5 Pułk Ułanów Zasławskich

thumb

5 Pułk Ułanów Zasławskich (5 puł) – oddział kawalerii polskich formacji wojskowych w Rosji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk nawiązywał do tradycji 5 pułk ułanów utworzonego w 1830 i walczącego w powstaniu listopadowym. Do 1939 pułk stacjonował w garnizonie Ostrołęka. Natomiast kadra szwadronu zapasowego stacjonowała początkowo w Garwolinie.

Święto pułkowe – 23 września, w rocznicę szarży pod Zasławiem w 1920.

Formowanie Pod koniec listopada 1917 z Polaków służących w dwóch rosyjskich dywizjach kawalerii (9. i kombinowanej), działających na froncie rumuńskim, w Besarabii, zorganizowany został „Polski Kawaleryjski Dywizjon przy 8-ej armii”. Dywizjon formował się we wsi Bielawińce na podstawie rozkazu Dowództwa 8 Armii wydanego 26 listopada 1917. Dowódcą i organizatorem oddziału został ppłk Stanisław Sochaczewski. Dywizjon został podporządkowany dowódcy II Korpusu Polskiego w Rosji. Do 14 grudnia 1917 zorganizowano trzy szwadrony liniowe, pluton łączności, pluton karabinów maszynowych, kolumnę taborową i trzydziałową baterię artylerii konnej.

1 stycznia 1918 do dywizjonu dotarła informacja o rozkazie Dowództwa 8 Armii w sprawie przeformowania dywizjonu w „pułk jazdy polskiej przy 8-ej armii”. 4 szwadron, wyłączony z rosyjskiej 7 Dywizji Kawalerii, formował się w Sorokach pod dowództwem por. Jerzego Kobylańskiego. 12 maja 1918, po bitwie pod Kaniowem, jednostka została rozformowana, a oficerowie osadzeni w Twierdzy Brzeskiej. Sformowanie 5 pułku ułanów 13 listopada 1918 do Warszawy przybyli oficerowie pułku zwolnieni z niewoli niemieckiej. 14 listopada 1918, na podstawie rozkazu L. 15 szefa Sztabu Generalnego, podpułkownik Sochaczewski rozpoczął formowanie 5 pułku ułanów. Na miejsce postoju wyznaczono koszary w Mińsku Mazowieckim, w których stacjonował szwadron instrukcyjny Polskiej Siły Zbrojnej. W skład pułku włączono szwadron ułanów z Łukowa. Biuro werbunkowe pułku mieściło się w hotelu „Uniwersal” przy ulicy Marszałkowskiej 105 w Warszawie. „Kurier Warszawski” nr 319 z 18 listopada 1918, s. 8.. Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca pułkupłk Mikołaj Koiszewskippłk Stanisław SochaczewskiZastępca dowódcy pułkumjr Konstanty DzieduszyckiAdiutant pułkuppor. Józef StapfLekarzppor. podlek. Tadeusz WalkowskiLekarz wet.mjr lek. wet. Jan Józef WróblewskiLekarz wet.ppor. wet. Wacław Henryk DuvalDowódca I dywizjonuppłk Konstanty Obiedzińskimjr Mieczysław SzemiotDowódca II dywizjonumjr Mieczysław Szemiotrtm. Edward BaranowiczDowódca 1 szwadronupor. Franciszek RodziewiczDowódca plutonuppor. Kazimierz RudowskiDowódca 2 szwadronupor./rtm. Stanisław Udymowski (16 IX)por. Józef KrzemienieckiDowódca plutonupchor. Zygmunt StrubelDowódca 3 szwadronurtm. Władysław Dolińskirtm. Leon StrzeleckiDowódca plutonupchor./ppor. Tadeusz NowińskiDowódca plutonupchor./ppor. Bronisław KorpalskiDowódca 4 szwadronupor. Kazimierz Perroppor. Jerzy Wacław FlorkowskiDowódca szwadronu kmpor. Stefan DukajDowódca szwadronu technicznegopor. Mieczysław LubińskiOficer pułkupor. Franciszek Podhorski († 5 IX)Oficer pułkuppor. PłażyńskiOficer pułkupchor. Witold ErtmanOficer pułkupchor. Tadeusz GrabowskiOficer pułkupchor. Andrzej ŁośOficer pułkupchor. Leon Udymowski

Pułk w walce o granice W kwietniu i maju 1920 pułk w składzie III Brygady Jazdy wziął udział w operacji zaczepnej Wojska Polskiego na Ukrainie.

24 maja 1920 maszerujące na pozycje wyjściowe 135 Brygada Strzelców i pułk kawalerii Kotowskiego z grupy Jakira napotkały pod Koszowatą polski 5 pułk ułanów, wspierany przez 2 baterię 3 dywizjonu artylerii konnej. Sowiecka piechota zaatakowała od czoła, a kawaleria próbowała oskrzydlić ułanów i zamknąć im drogę odwrotu. Walki trwały siedem godzin. 2 szwadron porucznika Stanisława Udymowskiego odparł wszystkie ataki, a w krytycznej sytuacji 3 szwadron porucznika Władysława Dolińskiego szarżą ocalił cofające się działa 2/3 dywizjonu artylerii konnej. Dopiero nocą szwadrony, razem z towarzyszącą im baterią, wycofały się. Do kolumny nie zdążył dołączyć 4 szwadron, który obsadzał wieś Stawiszcze. Szwadron ocalał dzięki pomocy Ukraińców, którzy przeprowadzili ułanów bezdrożami, omijając oddziały sowieckie. W walkach odwrotowych uczestniczył we wszystkich kawaleryjskich bitwach polskiej 1 Dywizji Jazdy. Z jednostkami sowieckiej 1 Armii Konnej walczył pod Równem, Beresteczkiem i Brodami. W drugiej połowie sierpnia i we wrześniu pułk walczył w obronie Lwowa w składzie 1 Brygady Jazdy między innymi pod Przemyślanami, Bóbrką, Rohatynem i Chołojowem. W czasie pościgu w drugiej połowie września 1920 pułk wykonał szarżę pod Zasławiem, od której wziął swoją nazwę wyróżniającą.

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari 40x40px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920plut. Tomasz Bielecki nr 3338ś.p. ppor. Kazimierz Bogucki nr 3374ułan Piotr Czubamjr Konstanty Dzieduszycki nr 2862plut. Stanisław Furmańczykppor. Jerzy Florkowskiwachm. Franciszek Grzegorczykwachm. Lucjan Hamerszmidtkpr. Julian Henelplut. Stanisław Jakubowski nr 3197kpr. Aleksander Jordańskiś.p. kpr. Kazimierz Karaśplut. German Kempski nr 3334ppor. Alfred Klausal nr 2343ppor. Bronisław Korpalskiplut. Jan Lelontkowachm. Edmund Miterskiś.p. Włodzimierz Młodzianowskist. wachm. Marian Morawskippor. Tadeusz Nowińskiś.p. por. Franciszek Podhorski nr 3372ś.p. wachm. Stanisław Pilch nr 3375plut. Stanisław Ratajczykpor. Franciszek Rodziewicz nr 426por. Józef Stapfppor. Zygmunt Strubel nr 3323rtm. Leon Strzeleckiplut. Władysław Sobieszczakppłk Stanisław Sochaczewski nr 205st. ułan Bazyli Siwińskippor. Stanisław I Solecki nr 1043ś.p. ułan Mieczysław Olszamowskiś.p. rtm. Władysław Turskiś.p. rtm. Stanisław Udymowski nr 3389ś.p. st. ułan Stefan Walewskiwachm. Władysław Wągrockiś.p. plut. Bolesław Węsakst. ułan Bolesław Zagórski nr 3379

Pułk w okresie pokoju thumb|Defilada pułku thumb|Poczet sztandarowy pułku, Święto Żołnierza, rok 1933 thumb|Podlaska BK w 1938 Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej pułk pozostawał w Małopolsce Wschodniej. 26 maja 1921 pierwsze transporty kolejowe przywiozły pododdziały pułku do nowego garnizonu, do Ostrołęki. W tym czasie pułk wchodził w skład VIII Brygady Jazdy, a w latach 1924–1937 funkcjonował w składzie XII Brygady Kawalerii. Po reorganizacji kawalerii znalazł się w składzie Podlaskiej Brygady Kawalerii. Koszary

Pułk został zakwaterowany w wojciechowickich porosyjskich koszarach, w czasach carskich zwanych Obozem Niżegorodzkim. Kompleks koszarowy mógł wtedy pomieścić 1527 ludzi i 888 koni. Jego część południowo-zachodnią zajmował wówczas 22 pułk piechoty, część południowo-wschodnią 6 pułk dragonów (?), a północną – 10 batalion saperów. Pododdziały 5 pułku ułanów zajęły zabudowania po południowej stronie szosy. W koszarach dominowały obiekty murowane. Część budynków była drewniana, a część drewniana z murowanymi klatkami schodowymi. Cerkiew prawosławną przekształcono w rzymskokatolicki wojskowy kościół parafialny pw. świętego Wojciecha Biskupa. 23 września 1938 na terenie koszar odsłonięto pomnik poległych.

Konie W pułku dążono do tego, by większość koni była maści gniadej i kasztanowatej. Grupowano je w pododdziałach według następującego klucza: 1 szwadron – gniade i szarogniade, 2 szwadron – gniade, 3 szwadron – ciemniejsze kasztany, 4 szwadron – jasne kasztany, szwadron ciężkich karabinów maszynowych – konie wyrównane w ramach plutonów, pluton łączności – gniade, szpaki i kilka siwych, a pluton trębaczy – siwe.

Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuMiejsce mobilizacjiTermindowódca pułku z drużynąOstrołękaalarmpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychszwadron kawalerii nr 488szwadron kawalerii nr 1219pluton ckm nr 488pluton ckm nr 1219uzupełnienie do czasu „W”5dowódca brygady nr 12alarmkolumna taborowa nr 1616kolumna taborowa nr 1657szwadron marszowy 1/5 puł.18pluton marszowy nr 1/4830pluton marszowy nr 1/12130szwadron zapasowyalarm-15 Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca pułkupłk Stefan ChomiczI zastępca dowódcyppłk Jerzy Edward Andersadiutantpor. Zygmunt Antoni Sokołowskinaczelny lekarz medycynykpt. dr Michał Wyhinnyjstarszy lekarz weterynariimjr Czesław Wikielmłodszy lekarz weterynariipor Aleksander Sielickioficer placu Ostrołękartm. adm. (kaw.) Tadeusz LaskowskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Bronisław Korpalskioficer mobilizacyjnyrtm. Julian Bąkowskizastępca oficera mobilizacyjnegopor. Ludwik Aleksander Turasiewiczoficer administracyjno-materiałowyrtm. Janusz Jacyna-Onyszkiewiczdowódca szwadronu gospodarczegopor. Zygmunt Antoni Sokołowskioficer gospodarczykpt. int. Józef Franciszek Storożekoficer żywnościowyrtm. adm.(kaw.) Leon Udymowskidowódca plutonu łącznościpor. Aleksander Bonifacy Hryniewiczdowódca plutonu kolarzypor. Wacław Gottwalddowódca plutonu ppanc.por. Józef Władysław Wilowskidowódca 1 szwadronupor. Jerzy Jan Roszkowskidowódca plutonupor. Bronisław Sadlejdowódca plutonuppor. Zasław Hubert Henryk Krzywobłockidowódca 2 szwadronurtm. Wiktor Jakubowskidowódca plutonuppor. Marian Michniewiczdowódca plutonuppor. Janusz Wacław Wolskidowódca 3 szwadronurtm. Ryszard Szemplińskidowódca plutonupor. Zbigniew Zielkiewiczdowódca 4 szwadronurtm. Kazimierz Wachniewskidowódca plutonuppor. Leszek Antoni Rozlaudowódca szwadronu kmp.o. por. Franciszek Szabuniadowódca szwadronu zapasowegomjr Zygmunt Strubelzastępca dowódcywakatodkomenderowanymjr Kazimierz Wyszosław Tomasik †1940 Charkówna kursiepor. Adam Józef Dąbrowskipor. Wiesław Makowskipor. Grzegorz Płodowskiw szpitalurtm. adm. (kaw.) Władysław Pawlikowski

Pułk w kampanii wrześniowej W kampanii wrześniowej pułk walczył w składzie Podlaskiej Brygady Kawalerii. W nocy z 2 na 3 września oraz 4 września wziął udział w wypadach na teren Prus Wschodnich. Wykonywał rajd na Sokollen i Klarheim. W kolejnych dniach walczył w obszarze pomiędzy Narwią a Bugiem. Tu utracił spójność organizacyjną, a 14 września dowódca Podlaskiej Brygady Kawalerii gen. bryg. Ludwik Kmicic-Skrzyński dokonał zmiany dowódcy pułku. Nowym dowódcą został dotychczasowy zastępca ppłk Jerzy Anders, który następnego dnia dokonał reorganizacji pozostałości pułku. Nowy dowódca pułku posiadał w dyspozycji 2 szwadron, szwadron ciężkich karabinów maszynowych i działek przeciwpancernych oraz pluton łączności i pluton taborów. Poza pułkiem, pod ogólnym dowództwem por. Jerzego Roszkowskiego, walczyły 1. i 4 szwadron. Szwadrony działały w składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii jako wzmocnienie 1 pułku Ułanów Krechowieckich. 20 września pułk dołączył do Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie", a jego 5 szwadronem stał się jego szwadron marszowy. Uzupełnienie pułku stanowili też żołnierze szwadronu marszowego 3 pułku strzelców konnych z Ośrodka Zapasowego Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. W bitwie pod Kockiem szwadrony pułku prowadziły działania na prawym skrzydle brygady, ubezpieczając działania Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie" od północnego zachodu, a dywizjon por. Roszkowskiego walczył w składzie Zgrupowania Kawalerii „Zaza". Tuż przed kapitulacją zgrupowania gen. Franciszka Kleeberga, 6 października, obie części pułku połączyły się. Pułk skapitulował w godzinach popołudniowych w Gułowie.