Prognozowanie jest sztuką przewidywania zachowania się nabywców, przyszłego stanu rynku, relacji podaży i popytu oraz spodziewanej koniunktury gospodarczej na obszarach działania przedsiębiorstwa.
Do prognozowania w zarządzaniu strategicznym i marketingu wykorzystywane są:
ekstrapolacja trendów, analiza czynników kształtujących wielkość popytu i jego kształtowanie, analiza statystyczna i ekonometryczna, ankietowanie nabywców dla poznania ich zamiarów zakupu (badania rynkowe), metody foresightowe, metoda delficka i inne.
Zobacz też efekt spekulacyjny horyzont prognozy szacowanie futurologia
Kategoria:Analiza szeregów czasowych