Charles André Joseph Marie de Gaulle (wym. ; ur. 22 listopada 1890 w Lille, zm. 9 listopada 1970 w Colombey-les-Deux-Églises) – francuski polityk, generał brygady, mąż stanu i teoretyk wojskowości, w czasie II wojny światowej stał na czele ruchu Wolnej Francji, kontynuującego walkę z III Rzeszą niezależnie od Francji Vichy. W latach 1959–1969 był prezydentem Francji i twórcą nowej konstytucji ustanawiającej półprezydencki system rządów.
Przed II wojną światową był znany głównie jako propagator idei masowego użycia broni pancernej. Autor prac poświęconych historii wojskowości oraz strategii. Od lat 40. do śmierci był uznawany za najbardziej wpływową postać we francuskiej polityce, a także za jednego z najwybitniejszych polityków XX wieku. Człowiek Roku 1958 według magazynu „Time”.
Życiorys Pochodzenie De Gaulle przyszedł na świat w starej szlacheckiej, aczkolwiek zubożałej rodzinie. Jego ojcem był Henri de Gaulle (ur. 1848), profesor wielu liceów prowadzonych przez jezuitów. Przyszły prezydent wyrastał w atmosferze patriotyzmu i tolerancyjnego katolicyzmu. Od roku 1895 uczęszczał do szkoły prowadzonej przez zakonników z Bractwa Szkół Świętego Tomasza z Akwinu. Po jej ukończeniu, w wieku 10 lat został przyjęty do jezuickiego gimnazjum Niepokalanego Poczęcia. W związku z likwidacją tej szkoły wraz z końcem roku szkolnego 1905–1906 kontynuował przez rok naukę w gimnazjum Najświętszego Serca w belgijskim mieście Antoing. Rok ten poświęcił na przygotowania do egzaminów wstępnych do Saint-Cyr-l’École. Miał czworo rodzeństwa (trzech braci i siostrę).
Kariera wojskowa (1910–1940) W roku 1909 odbył roczny staż w 33 pułku piechoty, w stopniu szeregowca, gdzie koledzy ze względu na wysoki wzrost (196 cm) nazywali go szparagiem lub dwumetrowcem. Od 1910 roku uczęszczał do École spéciale militaire de Saint-Cyr, później ponownie służył w 33 pułku piechoty w Arras, w stopniu podporucznika dowodząc plutonem. Jego przełożonym był pułkownik Philippe Pétain. W czasie I wojny światowej był trzykrotnie ranny, a w marcu 1916 roku raniony pod Verdun został wzięty do niewoli. Wiosną 1916 przebywał w oflagu urządzonym w Bastionie św. Jadwigi w Nysie, o czym dziś przypomina pamiątkowa tablica. W czasie pobytu w niewoli podjął pięć prób ucieczki, wskutek czego osadzono go w obozie dla jeńców wykazujących skłonność do ucieczek w Ingolstadt, gdzie zaprzyjaźnił się z więzionym tam rosyjskim oficerem, późniejszym marszałkiem, Michaiłem Tuchaczewskim.
Po powrocie z niewoli zaciągnął się do 5 pułku strzelców polskich (Chasseurs Polonais) w Sille-le-Guillaume i wraz z pułkiem przybył do Polski. Od kwietnia 1919 do stycznia 1921 przebywał jako instruktor w składzie Francuskiej Misji Wojskowej (którą kierował gen. Paul Prosper Henrys), mieszkając głównie w Kutnie, jak również w dawnej szkole Gwardii Cesarskiej w Rembertowie, gdzie wykładał teorię taktyki. Od czerwca do lipca przebywał we Włocławku, gdzie był zakwaterowany w kamienicy przy ul. Cyganka 26. W lipcu i sierpniu 1920 roku został na krótko wcielony do polskiej jednostki bojowej i awansowany do stopnia majora. Za swoją postawę w operacjach wojskowych 29 lipca oraz 13 i 16 sierpnia 1920 r. został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari V klasy (nr krzyża 2980) w związku z dekretem wodza naczelnego nr 2965 z 26 stycznia 1922 r. W 1921 w trakcie powstań śląskich służył w randze kapitana w siedmiotysięcznych wojskach rozjemczych skierowanych na Śląsk przez Radę Najwyższą Konferencji Pokojowej. Mieszkał wtedy w Bieruniu. Zaoferowano mu wtedy stały przydział do polskiej Armii, jednak odmówił jego przyjęcia i powrócił do Francji, gdzie następnie wykładał dzieje wojskowości w Saint-Cyr.
Od 1 lipca 1925 roku został członkiem osobistego sztabu marszałka Pétaina, po kilku latach popadł z nim w konflikt. 27 września 1927 otrzymał awans na stopień majora i został dowódcą batalionu w Trewirze, w 1929 roku został przeniesiony do Libanu. Od 1931 roku pracował w Sekretariacie Generalnym Obrony Narodowej. W 1934 roku wydał, niezgodną z francuską doktryną wojskową, pracę „Vers l’armée du métier” („Ku armii zawodowej”), w której pokazywał potrzebę technicznego usprawnienia armii, aby była ona zdolna do prowadzenia wojny manewrowej, a nie pozycyjnej.
We wrześniu 1937 roku został dowódcą 507 pułku czołgów w Metzu, w grudniu awansował na pułkownika. 11 maja 1940 otrzymał rozkaz objęcia dowództwa 4 dywizji pancernej. 23 maja został tymczasowo podniesiony do rangi generała brygady. 5 czerwca został mianowany podsekretarzem stanu do spraw wojny z teką wiceministra w rządzie Paula Reynauda. Jednak już 14 czerwca wojska niemieckie wkroczyły do Paryża, rząd udał się do Bordeaux, a 16 czerwca marszałek Pétain został premierem Francji po uzyskaniu większości przez stronnictwo kapitulacyjne (Pierre Etienne Flandin, Pierre Laval, Camille Chautemps, Jean Darlan). Następnego dnia marszałek Pétain wystąpił w przemówieniu radiowym z prośbą o rokowania w sprawie zawieszenia broni z III Rzeszą. Przemówienie marszałka, bohatera I wojny światowej ostatecznie złamało morale armii francuskiej. Zwolennicy kontynuacji walki w oparciu o terytoria zamorskie Francji (Georges Mandel) zostali internowani na pokładzie okrętu w Casablance.
Wolna Francja (1940–1944) thumb|Charles de Gaulle z premierem Wielkiej Brytanii Winstonem Churchillem podczas inspekcji armii francuskiej w Marrakeszu 13 stycznia 1944 mały|De Gaulle w Polsce, 1920 thumb|Tablica pamięci de Gaulle w Twierdzy Nysa De Gaulle ewakuował się drogą lotniczą z Francji dzięki pomocy Winstona Churchilla. W dniu 18 czerwca wygłosił z Londynu na falach BBC słynny radiowy apel do narodu francuskiego, wzywający do dalszej walki. Założył tam komitet „Wolna Francja”. 28 czerwca Wielka Brytania uznała de Gaulle’a za „przywódcę wszystkich Wolnych Francuzów, gdziekolwiek by się znajdowali”, Stany Zjednoczone w dalszym ciągu uznawały rząd Vichy.
4 lipca 1940, sąd wojskowy w Tuluzie skazał zaocznie de Gaulle’a na 4 lata więzienia za namawianie wojskowych do nieposłuszeństwa. W następnym procesie w Clermont-Ferrand, 2 sierpnia tego roku, skazano go na karę śmierci, degradację wojskową i konfiskatę dóbr za zdradę stanu.
Mimo to stopniowo rosło poparcie dla de Gaulle’a. Wiele terytoriów zamorskich Francji zdecydowało mu się podporządkować wbrew woli rządu Vichy. Były to: Chandernagore, Nowe Hebrydy, Nowa Kaledonia, Francuska Afryka Równikowa i Kamerun. W sierpniu de Gaulle chciał przejąć Dakar, ale wobec oporu gubernatora Senegalu wiernego rządowi Vichy, musiał zrezygnować z tego planu. 27 października w Brazzaville zapowiedział utworzenie Rady Obrony Francji mającej kierować francuskimi wysiłkami wojennymi i mającej współpracować z rządem Wolnej Francji. W grudniu Rada została uznana przez Wielką Brytanię.
De Gaulle mobilizował ludność różnymi symbolicznymi akcjami. W grudniu 1941 roku w ramach „godziny nadziei” francuskie ulice opustoszały na godzinę, w listopadzie 1941 roku ustanowiono Order Wyzwolenia. Symbolem Wolnej Francji był krzyż lotaryński, z dwiema poprzecznymi belkami.
Mimo początkowego osamotnienia, de Gaulle wzmacniał pozycję swoją i Wolnej Francji na arenie międzynarodowej, starając się, aby Wolni Francuzi brali udział czynny i decyzyjny we wszystkim, co tyczyło się Francji i jej terytoriów. Jednym z punktów spornych pomiędzy generałem i jego zwolennikami a Brytyjczykami była sprawa Lewantu (terytoria dzisiejszych Syrii i Libanu). Kiedy w lutym 1941 niemieccy agenci nawiązali kontakty z wiernymi rządowi Vichy władzami kolonialnymi, starając się wykorzystać syryjskie lotniska dla potrzeb Luftwaffe, de Gaulle natychmiast opuścił Londyn i wyjechał do Kairu, by na miejscu zorganizować ekspedycję połączonych wojsk alianckich do Syrii. Wobec słabości sił alianckich w tym regionie operację rozpoczęto dopiero w dniu 8 czerwca 1941. 21 czerwca 1941 r. Francuzi z Sił Wolnej Francji walczyli i zdobyli Damaszek razem z Brytyjczykami i Australijczykami. Podpisany 14 lipca 1941 układ pomiędzy Brytyjczykami a rządem Vichy, w myśl którego walki w Syrii i Libanie miały zostać przerwane, okazał się poniżający dla generała i jego organizacji. W myśl jego postanowień wojska kolonialne kapitulowały wyłącznie przed Brytyjczykami, zaś przedstawiciele Wolnej Francji nie mieli prawa do rekrutowania żołnierzy spośród kapitulujących wojsk kolonialnych. W odpowiedzi generał zapowiedział wycofanie wojsk Wolnej Francji spod dowództwa Brytyjskiego. Ostatecznie pod koniec lipca rząd Wielkiej Brytanii zawarł nowy układ z francuskim przywódcą, na mocy którego potwierdzono „specjalne interesy” Francji na obszarze Lewantu. Ze swojej strony Francuzi zgodzili się na militarne zwierzchnictwo Wielkiej Brytanii na terenie Bliskiego i Środkowego Wschodu. De Gaulle wzywał swoich rodaków do wsparcia aliantów w operacji Torch po ich desancie w Algierii i Maroku 8 listopada 1942 roku, mimo że na prośbę generała Henri Girauda alianci wykluczyli jego samego z tych walk.
Przyszła też pora na działania na terytorium Francji, gdzie 1 stycznia 1942 został przerzucony Jean Moulin z powierzoną mu przez de Gaulle’a misją zjednoczenia francuskiego ruchu oporu. Zdecydowali oni o powołaniu do życia Krajowej Rady Ruchu Oporu.
De Gaulle ciągle wzmacniał swoją pozycję wobec państw alianckich. 24 września 1941 powołano Francuski Komitet Narodowy (CFN) pod jego przewodnictwem – chodziło o utworzenie prawdziwego rządu, który mógłby zostać uznany przez Londyn, Waszyngton i Moskwę. 14 lipca 1942 roku Wolna Francja zmieniła nazwę na Francję Walczącą. Pod naciskiem Churchilla i Roosevelta 14 stycznia 1943 roku spotkał się w Casablance z popieranym przez Amerykanów generałem Henrim Giraudem. 4 czerwca w Algierze na pierwszym wyzwolonym terytorium Francji razem powołali Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego (CFLN) początkowo z Giraudem jako dowodzącym wojskiem i de Gaulle’em jako szefem rządu. CFLN został uznany przez Wielką Brytanię, ZSRR i Stany Zjednoczone 26 sierpnia.
De Gaulle odnosił coraz to nowe sukcesy. W lipcu, po rozruchach, Antyle przyłączyły się do Wolnej Francji, generał został triumfalnie przyjęty w Maroku i Tunezji, a po ponad miesiącu walk 8 października 1943 Korsyka została ogłoszona pierwszym metropolitalnym departamentem Francji.
Na czele państwa i rządu (1944–1946) 3 czerwca 1944 Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego (CFLN) został przekształcony w Tymczasowy Rząd Republiki Francuskiej (GPRF), z de Gaulle’em na czele. Chodziło o to, by wyzwalane tereny francuskie nie podlegały władzom alianckim, ale tymczasowemu rządowi zależnemu od Zgromadzenia Konsultatywnego, którego pierwsze posiedzenie odbyło się 9 listopada 1944.