Marian Andrzej Filar (ur. 6 października 1942 w Krośnie, zm. 1 czerwca 2020 w Toruniu) – polski prawnik, nauczyciel akademicki i polityk, profesor nauk prawnych, poseł na Sejm VI kadencji.

Życiorys Działalność naukowa Syn Kazimiery. W 1960 ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Krośnie. Został następnie absolwentem Pomaturalnego Technikum Górniczego w Krakowie, pracował równocześnie w kopalniach węgla kamiennego. W 1967 ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Doktoryzował się z prawa w 1972 na tym samym wydziale. Habilitację uzyskał w 1977. W latach 1978–1979 był wykładowcą Wyższej Szkoły Oficerskiej MSW im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie. Tytuł profesorski w zakresie nauk prawnych otrzymał w 1988, w 1991 został profesorem zwyczajnym. W 1990 został kierownikiem Katedry Prawa Karnego i Polityki Kryminalnej UMK. Był dziekanem Wydziału Prawa i Administracji UMK w Toruniu w latach 1988–1990 i prorektorem tej uczelni od 1990 do 1993.

Członek licznych towarzystw naukowych polskich i międzynarodowych, także gremiów kierowniczych. Autor ponad 180 prac i wydawnictw książkowych w języku polskim i językach obcych z dziedziny prawa karnego, w tym dotyczącego przestępstw przeciwko wolności seksualnej i aspektów prawa medycznego, a także polityki kryminalnej. Promotor licznych rozpraw doktorskich i prac magisterskich.

Wykładowca na licznych uczelniach zagranicznych (m.in. w Niemczech, Włoszech i Finlandii). Był ekspertem Organizacji Narodów Zjednoczonych w dziedzinie zapobiegania i kontroli przestępczości i współautorem polskiej kodyfikacji prawa karnego. Specjalizował się w dziedzinie definicji przestępstw seksualnych.

Był sekretarzem generalnym Towarzystwa Naukowego w Toruniu, prezesem Towarzystwa Miłośników Torunia, a także prezydentem Klubu Rotary Młyniec Drugi w kadencji 2005–2006. Autor cotygodniowych felietonów prasowych, najpierw w „Nowościach”, następnie w toruńskim dodatku lokalnym „Gazety Wyborczej”. Powoływany w skład Komitetu Bioetyki Polskiej Akademii Nauk.

Działalność polityczna Należał do Kongresu Liberalno-Demokratycznego, potem do Unii Wolności oraz do Partii Demokratycznej – demokraci.pl (do 2006, gdy zanikły jej struktury lokalne). W latach 1997–2001 był wiceprzewodniczącym Trybunału Stanu.

Bez powodzenia kandydował w różnych wyborach – w 1991 oraz 1993 bez powodzenia ubiegał się o mandat poselski z ramienia KLD, a w 1997 z listy UW. W 2001 startował do Senatu z ramienia komitetu Blok Senat 2001, rok później z lokalnego ugrupowania do sejmiku. W czerwcu 2004 kandydował w wyborach do Parlamentu Europejskiego, zdobywając 29 185 głosów (drugie miejsce w województwie kujawsko-pomorskim, jednak nie został eurodeputowanym). W wyborach parlamentarnych w 2005 był liderem Partii Demokratycznej – demokraci.pl w okręgu toruńsko-włocławskim. W wyborach samorządowych w 2006 kandydował na urząd prezydenta Torunia z własnego komitetu przy poparciu Platformy Obywatelskiej. Uzyskał drugi wynik – 11 960 głosów (18,71%), przegrywając z ubiegającym się o reelekcję Michałem Zaleskim.

W wyborach parlamentarnych w 2007 uzyskał mandat poselski z listy Lewicy i Demokratów (jako kandydat bezpartyjny, rekomendowany przez Partię Demokratyczną) w okręgu toruńskim z wynikiem 21 892 głosy. W grudniu 2007 został reprezentantem Sejmu w Krajowej Radzie Sądownictwa. Po wyborach ponownie wstąpił do Partii Demokratycznej, zasiadał w radzie politycznej i władzach regionalnych tego ugrupowania. Po odejściu z LiD posłów związanych z PD współtworzył powołane w kwietniu 2008 Demokratyczne Koło Poselskie.

W styczniu 2009 Instytut Pamięci Narodowej wniósł o jego lustrację w związku z podejrzeniami o „kłamstwo lustracyjne”. 26 czerwca tego samego roku Sąd Okręgowy w Bydgoszczy uznał jego oświadczenie o zaprzeczeniu współpracy za zgodne z prawdą.

W tym samym miesiącu wraz z Bogdanem Lisem opuścił Partię Demokratyczną, a na początku lipca 2009 przystąpił do Stronnictwa Demokratycznego (był członkiem rady naczelnej oraz zarządu głównego partii). 16 lipca 2009 jego koło poselskie zostało przemianowane na DKP SD, a w czerwcu 2011 przestało istnieć, w wyniku czego został posłem niezrzeszonym. W tym samym roku bezskutecznie kandydował na senatora jako kandydat KWW Unia Prezydentów – Obywatele do Senatu.

Pochowany na cmentarzu komunalnym nr 2 w Toruniu.

Wybrane publikacje Lekarskie prawo karne, 2000. Odpowiedzialność lekarzy i zakładów opieki zdrowotnej, 2004. Pornografia: studium z dziedziny polityki kryminalnej, 1977. Przestępstwa seksualne w polskim prawie karnym, 1985. Przestępstwo zgwałcenia w polskim prawie karnym, 1974. Seksuologia kulturowa (współautor), 1980. Transpozycje płci: transseksualizm i inne zaburzenia identyfikacji płciowej (współautor), 2001. W służbie utopii, 1992. Zarys prawa karnego (współautor), 1978.

Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2015) Medal Komisji Edukacji Narodowej

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Prawnych PAN Kategoria:Członkowie Krajowej Rady Sądownictwa Kategoria:Członkowie Trybunału Stanu Kategoria:Ludzie urodzeni w Krośnie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wyższej Szkoły Oficerskiej MSW im. Feliksa Dzierżyńskiego w Legionowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym nr 2 w Toruniu Kategoria:Politycy Kongresu Liberalno-Demokratycznego Kategoria:Politycy Partii Demokratycznej – demokraci.pl Kategoria:Politycy Stronnictwa Demokratycznego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Politycy Unii Wolności Kategoria:Polscy karniści Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji Kategoria:Posłowie z okręgu Toruń Kategoria:Prorektorzy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Zmarli w 2020