Romuald Miller

thumb|240px|Dom Związku Zawodowego Kolejarzy z teatrem Ateneum w Warszawie thumb|240px|b. Dom ZZK we Lwowie, obecnie Muzeum Historii Kolei Lwowskiej thumb|240px|Dworzec kolejowy w Żyrardowie thumb|240px|Dworzec kolejowy w Gdyni thumb|240px|Grób Romualda Millera na Powązkach Romuald Miller (ur. 9 stycznia 1882 w Łodzi, zm. 29 lipca 1945 w Otwocku) – polski architekt i działacz polityczny. Wolnomularz.

Życiorys Urodził się w rodzinie Romualda, pracownika kolei, i Florentyny z Matysków (1859–1935). Miał siostrę i dwóch braci: Stanisława Kwiryna i Jana NepomucenaRomuald Miller M.J. Minakowska, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2025-08-07].. Ukończył w 1899 Wyższą Szkołę Rzemieślniczą w Łodzi, a w 1908 został absolwentem (ze złotym medalem) Instytutu Inżynierów Cywilnych w Sankt Petersburgu. Działał w PPS. Był uczestnikiem rewolucji w 1905. W 1909 razem z poślubioną w 1903 żoną Julią (1888–1965) wrócili do Łodzi, gdzie Romuald początkowo był zatrudniony na stanowisku pomocnika architekta miejskiego (1909–1912), a następnie pomocnika inżyniera gubernialnego w Piotrkowie (1912–1914). Równocześnie prowadził prywatną praktykę zawodową. Założył pierwszą zespołową pracownię architektoniczną. W 1910 miał pracownię przy ul. Zielonej 14 w Łodzi.

Po zakończeniu I wojny światowej zamieszkał w Warszawie. W 1918 zatrudnił się w Ministerstwie Robót Publicznych, w roku następnym rozpoczął pracę w Wydziale Drogowym Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej, jako zastępca kierownika Sekcji Architektonicznej, Bronisława Brochwicz-Rogoyskiego, a po jego śmierci w 1921 objął stanowisko jej kierownika, które piastował do 1924. Wg projektu pracowni sekcji architektonicznej Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej pod kierunkiem Bronisława Brochwicza-Rogoyskiego i jego zastępców Romualda Millera i Józefa Wołkanowskiego wzniesiono dworce m.in. w Grodzisku Mazowieckim, Modlinie-Nowym Dworze Mazowieckim, Pruszkowie, Radziwiłłowie i ŻyrardowieDudkowski M., Odbudowa dworców Kolei Warszawsko... Ochrona Zabytków, LXVIII nr 1(266) 2015, s. 80–92.. Równocześnie, w latach ok. 1922–1924 współpracował z architektem Kazimierzem Mieszkisem, głównie wykonując projekty dla wojska. W latach 1924–1939 prowadził prywatną praktykę zawodową, głównie projektując dla Związku Zawodowego Kolejarzy, którego był stałym współpracownikiem i doradcą technicznym. Prowadził też działalność społeczno-organizacyjną i polityczną. Współorganizował w 1929 (i pełnił funkcję prezesa) Związku Stowarzyszeń Architektów Polskich. W latach 30. pracował w komitecie redakcyjnym miesięcznika „Architektura i Budownictwo” oraz publikował w nim artykuły„Architektura i Budownictwo”, nr 2, Rok IX, Warszawa 1933. Członek Koła Architektów w Warszawie. Członek Sądu Koleżeńskiego Koła (1930). Współzałożyciel SARP (1934). Członek O. Warszawskiego SARP (od 1934). Prezes SARP (1934–1937, 1945). Przewodniczący Koła Architektów i Plastyków w Klubie Demokratycznym (1937–1939).

W czasie okupacji niemieckiej przebywał stale w Warszawie, gdzie w pracy podziemnej współtworzył Stronnictwo Demokratyczne, a po aresztowaniu prof. Mieczysława Michałowicza przewodniczył Stronnictwu. Podczas powstania warszawskiego stracił jednego z synów, a sam został ranny.

Po wojnie był działaczem PKWN, w maju 1945 został powołany do Prezydium Krajowej Rady Narodowej. Zastępca Prezesa Krajowej Rady Narodowej, poseł z ramienia Stronnictwa Demokratycznego. Pracował w Biurze Odbudowy Stolicy i współpracował z Ministerstwem Komunikacji.

Zmarł w trakcie pobytu w sanatorium w Otwocku, pochowany 2 sierpnia 1945 na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera Aleja Zasłużonych-1-20).

Projekty 4-piętrowa kamienica Alberta Bohme’go w Łodzi (wzniesiona w latach 1911–1912) przy ul. Piotrkowskiej 113 (w 2016 r. wpisana do rejestru zabytków)Wiesław Pierzchała, Forteca pałacowa w rejestrze; [w:] „Kocham Łódź” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 16 IX 2016, nr 403, s. 6. kamienica Stowarzyszenia Oświatowego „Betania” w Łodzi (wzniesiona w latach 1912–1913), przy ul. Piotrkowskiej 275 Kamienica Heimanów w Łodzi (1912)Romuald Miller. witryna Pamięci Architektów Polskich. przebudowa budynku Instytutu Higieny Dziecięcej przy ul. Litewskiej 16 w Warszawie (1931–1932) gmach Związku Zawodowego Kolejarzy w Warszawie, ul. Jaracza 2 (1927); od 1928 również siedziba Teatr „Ateneum” Gmach Dyrekcji Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji przy placu Starynkiewicza 5 w Warszawie (1928–1930) projekt typowy dla stacji kolejowej średniej wielkości w dwóch wariantach – podstawowym: dworce w Sierpcu, Gostyninie, Łęczycy i Ozorkowie oraz rozszerzonym: dworce w Kole (1921) i Koninie (zburzony)Michał Pszczółkowski, Projekty typowe w architekturze dworców kolejowych, [w:] Piękne, użyteczne, zbędne... Obiekty kolejowe w Polsce, pod red. M. Kapiasa i D. Kellera, Rybnik 2016, s. 241. dworzec kolejowy w Żyrardowie (1922) dworzec kolejowy w Lublinie (przebudowa 1923–1924) dworzec kolejowy w Pruszkowie (1924) dworzec kolejowy w Gdyni (1926–1928) dworzec kolejowy w Grodzisku Mazowieckim (1928) dworzec kolejowy w Teresinie dworzec kolejowy w Radziwiłłowie dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim dom Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych miasta Lwowa (1930–1937) dom własny przy ul. Karskiej 7 w Warszawie Dom przy ul. Grębałowskiej 11 w Warszawie

Odznaczenia Order Krzyża Grunwaldu II klasy (pośmiertnie, 1946) „za działalność konspiracyjną w czasie okupacji na terenie całego Kraju”.

Przypisy

Kategoria:Architekci związani z Łodzią Kategoria:Członkowie PKWN Kategoria:Członkowie prezydium Krajowej Rady Narodowej Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Architektów Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Ludzie związani z Koninem Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej Kategoria:Politycy Stronnictwa Demokratycznego Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy wolnomularze Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Imperium Rosyjskim (1905–1907) Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Zmarli w 1945