U-47 – niemiecki oceaniczny okręt podwodny typu VIIB. Zwodowany w październiku 1938 roku, do służby w Kriegsmarine wszedł w grudniu 1938 roku pod dowództwem Günthera Priena, który jeszcze przed wybuchem II wojny światowej został uznany za najbardziej agresywnego dowódcę U-Bootów.
Wkrótce po wybuchu wojny, kapitänleutnant Prien na ochotnika przeprowadził samotny atak na główną bazę Home Fleet w Scapa Flow. Dzięki zatopieniu tam przestarzałego brytyjskiego pancernika HMS „Royal Oak”, U-47 szybko stał się najbardziej znanym U-Bootem na świecie, zaś jego dowódca bohaterem w Niemczech. Z powodu wadliwej początkowo konstrukcji niemieckich torped nie powiodły się natomiast ataki U-47 na ciężki krążownik HMS „Norfolk” oraz pancernik HMS „Warspite” w trakcie całkowicie nieudanej z tego powodu dla U-Bootów kampanii norweskiej. W początkowym okresie bitwy o Atlantyk, dzięki agresywności i umiejętnościom swojego dowódcy, U-47 stał się jednym z najskuteczniejszych okrętów podwodnych w historii pod względem wielkości zatopionego tonażu. Ogółem uznano mu zatopienie 32 jednostek o łącznym tonażu 202 514 tony. Ochrzczony mianem „byka ze Scapa Flow”, U-47 zaginął na północnym Atlantyku w marcu 1941 roku. Śmierć Günthera Priena wywołała głęboki szok w Niemczech. Utrata w ciągu zaledwie 10 kolejnych dni trzech najskuteczniejszych dotąd niemieckich U-Bootów, U-47, U-100 Joachima Schepkego oraz U-99 Otto Kretschmera, stanowiła cezurę kończącą pasmo sukcesów niemieckich okrętów podwodnych.
U-47 był średniej wielkości okrętem podwodnym przeznaczonym do długotrwałych patroli na wodach Atlantyku i Morza Północnego. Miał 753 tony wyporności na powierzchni oraz 857 ton w zanurzeniu. Zasięg na powierzchni wynosił 6500 mil morskich z prędkością 12 węzłów. Okręt wyposażony w sonar GHG, zdolny był do bezpiecznego zanurzenia się na głębokość 220 metrów. W zanurzeniu mógł pływać z maksymalną prędkością 8 węzłów. Załoga U-47 składała się z 44 oficerów i marynarzy, zaś jego uzbrojenie główne stanowiło 14 torped G7a i G7e wystrzeliwanych z 5 wyrzutni torpedowych.
Budowa i konstrukcja U-47 należał do drugiej generacji okrętów serii VII – typu VIIBThe Boat: U-47, [on line]., został wybudowany w ramach Programu Zastępowania z 1935 roku, w trzeciej serii okrętów (jednostki U-45 do U-48), które miały być oddane do użytku do 1 października 1938 rokuEberhard Rőssler: The U-Boat: The Evolution And Technical History, s. 102–110.. W wyniku rewizji tego programu z lipca 1935 roku, program budowy uległ zmianie i zakładał budowę jednostek U-45 do U-49 w okresie między 1 kwietnia 1937 roku a 1 kwietnia 1939 roku. Ostatecznie stępkę pod jednostkę położono 27 lutego 1937 roku w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii, a zwodowano ją 29 października 1938 roku.
U-47 wypierał 753 tony na powierzchni i 857 w zanurzeniu, przy długości 64,5 metra, szerokości 5,8 metra i zanurzeniu 4,4 metraEberhard Rőssler: The U-Boat: The Evolution And Technical History, s. 335.. Na powierzchni napędzany był dwoma silnikami Diesla o mocy 1160 koni mechanicznych, napęd pod wodą natomiast zapewniały dwa silniki elektryczne o mocy 375 KM każdy. 108 ton paliwa, w które U-47 mógł zostać zaopatrzony, zapewniało mu zasięg na powierzchni wynoszący 6500 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, zespół zaś akumulatorów elektrycznych pozwalał na przepłynięcie pod wodą 90 mil przy prędkości 4 węzłów. Maksymalna prędkość okrętu wynosiła 17,2 węzła na powierzchni, pod wodą zaś okręt mógł się poruszać z prędkością nie większą niż 8 węzłów.
Okręt wyposażony był w 4 wewnętrzne wyrzutnie torpedowe kalibru 533 milimetry na dziobie oraz jedną wyrzutnię umieszczoną na rufie. Standardowym wyposażeniem w tym zakresie było 14 torped G7a i G7e z zapalnikiem magnetycznym lub kontaktowym, o maksymalnym zasięgu 12 000 metrów. Uzbrojenie okrętu uzupełniało działo kalibru 88 mm SK C/35 oraz działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm.
Podstawowymi sensorami U-47 był sonar Gruppenhorchgerät (GHG) oraz dwa stalowe peryskopy, umieszczone w przechodzącej pionowo przez kiosk studzience. Niewielki kiosk o wysokości nieco ponad 2 metrów mieścił także wyposażenie niezbędne do wystrzeliwania torped, w tym przede wszystkim analogowy komputer torpedowy, urządzenie odwzorowujące wskazania żyrokompasu oraz peryskop bojowyU47: General Features, [on line]..
Działalność operacyjna thumb|right|Kapitänleutnant Günther Prien w roku 1940
Günther Prien W październiku 1935 roku Günther Prien trafił do Kriegsmarine, a następnie ze służby na niemieckich statkach handlowych, do jej floty podwodnej, z powodu Wielkiego Kryzysu zajmując się w międzyczasie także pracami dorywczymi na lądzie. Po treningu na okrętach podwodnych typów IA, IIA i IIB, dzięki przymiotom sprawnego oficera o mocno nazistowskich poglądach, 1 stycznia 1937 roku awansował do stopnia Oberleutnant zur See, a 17 grudnia 1938 roku objął dowództwo najnowszego okrętu podwodnego Kriegsmarine U-47Günther Prien: U-boat Training, [on line].Clay Blair: Hitler’s U-Boat War. T. 1, s. 78–80..
Okres przedwojenny Niewiele wiadomo o przedwojennej działalności operacyjnej U-47. Na początku 1939 roku okręt prowadził rutynowe ćwiczenia na Bałtyku pod dowództwem nowo awansowanego Kapitänleutnanta Günthera Priena. W maju i czerwcu tego roku okręt wziął udział w przeprowadzonej w Zatoce Biskajskiej grze wojennej służącej testowaniu taktyki i metod zwalczania konwojów. Ćwiczeniami dowodził były dowódca Priena z U-26, Korvettenkapitän Werner Hartmann. Podczas tych ćwiczeń Prien pokazał się jako najbardziej agresywny z wszystkich dowódców U-Bootów, osiągnął też najlepsze rezultaty. W lipcu 1939 roku U-47 uczestniczył w ćwiczeniach strzelania torpedowego na BałtykuU47: The Patrols, [on line]..
Działania wojenne Pierwszy patrol U-47 wypłynął na swój pierwszy wojenny patrol jeszcze przed rozpoczęciem działań wojennych, 19 sierpnia 1939 roku. Dotrwał do rozpoczęcia wojny oczekując na południowo-zachodnich podejściach do Wielkiej Brytanii. 5 września podczas patrolu na obszarze Zatoki Biskajskiej napotkał mały frachtowiec SS „Bosnia”, o wyporności 2407 ton, z ładunkiem siarki. Okręt oddał z powierzchni strzał artyleryjski w dziób brytyjskiej jednostki. Statek podjął próbę ucieczki, sygnalizując jednocześnie przez radio atak nieprzyjacielskiego okrętu podwodnegoPeter Padfield: War beneath the sea..., s. 55–56.. Próba ucieczki wywołała atak niemieckiego okrętu kolejnymi pociskami, z których trzy były celne. Załoga statku w panice opuściła statek, została wyłowiona z wody przez U-47, a następnie przekazana na pokład nadpływającego statku norweskiego, który został zatrzymany przez PrienaClay Blair: Hitler’s U-Boat War. T. 1, s. 79–80.. Po zapewnieniu załodze bezpieczeństwa na pokładzie norweskiego statku, U-47 jedną torpedą zatopił płonący frachtowiec. SS „Bosnia” była pierwsza jednostką zatopioną przez niemieckie U-Booty w zgodzie z artykułem 22 traktatu londyńskiego z 1930 roku. Już następnego dnia, 6 września, podobny los spotkał frachtowiec SS „Rio Claro” o wyporności 4086 ton. W tym przypadku jednak pojawienie się w pobliżu samolotu (prawdopodobnie na skutek wcześniejszego wezwania radiowego, co stanowiło akt wrogości), przesądziło o losie załogi, która została przez niemiecki okręt pozostawiona sama sobie na łodziach ratunkowych, chociaż Niemcy uprzednio upewnili się, że rozbitkowie dysponują dostateczną ilością wody i żywności.
Wczesnym popołudniem następnego dnia, 7 września, U-47 napotkał kolejny frachtowiec SS „Gartavon”, o wyporności 1777 ton, zmierzający z ładunkiem rudy żelaza. Podobnie jak poprzednie dwie brytyjskie jednostki, także „Gartavon” nadał radiowy meldunek SSS oznaczający atak okrętu podwodnego i podjął próbę ucieczki. Oddany przez niemiecki okręt szczęśliwy strzał artyleryjski złamał jednak maszt radiowy. Załoga statku rozpoczęła opuszczać w pośpiechu jednostkę, jednak zablokowany przez załogę ster statku skierował go wprost na znajdującego się na powierzchni U-Boota. Dzięki alarmowym manewrom Priena, niemiecki okręt zdołał uniknąć staranowania przez opuszczony statek, po czym podpłynął do zatłoczonej jedynej łodzi ratunkowej. Mimo próby oszukania go przez brytyjską załogę, kapitan Prien zaproponował dowódcy statku powrót na opuszczoną jednostkę w celu zwolnienia kolejnej łodzi ratunkowej. Wobec odmowy Brytyjczyka, dowódca U-Boota postanowił zatopić frachtowiec pojedynczą torpedą. Wystrzelony pocisk uległ jednak awarii, wobec czego Prien zatopił statek ogniem artyleryjskim. Trzeci podczas tego rejsu atak Priena zakończył pierwszy wojenny patrol U-47, który na wezwanie admirała Karla Dönitza 15 września 1939 roku wpłynął do bazy w Kilonii.
Atak na Scapa Flow
thumb|Scapa Flow na mapie północnej Szkocji i Morza Północnego Od samego początku działań wojennych, admirał Dönitz rozważał atak na główną bazę floty brytyjskiej w Scapa Flow na Orkadach na północy Szkocji. Po opracowaniu planu ataku przez sztab Dönitza, dowódca U-Bootwaffe złożył propozycję przeprowadzenia ataku Güntherowi Prienowi. Dowódca U-47 przyjął wyzwanie i 8 października 1939 roku okręt wypłynął z Kilonii na Morze PółnocnePeter Padfield: War beneath the sea..., s. 60–64.. Plan ataku oparty był na wykrytym, dzięki rozpoznaniu wywiadowczemu i lotniczemu, słabym punkcie obrony w podejściach do bazy. Realizując plany sztabowe, U-47 zdołał wpłynąć na powierzchni do bazy, gdzie dowódca niemieckiego okrętu odnalazł pancerniki HMS „Royal Oak” oraz – jak sądził – HMS „Repulse”. Drugi z nich był w rzeczywistości transportowcem wodnosamolotów HMS „Pegasus”. Z 4 wystrzelonych początkowo torped – po dwie do każdej z jednostek – jedna trafiła w „Royal Oak”, nie wzbudziła jednak większego alarmu na pokładzie okrętu. Dzięki trzem kolejnym, stary brytyjski pancernik obrócił się do góry stępką i zatonął, pociągając za sobą śmierć 833 członków załogi. U-47 tymczasem bezpiecznie wycofał się na pełne morze i 17 października triumfalnie wpłynął do bazy Wilhelmshaven w NiemczechClay Blair: Hitler’s U-Boat War. T. 1, s. 104–109.. Oczekujący na nabrzeżu admirałowie Erich Raeder i Karl Dönitz odznaczyli Priena Krzyżem Żelaznym Pierwszej Klasy, a resztę załogi Krzyżami Żelaznymi Drugiej Klasy. Adolf Hitler wysłał do Wilhelmshaven swój osobisty samolot, który zabrał załogę U-47 do Berlina, gdzie zorganizowano wielodniową fetę na jej cześć, a Prien został odznaczony kolejnym wyróżnieniem – Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego. Sukces U-47 wzmocnił U-Bootwaffe, choć nie przyniósł szybkiego zwiększenia tempa budowy U-Bootów w Niemczech. Udowodnił jednak, że relatywnie tani pojedynczy okręt podwodny, obsługiwany przez 44 ludzi, może zatopić pancernik z załogą 1200 ludzi.
Atak na HMS „Norfolk”