Muzeum Górnictwa Węglowego – instytucja kultury i muzeum utworzone w 1981 r. w Zabrzu, którego organizatorami są Gmina Zabrze i Województwo Śląskie. Jest największym w województwie śląskim centrum turystyki górniczej z dwiema markami (Kopalnia Guido i Sztolnia Królowa Luiza), dysponującym czterema nowoczesnymi i atrakcyjnymi zespołami obiektów górniczych, w których prowadzona jest działalność muzealna, edukacyjna i rekreacyjno-rozrywkowa. Muzeum posiada również bogate zbiory związane z historią górnictwa oraz techniką i kulturą górniczą. Od 2007 r. Muzeum wydaje czasopismo „Górnik Polski – Zeszyty Naukowe Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu” (redaktor naczelny Jan Jurkiewicz). Organizuje też coroczne tematyczne konferencje naukowe. Inicjatorką powstania muzeum, jego organizatorem i pierwszym dyrektorem była mgr Krystyna Barszczewska. Obecnie dyrektorem muzeum jest mgr Bartłomiej Szewczyk.

Główna siedziba Główną siedzibą muzeum jest zabytkowy gmach dawnego zabrskiego starostwa powiatowego, wzniesiony w 1874 r. przez mistrza murarskiego Mateusza Kreissa, z reprezentacyjną salą witrażową. W 1906 r. dobudowano skrzydło północne według projektu berlińskiego architekta Arnolda Hartmanna. Styl i wystrój budynku wpisują się w nurt eklektyzmu, rozpowszechnionego pod koniec XIX wieku. Rozbudowa budynku nastąpiła w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. W Sali Witrażowej odbywały się dawniej posiedzenia Sejmiku Powiatowego. W październiku 1930 r. otwarto w tym budynku Kupiecką Szkołę Zawodową. 20 grudnia 1993 główną siedzibę muzeum wpisano do rejestru zabytków.

Historia Muzeum powstało przy współudziale pasjonatów dawnego górnictwa skupionych wokół dr Bronisława Rudnickiego, pracownika Wyższego Urzędu Górniczego i działacza Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa. Pierwsza wystawa została zorganizowana 4 grudnia 1979 r. W styczniu 1981 r. minister górnictwa wydał oficjalną decyzję powołującą muzeum. Liczące ok. 38 tysięcy eksponatów zbiory pochodzą ze Związkowego Muzeum Górniczego w Sosnowcu (istniejącego w latach 1948–1972) oraz Muzeum Miejskiego w Zabrzu.

W 1982 r. na poziomie 170 Kopalni Doświadczalnej Węgla Kamiennego M-300 (dawnej kopalni „Guido”) utworzony został Skansen Górniczy „Guido”, który udostępniono do zwiedzania. W 2007 r. został on przekształcony z samodzielną instytucję kultury Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego „Guido”, prowadzoną przez Gminę Zabrze i Województwo Śląskie. W 2013 r. połączono obie instytucje w jedną o nazwie Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu.

W 1985 r. w wyrobiskach przy szybie „Wyzwolenie” (szyb „Wilhelmina” dawnej kopalni Królowa Luiza) zorganizowano Ośrodek Szkolenia Zawodowego i Propagandy Górnictwa przy KWK „Zabrze-Bielszowice” z wzorcową sztolnią szkoleniową, imitującą prawdziwą kopalnię i posiadająca m.in. zmechanizowane ściany wydobywcze. Ośrodek ten po rozszerzeniu o naziemne obiekty szybu „Carnall” został oddziałem Muzeum Górnictwa Węglowego, jako Skansen Górniczy „Królowa Luiza”, który udostępniono turystom w 1993 r.

W 2009 r. rozpoczęto prace rewitalizacyjne Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej od odkopania szybu „Carnall”, a później udrożnienia także szybu „Wilhelmina”. W latach 2012–2014 udrożniono 2,5 km odcinek sztolni, stosując ręczne metody wybierki z okresu jej budowy. W 2015 r. w szybie „Carnall” zabudowano przedział schodowy oraz rozpoczęto konserwację obudowy i adaptację wnętrza sztolni i kompleksu szybu „Wilhelmina”. Rozpoczęto też budowę czwartego kompleksu turystycznego w centrum Zabrza, przy ul. Miarki, w tym prace nad rekonstrukcją wylotu i okna Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej.

W efekcie wieloletnich prac Główną Kluczową Sztolnię Dziedziczną połączono z obiektami Skansenu Górniczego „Królowa Luiza” w jeden, trzyczęściowy kompleks turystyczny o nazwie Sztolnia Królowa Luiza. Przy szybie „Wilhelmina” otwarto 10 czerwca 2016 r. rozrywkowo-edukacyjny Park 12C dla dzieci. Pierwszy odcinek sztolni między szybami „Carnall” a „Wilhelmina”, wraz z wyrobiskami „Królowa Luiza” o długości 1,5 km (Podziemna Podróż w Czasie), udostępniono zwiedzającym 30 września 2017 r. Drugi, wodny odcinek sztolni, o długości 1,1 km, między jej wylotem a szybem „Wilhelmina” (Podziemny Spływ Sztolnią), otwarto dla ruchu turystycznego 14 września 2018 r.

19 września 2023 odbyło się wręczenie nagród w konkursie Budowa Roku 2022 organizowanym przez PZITB. W kategorii obiekty przebudowane i rewitalizowane nagrodę uzyskała inwestycja w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu przy ul. 3 Mają 19 pod nazwą: „Rewitalizacja i udostępnienie poprzemysłowego dziedzictwa Górnego Śląska - w zakresie dotyczącym konserwacji i remontu budynku muzeum„.

thumb|200px|Modele z zapałek na wystawie czasowej „Zapaleńcy” w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu|alt=

Działy tematyczne Dział Historii Górnictwa i Techniki Górniczej Dział Kultury Górniczej Dział Przeróbki Mechanicznej i Przetwórstwa Węgla Gabinet Geologii i Paleobotaniki Archiwum i Biblioteka Międzynarodowe Centrum Dokumentacji i Badań nad Dziedzictwem Przemysłowym dla Turystyki

Oddziały turystyczne i ich atrakcje Muzeum Górnictwa Węgłowego w Zabrzu oferuje szereg tematycznych atrakcji turystyczno-muzealnych w dwóch kompleksach turystycznych (Kopalnia Guido i Sztolnia Królowa Luiza), które zlokalizowane są w pięciu zespołach obiektów górniczych:

Kopalnia Guido (ul. 3 Maja 93, szyb „Kolejowy”)

Podziemny Spacer Górniczy (na poziomie 320, zjazd szolą górniczą, przegląd chodników górniczych, pracujące maszyny górnicze - przenośnik taśmowy, przenośnik zgrzebłowy, kombajn chodnikowy "Alpina" AM50, kombajn ścianowy KGS-245 BP, przejazd podwieszaną kolejką elektryczną, podziemny pub położony najgłębiej w Europie) Mroki Kopalni (trasa na poziomie 355 z nieczynną ścianą wydobywczą, przejazd kolejką podwieszaną) Podziemna Szychta (trasa kondycyjna na poziomie 355 z nieczynną ścianą wydobywczą. Zwiedzanie odbywa się w stroju sztygarskim i z pełnym ekwipunkiem górnika) ponadto usługi: eventy dla firm na poziomie 320, Hostel Guido, restauracja, sklepik kopalniany

Sztolnia Królowa Luiza (ul. Wolności 408, szyb „Carnall” kopalni „Królowa Luiza”)

Podziemny Spływ Sztolnią (łaźnia łańcuszkowa, parowa maszyna wyciągowa, dawny XIX wieczny podziemny port sztolniowy, podwieszana kolejka górnicza, pracujące maszyny górnicze, wystawy tematyczne) Podziemna Podróż w Czasie (Przejście przez chodnik wykuty w całości w węglu, pokaz pracy maszyn i urządzeń górniczych, przejazd kolejką spągową)

Sztolnia Królowa Luiza – Kopalnia (ul. Mochnackiego 12, szyb „Wilhelmina” kopalni „Królowa Luiza”)

Podziemne Królestwo Maszyn (z rozrywkowo-edukacyjnym Parkiem 12C) największy podziemny park maszyn i urządzeń górniczych, przejazd kolejką spągową) Park Techniki Wojskowej - znaleźć można pojazdy gąsienicowe, transportery opancerzone, wojskowe samochody ciężarowe, wyrzutnie rakiet, a nawet czołgi T-34 i T-72, wykorzystywane w Wojsku Polskim w XX wieku. Park utrzymany jest w stylu terenu jednostki wojskowej – "strzeże" go solidna brama wejściowa, a także wysoki betonowy mur z zasiekami z drutu kolczastego.

Sztolnia Królowa Luiza – Port (ul. Miarki 8, okno – wylot Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej)

Podziemny Spływ Sztolnią (spływ dawną Główną Kluczową Sztolnią Dziedziczną) Wieża Ciśnień (ul. Zamoyskiego 2) Ma wysokość 46 metrów, wzniesiona w 1909 roku. Na szczycie wieży znajduje się Wystawa CARBONEUM – centrum wiedzy o węglu, która jest nowoczesną ekspozycją łączącą w sobie funkcje centrum nauki i klasycznej wystawy edukacyjnej. Zaraz pod wystawą w górnej części wieży znajduje się kawiarnia i restauracja, z której rozpościera się panorama Zabrza i okolic.

Przypisy

Bibliografia Jan Jurkiewicz, Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu (oficjalna ulotka muzeum) Oficjalna strona internetowa Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu Oficjalna strona internetowa Kopalni Guido Oficjalna strona internetowa Sztolni Królowa Luiza

Linki zewnętrzne Oficjalna strona Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu Oficjalna strona Kopalni Guido Oficjalna strona Sztolni Królowa Luiza

Kategoria:Zabytki nieruchome w Zabrzu Górnictwa Zabrze Kategoria:Historia górnictwa Kategoria:Instytucje Kultury Samorządu Województwa Śląskiego Kategoria:Laureaci Nagrody im. Wojciecha Korfantego