thumb|Kwiatostan thumb|Dojrzewające owoce Przegorzan kulisty, przegorzan lepki (Echinops sphaerocephalus L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Rodzimy obszar występowania obejmuje Azję Zachodnią w strefie klimatu umiarkowanego oraz wschodnią i południową Europę. Jako gatunek zawleczony lub introdukowany rozprzestrzenił się także w krajach środkowej i północnej Europy, w Australii i Ameryce Północnej. Jest też uprawiany w wielu krajach świata. Status gatunku we florze Polski: kenofit. Jest obecnie rośliną średnio pospolitą w części niżowej, rzadką w górach i na północy.
Morfologia Łodyga Wzniesiona, osiągająca do 1,8 m wysokości, w górnej części rozgałęziona. Żebrowana, wełnisto i gruczołowato owłosiona, z najwyższymi odgałęzieniami biało filcowatymi. Liście Ulistnienie skrętoległe. Liście siedzące i obejmujące łodygę, tylko najniższe zwężone w ogonek u nasady. Blaszki do 30 cm długości i 20 cm szerokości, są pierzastodzielne, o trójkątnie lancetowatych lub trójkątnych odcinkach. Końce klap i ząbków są kłująco kolczaste, z kolcami do 6 mm długości. Z wierzchu blaszki występują gruczołowate włoski, od spodu blaszki są biało kutnerowate. Kwiaty Rurkowate, zebrane w kulistą główkę o średnicy do ok. 5 cm, podpartą podsadką. Główka złożona jest z licznych jednokwiatowych koszyczków. Każdy z tych koszyczków ma długość ok. 2 cm i otoczony jest szczecinkami dwukrotnie krótszymi od łusek okrywy. Zewnętrzne listki okrywy prawie do nasady podzielone są na szczecinki i ogruczolone na wierzchołkach. Korona kwiatu niebieska, o rurce długości 6 mm i 5 równowąskich łatkach o długości ok. 7 mm. Wszystkie kwiaty są rurkowate. Zielonawe pylniki zrośnięte są w rurkę i osadzone na krótkich nitkach przyrośniętych do rurki korony. Ponad rurką pylników wystają dwa rozchylone ramiona znamienia. Owoce Niełupki o długości 8–12 mm. Na szczycie ze szczeciniastym rąbkiem przesłoniętym rudymi włoskami pokrywającymi cały owoc. Gatunki podobne W Europie Środkowej poza tym gatunkiem dziczeje także przegorzan węgierski E. exaltatus, różniący się białymi kwiatami i szczecinkowato owłosioną górną stroną blaszki. Nierzadko uprawiany jest też przegorzan pospolity E. ritro o liściach z wierzchu nagich. Gatunek ten ma poza tym liście podwójnie pierzastodzielne (pozostałe ww. są pojedynczo pierzastodzielne) i jest wyraźnie niższy – do 1 m (pozostałe sięgają do 2 m).
Biologia i ekologia Bylina, hemikryptofit. Kwitnie w lipcu i sierpniu.
W naturalnym zasięgu rośnie na stepach i w widnych zaroślach. Na obszarach introdukcji zwykle na przydrożach, nasypach kolejowych, rumowiskach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla SubAll. Onopordenion i Ass. Onopordetum-acanthii2.
Zastosowanie Roślina miododajna. Bywa czasami uprawiany w tym celu (wydajność ok. 450 kg bardzo dobrego miodu z hektara). Zakwita w drugim roku uprawy. Roślina lecznicza. Owoce zawierają echinopsynę stosowaną dla zwiększenia pobudliwości rdzenia kręgowego i ciśnienia krwi oraz ogólnie wzmacniająco, w dużych dawkach powoduje drgawkiCzikow P., Łaptiew J., ,,Rośliny lecznicze i bogate w witaminy", Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1988.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Carduoideae Kategoria:Rośliny lecznicze Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza