thumb|200px|Kamień z tablicą pamiątkową w Louňovicach pod Blaníkem, miejscu urodzenia Zelenki thumb|200px|Tablica na Kleine Brüdergasse w Dreźnie, upamiętniająca ostatnie miejsce zamieszkania kompozytora thumb|200px|Pomnik na Starym Cmentarzu Katolickim w Dreźnie Jan Dismas Zelenka, właśc. Jan Lukáš Zelenka (ur. 16 października 1679 w Louňovicach pod Blaníkem, zm. 23 grudnia 1745 w Dreźnie) – czeski, niemieckojęzyczny kompozytor epoki późnego baroku, kontrabasista i kapelmistrz.

Życiorys Jan Lukáš Zelenka urodził się w Louňovicach pod Blaníkem 16 października 1679 roku, w rodzinie Jiříego i Marii Magdaleny Hajek. Był najstarszym z ośmiu rodzeństwa. Ojciec był nauczycielem i organistą w katolickim kościele parafialnym w Louňovicach. Jan Zelenka został ochrzczony jako Jan Lukáš. Używanie przez niego zmienionych imion Jan Dismas odnotowane zostało w źródłach pisanych od 1704 roku.

Muzyk przeniósł się z Czech do Drezna około 1710 roku. Znalazł zatrudnienie w kapeli na dworze Augusta II Mocnego, który przeszedł na katolicyzm, stając się królem Polski w 1697 roku. August II przebudował teatr pałacowy w kościół katolicki. Zelenka był kontrabasistą. Większość życia spędził na dworze drezdeńskim. Prawdopodobnie odbył podróż do Wenecji. Dwa lata spędził w Wiedniu, studiując u Johanna Josepha Fuxa.

Zelenka komponował niemal wyłącznie dzieła religijne, dlatego nazywany jest czasem „katolickim Bachem”, jednak ze względu na obecność wirtuozerii w jego muzyce skrzypcowej wspominany jest też czasem jako „czeski Vivaldi”. Zmarł w Dreźnie 23 grudnia 1745 roku.

Dzieła Kompletny spis utworów Zelenki zawiera niemal 250 utworów, przeważnie o charakterze religijnym, w tym 21 mszy (jedna zaginęła), 4 requiem, 2 wielkie oratoria, 2 Magnificat i Te Deum, 13 litanii, wiele psalmów, hymnów i antyfon.

Do najważniejszych należą przede wszystkim msze, skomponowane w ostatnich 10 latach życia, oratoria i litanie.

Szczyt jego twórczości świeckiej, a zarazem szczytowy barok muzyczny reprezentuje Sub olea pacis et palma virtutis i jego utwory instrumentalne.

Kompletny katalog dzieł Zelenki stworzył niemiecki muzykolog, Wolfgang ReicheWolfgang Reiche: Katalog utworów Zelenki (ZWV)..

Msze i Requiem , G-dur, c. 1711 (ZWV 1) Missa Judica me, F-dur, 1714 (ZWV 2) Missa Corporis Domini, C-dur, c. 1719 (ZWV 3) Missa Sancti Spiritus, D-dur, 1723 (ZWV 4) Missa Spei, C-dur, 1724 (ZWV 5, zaginione) Missa Fidei, C-dur, 1725 (ZWV 6) Missa Paschalis, D-dur, 1726 (ZWV 7) Missa Nativitatis Domini, D-dur, 1726 (ZWV 8) Missa Corporis Domini, D-dur, 1727 (ZWV 9) Missa Charitatis, D-dur, 1727 (ZWV 10) Missa Circumcisionis D.N.J.C., D-dur, 1728 (ZWV 11) Missa Divi Xaverii, D-dur, 1729 (ZWV 12) Missa Gratias agimus tibi, D-dur, 1730 (ZWV 13) Missa Sancti Josephi, D-dur, c. 1731 (ZWV 14) Missa Eucharistica, D-dur, 1733 (ZWV 15) Missa Purificationis BVM, D-dur, 1733 (ZWV 16) , a-moll, 1736 (ZWV 17) , e-moll, 1739 (ZWV 18) Missa Dei Patris, C-dur, 1740 (ZWV 19) Missa Dei Filii, C-dur, c. 1740 (ZWV 20) Missa Omnium Sanctorum, a-moll, 1741 (ZWV 21)

Requiem c-moll, ZWV 45 Requiem D-dur, 1733, ZWV 46 Requiem d-moll, c. 1731, ZWV 48 Requiem F-dur, před 1730, ZWV 49

Oratoria Sub olea pacis et palma virtutis (conspicua orbi regia Bohemiae Corona – Melodrama de Sancto Wenceslao), 1723, ZWV 175 , 1730, ZWV 61 Gesù al Calvario, 1735, ZWV 62 I penitento al sepolchro del Redentore, 1736, ZWV 63

Litanie Litaniae de Venerabili Sacramento (2), ZWV 147, 148 Litaniae Lauretanae, ZWV 149, 150 Litaniae Lauretanae „Consolatrix afflictorum“, 1744, ZWV 151 Litaniae Lauretanae „Salus infirmorum“, 1744, ZWV 152 Litaniae Omnium Sanctorum, c. 1735, ZWV 153 Litaniae Xaverianae, (2), ZWV 154, 155 Litaniae de Sancto Xaverio, 1729, ZWV 156

Pozostałe dzieła liturgiczne i religijne Te Deum d-moll, c.1724, ZWV 145 Te Deum D-dur, 1731, ZWV 146 Magnificat c-moll, c. 1727, ZWV 107 Magnificat D-dur, 1725, ZWV 108 De profundis (4), ZWV 50, 95-97 Miserere D-dur, 1722, ZWV 56 [STB soli; SATB ch.; 3 Trbn, 2 Ob, 2 Vni, 2 Vle, B.c.] Miserere c-moll, 1738, ZWV 57 Lamentationes Ieremiae Prophetae, ZWV 203 Responsoria pro hebdomada (27), ZWV 55

Świeckie utwory wokalno-instrumentalne , ZWV 177

Utwory instrumentalne Trio or Quartet Sonatas nos. 1-6, c. 1721, ZWV 181 Capriccio no. 1 (D), c. 1717, ZWV 182 Capriccio no. 2 (G), 1718, ZWV 183: Capriccio no. 3 (F), c. 1718, ZWV 184 Capriccio no. 4, (A), 1718, ZWV 185 Concerto à 8 Concertanti, 1723, ZWV 186 Hipocondrie à 7 Concertanti, 1723, ZWV 187 Ouverture à 7 Concertanti, 1723, ZWV 188 Simphonie à 8 Concertanti, 1723, ZWV 189 Capriccio no.5 (G), 1729, ZWV 190

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Czescy kompozytorzy baroku Kategoria:Urodzeni w 1679 Kategoria:Zmarli w 1745 Kategoria:Muzycy związani z Dreznem Kategoria:Kontrabasiści