thumb|Pierwszy na świecie drogowy spawany most na rzece Słudwi mały|Dom Bez Kantów w Warszawie thumb|Gmach Prudentialu thumb|Mister Katowic – Drapacz Chmur w Katowicach thumb|Budynek d. Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych w Łodzi, dziś I Inspektorat PZU, al. T. Kościuszki 57 mały|Grób Stefana Bryły na cmentarzu Powązkowskim Stefan Władysław Bryła ps. „Osiński”, „Władysław Zakrzewski” (ur. 17 sierpnia 1886 w Krakowie, zm. 3 grudnia 1943 w Warszawie) – polski inżynier budowlany, pionier praktycznego zastosowania spawalnictwa oraz konstrukcji spawanych, polityk lwowskiej chadecji i poseł na Sejm II RP, dyrektor Departamentu Robót Publicznych i Odbudowy Delegatury Rządu na KrajWaldemar Grabowski, Polska Tajna Administracja Cywilna 1940–1945, Warszawa 2003, s. 268..

Życiorys Kariera zawodowa Syn Pawła, polonisty, nauczyciela, późniejszego dyrektora gimnazjum w Stanisławowie i Eligii Marii z Chrzanowskich, publicystki i działaczki społecznej. Brat Stanisława, prawnika i działacza społecznego. Absolwent szkoły realnej w Stanisławowie. Ukończył studia na Wydziale Inżynierii Szkoły Politechnicznej we Lwowie (1908; obecnie Politechnika Lwowska). Wykładowca w tej szkole od roku 1907. W 1909, rok po uzyskaniu dyplomu, obronił doktorat. W 1910 uzyskał habilitacjęBibliografia; Parlamentarzyści RP, bs.sejm.gov.pl.. Kontynuował naukę na uczelniach zagranicznych – w latach 1910–1912 pogłębiał wiedzę na Politechnice w Charlottenburgu koło Berlina, École nationale des ponts et chaussees w Paryżu oraz na University of London. Pracował na budowach w Niemczech, Francji, Anglii, Kanadzie, USA. W latach 1915–1917 wykładowca Polskiego Kolegium Uniwersyteckiego w Kijowie.

W 1918 uczestniczył w walkach o Lwów, a w latach 1919–1920 brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, w tym w obronie Warszawy.

Od 1921 wykładał budowę mostów na Politechnice Lwowskiej, a od 1934 budownictwo na Politechnice Warszawskiej, gdzie w latach 1938–1939 był dziekanem Wydziału Architektury.

W 1928 roku opracował dla Ministerstwa Robót Publicznych pierwsze na świecie przepisy spawania konstrukcji stalowych w budownictwie. Stały się one wzorem dla podobnych przepisów w innych krajach. Autor lub konsultant wielu konstrukcji w tej technologii, m.in. pierwszego na świecie drogowego mostu na rzece Słudwi w Maurzycach pod Łowiczem (oddany do użytku 12 sierpnia 1929 r., przyjeżdżali wówczas oglądać go inżynierowie m.in. z Francji i Niemiec) i wieżowca „Prudential” w Warszawie (1933). W 1929 został powołany na członka Stałej Międzynarodowej Komisji Mostów i Konstrukcji Inżynierskich. Był także członkiem Akademii Nauk Technicznych i współzałożycielem Polskiego Związku Inżynierów Budowlanych. Napisał ok. 250 prac naukowych, podręczników i artykułów. Był cenionym inżynierem oraz teoretykiem spawalnictwa o międzynarodowej renomie; współpracował m.in. przy budowie wieżowców w USA – np. Woolworth Building w Nowym Jorku (wówczas najwyższego budynku na świecie).

Działalność polityczna W latach 1923–1926 szefował lwowskiemu oddziałowi chrześcijańskiej demokracji. Piastował mandat posła na sejm I, II i III kadencji (1926–1935) z okręgu Lwów. Był zwolennikiem porozumienia się z sanacją, w 1934 roku dokonał rozłamu w ChD powołując propiłsudczykowskie Zjednoczenie Chrześcijańsko-Społeczne.

Działalność w czasie okupacji Od 1939 roku, w czasie okupacji niemieckiej pełnił funkcję dziekana tajnego Wydziału Architektury Politechniki WarszawskiejBibliografia; Sylwetki profesorów Politechniki Warszawskiej, bcpw.bg.pw.edu.pl.. Od zimy 1940 roku prowadził na wydziale tajne nauczanie. W strukturach podziemnego państwa polskiego w Biurze Delegata Rządu na Kraj był szefem komórki Robót Publicznych i OdbudowySztraj Elżbieta, Udział Stefana Bryły w finansowaniu działalności naukowej i dydaktycznej Politechniki Warszawskiej w konspiracji, [w:] Materiały i dokumenty do dziejów nauki polskiej w czasie II wojny światowej, Tom 1: pod red. Zygm. Kolankowskiego i Leona Łosia, Wrocław 1980, s. 81–104 [+ fotografia portretowa ze zbiorów Archiwum PAN], .. Opracował w nim m.in. 10-letni plan powojennej odbudowy Polski ze zniszczeń wojennych oraz instrukcję dla Kedywu (AK): Jak niszczyć stalowe mosty.

Za organizowanie tajnego nauczania 16 listopada 1943 został wraz z rodziną aresztowany przez NiemcówStrony Biblioteki Sejmowej oraz Biblioteki Politechniki Warszawskiej podają datę aresztowania 15 listopada 1943; vide bibliografia.. Przebywał na PawiakuLeon Wanat, Za murami Pawiaka, Warszawa 1985, s. 348.. Został rozstrzelany 3 grudnia 1943 w ulicznej egzekucji w rejonie zajezdni tramwajowej przy ul. Puławskiej 13. Jego symboliczny grób znajduje się na Starych Powązkach (kw. 57-IV-27).

Konstrukcje Stefana Bryły kompleks budynków Muzeum Narodowego i Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, hala Fabryki Parowozów w Warszawie (1922), budynek Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych w Warszawie na rogu ul. Kopernika 36-40 i ul. Sewerynów; wysokości 9 kondygnacji (1928), pierwszy na świecie drogowy spawany most na rzece Słudwi w Maurzycach (1927–1929), budynek Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych w Łodzi, dziś PZU, przy al. T. Kościuszki 57; wysokości 8 kondygnacji (1929–1930), dom akademicki przy pl. Narutowicza (ul. Akademicka 5) w Warszawie; wysokości 10 kondygnacji (1922–1930), drugi most spawany na rzece Słudwi (Retki) (1931), gmach Pocztowej Kasy Oszczędności w Warszawie (Poczty Głównej) przy ul. Świętokrzyskiej 31/33; wysokości 7 kondygnacji (1930–1932), gmach Urzędu Skarbowego w Katowicach („Drapacz Chmur”, tzw. mister Katowic) przy ul. Żwirki i Wigury 15; wysokości 14 kondygnacji (1930–1932), budynek mieszkalno-biurowy Towarzystwa Prudential przy pl. Powstańców Warszawy; wysokości 17 kondygnacji (1931–1933), budynek Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie przy al. Mickiewicza 22; wysokości 9 kondygnacji (1934), gmach Marynarki Wojennej w Warszawie przy ul. Wawelskiej; wysokości 5 kondygnacji (1934), budynek mieszkalny Funduszu Kwaterunku Wojskowego (dom Bez Kantów) w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu 11 (na rogu ulicy Królewskiej); wysokości 8 kondygnacji (1934–1935), Hala Targowa w Katowicach przy ul. Piotra Skargi 6 (1935), Szpital Okręgowy im. marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie (1939), hala nr 3 w PZL Mielec (1939). Źródło:.

Publikacje (wybór) Podręcznik statyki budowli, Dla średnich szkół technicznych; Warszawa 1920, Lwów-Warszawa 1925, Podręcznik budownictwa żelaznego; Lwów-Warszawa 1924, Przepisy dotyczące obliczeń statycznych w budownictwie lądowym; Lwów-Warszawa 1928, Most na rzece Słudwi pod Łowiczem: (1-szy most spawany elektrycznie w Europie); Warszawa 1929, Rekonstrukcje budowli żelbetowych; Lwów 1929, Spawane konstrukcje rurowe; Warszawa 1933, Przepisy projektowania i wykonywania stalowych konstrukcji spawalnych w budownictwie; Warszawa 1934, Badanie jakości połączeń spawanych; Warszawa 1934, Beton w budownictwie wiejskim; Lwów-Warszawa 1937, Drogi polskiego mostownictwa; Lwów 1937, Metody badania spoin; Warszawa 1938, Beton i żelbet, Statyka budowli, Podręcznik inżynierski (cztery tomy); Lwów-Warszawa (1927–1936).

Wydana przez PAN monografia obejmująca wykaz jego publikacji zawiera 265 pozycjiMonografia działalności naukowej Stefana Bryły, Bolesław Mayzel (red.); Polska Akademia Nauk, Warszawa 1959, Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Katalog Biblioteki Narodowej)..

Stefan Bryła opublikował także książki o tematyce podróżniczej: Jeden dzień w Jokohamie: kartki z podróży po Japonji; Lwów 1913, Honolulu: wrażenia z podróży; Lwów 1913, Ameryka; Lwów 1921, Daleki Wschód; Lwów 1923, oraz wydawnictwa publicystyczne np. Rola polityków katolickich; Warszawa 1937.

Źródło: Katalog Biblioteki Narodowej.

Stefan Bryła był również encyklopedystą. Został wymieniony w gronie 180 edytorów pięciotomowej Ilustrowanej encyklopedii Trzaski, Everta i Michalskiego, gdzie napisał hasła o tematyce technicznej.

Upamiętnienie Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa ustanowił w roku 1964 nagrodę PZITB im. Stefana Bryły, która jest przyznawana corocznie, indywidualnie i jednorazowo za osiągnięcia naukowo-badawcze lub naukowo-techniczne w dziedzinie konstrukcji budowlanych. Nagroda ta cieszy się wysokim prestiżem w środowisku inżyniersko-budowlanym.

W 1995 American Welding Society uhonorowało dorobek Stefana Bryły nagrodą „Historic Welded Structure Award” za spawany most na Słudwi.

W roku 1994 Rada Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej nadała jednej z sal Gmachu Architektury przy ul. Koszykowej 55 imię profesora Stefana Bryły – dziekana od 1938 do śmierci w 1943. Jego nazwiskiem nazwano także ulice na warszawskim Ksawerowie oraz w Pruszkowie. Ponadto imię Stefana Bryły nosi Zespół Szkół Budowlano-Geodezyjnych w Białymstoku oraz Zespół Szkół nr 24 w Warszawie.

Inne informacje Materiały archiwalne Stefana Bryły znajdują się w Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Warszawie pod sygnaturą III-26Spis inwentarzy, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie, [dostęp 2024-01-03]..

Zobacz też Stanisław Olszewski; inny polski pionier spawalnictwa

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne „Piśmiennictwo profesora Stefana Bryły – zestawienie bibliograficzne i pełne teksty wybranych publikacji”; Biblioteka Cyfrowa Politechniki Warszawskiej Prace Stefana Bryły dostępne w sieci (Katalog HINT) Czasopismo Techniczne, Lwów, dnia 10 sierpnia 1909; Stefan Władysław Bryła, Przyczynek do uogólniania pojęć płaszczyznowych statyki budowli (strony 7-9) Stefan Bryła (1886–1943) Grażyna Ślęzak: Stefan Bryła. Bohater techniki i dydaktyki. Pionier nowoczesnych konstrukcji... Relacja Marii Bryły na temat okoliczności aresztowania i zamordowania jej męża – baza świadectw Zapisy Terroru Prace Stefana Bryły w serwisie Polona.pl Stefan Bryła. Wielcy Polacy – nieznani wynalazcy (film)

Kategoria:Absolwenci i studenci Szkoły Politechnicznej we Lwowie Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie Kategoria:Dyrektorzy Departamentów Delegatury Rządu na Kraj Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ofiary egzekucji ulicznych w Warszawie 1943–1944 Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy inżynierowie budownictwa Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Polscy wynalazcy Kategoria:Posłowie na Sejm I kadencji (1922–1927) Kategoria:Posłowie na Sejm II kadencji (1928–1930) Kategoria:Posłowie na Sejm III kadencji (1930–1935) Kategoria:Posłowie na Sejm II Rzeczypospolitej (województwo lwowskie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy Bitwy Warszawskiej (1920) Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Upamiętnieni symbolicznym grobem na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Nauczyciele akademiccy kijowskich uczelni Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Lwowskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Kategoria:Zmarli w 1943 Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii