Annopol

Annopol – miasto w Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie kraśnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Annopol, w pobliżu Wisły, na skraju Małopolskiego Przełomu Wisły.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. tarnobrzeskiego.

Annopol leży w dawnej ziemi lubelskiej na obszarze historycznej Małopolski.

Historia Annopol powstał na byłych gruntach wsi Rachów, notowanej od XV wieku, która była w XVI i XVII wieku własnością szlacheckich rodzin Rachowskich, Czyżowskich, Morsztynów i Tymińskich. W roku 1415 był własnością szlachecką Jana Dłuto ze SłupiaSłownik Historyczno-Geograficzny Lubelszczyzny, s. 193.. W następnych stuleciach powstał port rzeczny na Wiśle. Wykorzystując ten fakt właściciele lokowali tutaj miasto. thumb|left|Stary kościół parafialny pw. śś. Joachima i Anny z XVIII wieku Pierwsza informacja o istnieniu Rachowa pochodzi z 1724 r., kiedy to Rachów otrzymał przywilej na jarmarki oraz prawa miejskie. Nowy dokument na nie dostał właściciel J.T. Morsztyn w 1740 r. Z kolei w 1761 r. Antoni Jabłonowski wystawił dokument, którym nadał miastu, na cześć swej żony Anny, nazwę Annopol. Jednakże, jak to było w przypadku wielu lokowanych miast, nowa nazwa nie od razu się przyjęła. Wielokrotnie, jeszcze w drugiej połowie XVIII w., nazywano miasteczko Rachowem. Tak było w latach 1765 i 1778. W 1781 r. po raz pierwszy w spisach oficjalnych odnotowano Annopol. Podobnie zapisano w latach 1786 i 1787, zaś w 1790 r. ponownie widnieje Rachów. W 1792 r. zwano je Hannopol, zaś w wizytacji kościelnej z 1806 r. zapisano obydwie nazwy „oppidum Annopol seu Rachów”. Od 1827 r. używano nazwy Annopol.

Po rozbiorach Polski, decyzją władz rosyjskich 13 stycznia 1870 r. pozbawiono Annopol praw miejskichPostanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, s. 471). (inne źródła mówią o roku 1869). W 1914 r. w pobliżu Annopola przeprawiły się przez Wisłę oddziały Legionów Polskich oraz oddziały krakowskie 12 Dywizji Piechoty armii austriackiej, które 23 sierpnia 1914 r. stoczyły pod miastem bój z Rosjanami. Obszerny opis walk pod Annopolem wraz z mapą znalazły się w pamiętnikach gen. Tadeusza Rozwadowskiego dowodzącego austriacką artyleriąGenerał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski, Wspomnienia Wielkiej Wojny, Warszawa 2015, ..

W czasie agresji III Rzeszy na Polskę w rejonie Annopola, Józefowa i Tarnobrzega przeprawiały się na wschodni brzeg Wisły wojska niemieckiej 10 Armii. Z rejonu Księżomierza przeciwdziałać niemieckiemu forsowaniu rzeki pod Annopolem usiłowała m.in. Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa.

Latem 1944 r. rejon Annopola był polem bitwy między Armią Czerwoną a Wehrmachtem. Ostatecznie, walki, w których uczestniczyły m.in. dwie radzieckie dywizje, zakończyły się zdobyciem Annopola i uwolnieniem mieszkańców miasta od okupacji niemieckiej trwającej od 1939 r. 58 Dywizja Strzelecka dowodzona przez płka Aleksandra Szykitę i 389 Dywizja Strzelecka dowodzona przez gen. Leonida Kołobowa 30 lipca 1944 r. sforsowały Wisłę i uchwyciły przyczółki na jej zachodnim brzegu.

Z dniem 1 stycznia 1996 r., Rada Ministrów ponownie nadała miejscowości status miasta.

Historia Żydów w Annopolu W XVII i XVIII stuleciu w miejscowości zaczęli osiedlać się Żydzi, choć najstarsze dokumenty potwierdzające ich obecność w mieście pochodzą dopiero z XVIII stulecia. W 1764 r. mieszkało ich tam 136, a w 1787 r. – 106, co stanowiło 44% ogółu mieszkańców. Z czasem następował wzrost liczebności ludności żydowskiej – w 1897 r. w Annopolu mieszkało 575 wyznawców religii mojżeszowej, a w 1921 r. – 1251, co stanowiło 72,9% ogółu ludności. Annopolscy Żydzi zajmowali się głównie handlem zbożem i bydłem, propinacją alkoholu, dzierżawą karczm, składów solnych i sadów, a także rzemiosłem i lichwą.

W mieście działała kasa GMAH, bank żydowski, związek rzemieślników prowadzący zajęcia wieczorowe i kulturalne, działały partie i pionierskie grupy syjonistyczne, Agudat Israel oraz niewielka grupa Bundu.

Po wybuchu II wojny światowej do Annopola przybyło wielu żydowskich uciekinierów z innych części Polski, m.in. z Kalisza i Łodzi. Kilka dni po zajęciu miasta Niemcy zamordowali rabina Raphaela Leventhala oraz miejscowego szawa (rzeźnika i egzaminatora) Labela Korono. Okupanci utworzyli Judenrat. Na jego czele stał Bunem Mandelkar, przedwojenny przewodniczący gminy żydowskiej. W styczniu 1940 r. Niemcy powiesili dziesięciu Żydów oskarżonych o handel na czarnym rynku. Od marca 1940 r. miejscowi Żydzi zostali zobowiązani do noszenia na ramieniu opasek z gwiazdą Dawida. Niemcy utworzyli dwa obozy pracy dla Żydów w Rachowie i Janiszowie, a wiosną 1940 r. utworzyli getto, powstała policja żydowska, którą dowodził Benjamin Katzenelbogen. W maju 1942 r. w Annopolu było około 2000 Żydów. 15 października 1943 r. okupanci zaczęli likwidować getto. Po wstępnej selekcji, zdrowe i silne osoby zostały skierowane do obozów pracy w Janiszowie i Gościeradowie. Osoby stare i niedołężne zostały na miejscu zamordowane. Resztę ludności żydowskiej wysłano do getta w Kraśniku i potem do obozu w Bełżcu, gdzie zostali zamordowaniAnnopol-Rachow, [w:] Shumel Spector, Geoffrey Wigoder (red.), Encyclopedia of Jewish Life Before and Durinfg the Holocaust, New York 2001, s. 46..

Żydzi w Annopolu mieli dwie synagogi – starą i nową oraz dwa cmentarze – stary i nowyZobacz stronę Żydowskiego Instytutu Historycznego poświęconą Annopolowi https://web.archive.org/web/20101227010319/http://www.jewishinstitute.org.pl/pl/gminy/miasto/521.html.Zobacz stronę poświęconą cmentarzowi żydowskiemu w Annopolu http://www.kirkuty.xip.pl/annopol.htm..

Zabytki i atrakcje turystyczne thumb|Wnętrze drewnianego kościoła św. Joachima i Anny (1740) Zabytkowy kościół drewniany – 1740 r. Murowany kościół według projektu Stanisława Fertnera – 1936–1938 Nowy cmentarz żydowski – XVIII wiek Stary cmentarz żydowski – XVII lub XVIII wiek (zamknięty w 1792 r.) Brama, mur./kam. – XIX wiek (dzisiaj zabudowana) Gorzelnia – 1909 r. (od ok. 1920 r. młyn) Kapliczka przy ulicy Radomskiej Małopolski Przełom Wisły Ośmiorak, mur. – druga połowa XIX wieku Park krajobrazowy – XIX / XX wiek Spichlerz, mur. – XIX / XX wiek ul. Kościuszki: domy nr 4, 8, 10, 12 – początek XX wieku ul. Lubelska: domy nr 1, 9, 13, 27 – mur., lata 20. XX wieku Wzniesienia Urzędowskie

Demografia Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 2488 mieszkańców.thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Annopola w 2014 roku

Transport W Annopolu znajduje się most przez Wisłę w ciągu drogi krajowej nr 74. Przez miasto przebiegają również drogi wojewódzkie nr 824 i droga wojewódzka nr 854.

Wspólnoty wyznaniowe thumb|Nowy kościół św. Joachima i Anny Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Joachima i Anny Świadkowie Jehowy: zbór Annopol (Sala Królestwa ul. Puławska 22)

Ludzie związani z Annopolem

Przypisy GUS. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym. Stan w dn. 2022-01-01. Format XLSX tabl. 22

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona miasta Historia Żydów w Annopolu na portalu Wirtualny Sztetl

Kategoria:Miasta w województwie lubelskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku