thumb|Odsłonięte pozostałości Keramejkosu thumb|Fragment wykopalisk niemieckich z początku XX stulecia thumb|Ekspozycja terenowa z przykładami okazałych nagrobków thumb|Ekspozycja znalezisk ceramiki w muzeum Keramejkos (gr. Κεραμεικός) – dzielnica starożytnych Aten, położona na północny zachód od Akropolu i historycznej Agory, zamieszkiwana przez wyrabiających przedmioty ceramiczne rzemieślnikówChociaż nazwa ma pochodzić od skupiska garncarzy i producentów dachówek, Pliniusz stwierdzał istnienie tam tylko jednego warsztatu Chalkostenesa (Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Książnica, 2006, s. 190-191)., którym patronował KeramosStgr. keraméus – zdun, garncarz od kéramos – ziemia, glina (Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z. Warszawa: PWN, 1973, s. 371)..
Topografia Wykorzystywane do produkcji zasoby gliny pochodziły znad rzeczki Eridanos przebiegającej ze wschodu na zachód przez obecny obszar wykopalisk, później zasypanej i odsłoniętej w trakcie prac archeologicznych w latach 60. XX wieku.
Przez teren dzielnicy prowadziła Święta Droga (Hiera Hodos) do Eleuzyny. Poza pobliskimi przejściami w murach: Świętą Bramą (Hiera Pyli) i sąsiednią Bramą Podwójną (Dipylon), usytuowana jest dobrze zachowana nekropolia, datowana na VIII-I w. p.n.e.; odkryto na niej liczne wazy w stylu geometrycznym oraz typowe dla okresu klasycznego stele nagrobne.
Wraz z resztkami bram zachowały się odcinki ateńskiego muru wzniesionego po perskim najeździe za Temistoklesa (od 479 p.n.e.) i odnowionego za Konona (ok. 394 p.n.e.), a wzmocnionego przez Likurga (ok. 330 p.n.e.). Jako materiał budowlany m.in. wykorzystano w nim szczątki zniszczonych przez Persów wcześniejszych nagrobkówDer Kleine Pauly, dz. cyt., kol. 699, 39-43..
Położona poza murami najważniejsza nekropolia ateńska była miejscem pochówku najbardziej zasłużonych obywateli grzebanych na koszt państwa (np. Solona, Peryklesa, Teramenesa). Zdobione często okazałymi stelami grobowce ciągnęły się obustronnie wzdłuż drogi prowadzącej do Akademii, na poboczach Świętej Drogi i tzw. Alei GrobówSłownik kultury antycznej, dz. cyt..
Prace badawcze i odkrycia Początki prac odkrywczych, zainspirowanych przez Stefanosa Kumanudisa z ateńskiego Towarzystwa Archeologicznego, uniwersyteckiego profesora literatury klasycznej i erudyty w dziedzinie starożytności, sięgają ok. 1870. Od 1913 w rejonie tym prowadzone były systematyczne prace badawczo-wykopaliskowe przez Niemiecki Instytut Archeologiczny (DAI) w AtenachPor. Keramejkos na stronie DAI., trwające do wybuchu działań II wojny światowej; podjęto je znów w 1956.
Nieliczne znaleziska neolityczne przemawiają za istnieniem tam osady już w III tysiącleciu p.n.e.Der Kleine Pauly, dz. cyt., kol. 699, 26-29.. Najstarsze odkryte groby pochodzą jednak z wczesnej epoki brązu (2700-2000 p.n.e.), choć największa część pochówków przypada na okres panowania stylu geometrycznego (1000-700 r. p.n.e.) i okres archaiczny. Z nekropolii zaprzestano korzystać w początkach chrześcijaństwa. Na obszarze eksploracji zostały pomiędzy bramami odsłonięte m.in. fundamenty okazałej budowli publicznej z IV w. p.n.e. – PompejonuSłużyła jako gimnazjon oraz skład utensyliów do procesji (pompe) panatenajskiej, gdzie miała ona też swój początek., a dalej pozostałości tzw. Tritopatreionu (sanktuarium przodków) oraz (uważanej wcześniej za sanktuarium Hekate) świątyni Apollona i Artemidy. Powstała ok. 394 p.n.e. Aleja Grobów została odsłonięta na odcinku ok. 100 metrów. Przy drodze ku Akademii wyróżnia się okazały grób Lacedemończyków z końca V w. p.n.e.
Większość tamtejszych pomników nagrobnych pochodzi z IV wieku p.n.e.; odsłonięte na początku XX stulecia, umieszczono je w Narodowym Muzeum Archeologicznym lub w miejscowym Muzeum Oberlaendera, na miejscu pozostawiając ich odlewyGrecja kontynentalna (red. M. Dubin), dz. cyt., s. 88.. thumb|Współczesny bieg strumienia Eridanos Ekspozycja znalezisk Większa część utworzonego parku archeologicznego o powierzchni 3,5 ha pokrywa się z terenem starożytnego demosu Kerameis. Objęto nim jedyny możliwy do eksploracji (dotąd niezabudowany), zwarty fragment nekropolii, z zespołem bram miejskich, odcinkiem fortyfikacji i fragmentami zabudowy mieszkalnej. Przeznaczono go na część wydzieloną do zwiedzania z dwujęzycznymi planszami informacyjnymi oraz na budynek muzeum. Wzniesienie go w 1937 roku według projektu H. Johannesa, umożliwiła donacja przedsiębiorcy i mecenasa sztuki Gustava Oberlaendera. W latach 60. XX wieku został rozbudowany dzięki finansowemu wsparciu przedsiębiorstwa Boehringer Werkzeugmaschinen GmbHPor. historia Muzeum Archeologicznego Keramejkosu.. W jego trzech galeriach prezentowane są fragmenty stel odkrytych w wątkach murów obu bram oraz marmurowy nagrobkowy sfinks z ok. 550 p.n.e. (galeria pierwsza); w następnych wystawiono zbiór wczesnych waz protogeometrycznych i geometrycznych oraz rytualnych lekytów białogruntowanych; z pochówków pochodzą też dziecięce zabawki (gliniane koniki i terakotowe lalki). Eksponowane ostrakony stanowią część z 7 tysięcy ich znalezisk z koryta rzeczki EridanosGrecja kontynentalna (red. M. Dubin), dz. cyt., s. 89..
W budynku muzealnym eksponowano w porządku chronologiczno-tematycznym głównie te cenniejsze znaleziska, których nie włączono do zbiorów Narodowego Muzeum Archeologicznego (w takich przypadkach zastąpiły je kopie oryginałów). Współczesna zabudowa miasta utrudnia rozszerzenie badań, choć istotne znaleziska dokonywane są też poza obszarem głównych wykopalisk.
Współcześnie nazwę Keramikos nosi stacja ateńskiego metra oraz obszar przylegającej do cmentarzyska części starego śródmieścia, którego granice stanowi teren wykopalisk przy muzeum wraz z ulicami Iera Odos, Dipylou i Kriezi, dalej rozciągający się w stronę ul. Konstantinupoleos. I tam odkrywane są zespoły pochówków znaczących dla starożytnej historii GrekówNp. groby żołnierzy z wojen peloponeskich z kwaterą w pobliżu skrzyżowania obecnych ulic Termopilon (Θερμοπυλών) i Leonidu (Λεωνίδου) – być może pochówki, nad którymi Perykles wygłaszał pochwałę demokracji (por. Grecja. Praktyczny przewodnik, dz. cyt., s. 95).. Bieżące badania archeologiczne przeprowadza się przy okazji remontów ulic lub podjęcia prac budowlanych, po czym wykop zostaje zasypany z umieszczeniem odpowiedniej tablicy informacyjnej o znalezisku.
Przypisy
Bibliografia Słownik kultury antycznej. Grecja – Rzym (pod red. Lidii Winniczuk). Wyd. 5. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, , s. 225-226 Der Kleine Pauly. Lexikon der Antike. T. 1. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 699-700 Maria L. Bernhard: Sztuka grecka V wieku p.n.e. Warszawa: PWN, 1975 (wyd. 2), s. 130-131 [Keramejkos] Mark Ellingham, Marc Dubin, Natalia Jansz, John Fisher: Grecja. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 95-97 Grecja kontynentalna (pod red. Marca Dubina). Warszawa: Hachette Livre/Wiedza Powszechna, 2009, s. 88-89, Wielka encyklopedia PWN. T. 13. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 468-469
Linki zewnętrzne Strona informacyjna Muzeum Keramejkosu na oficjalnym portalu Odysseus / Ilustrowany przewodnik po zabytkach parku archeologicznego na stronie Akropol.net
Kategoria:Starożytne zabytki ateńskie Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Grecji Kategoria:Starożytne nekropole